Strafzaak 'Engel des doods' drie maanden verdaagd

GRONINGEN, 8 DEC. De rechtbank in Groningen heeft donderdag de strafzaak tegen de 42-jarige ziekenverzorgster Martha U. met drie maanden verdaagd voor een nieuw psychiatrisch rapport. De rechtbank wil weten of er gevaar bestaat dat de vrouw in de toekomst opnieuw soortgelijke feiten pleegt als die waarvoor ze terechtstaat.

De vrouw heeft bekend dat zij sinds 1992 in totaal negen bewoners van het verpleeghuis Vliethoven in Delfzijl met een insuline-injectie om het leven heeft gebracht. Haar is in vier gevallen moord ten laste gelegd.

De rapportage van het Algemeen Psychiatrisch Ziekenhuis in Franeker was van onvoldoende kwaliteit om een goede strafmaat te bepalen. In het rapport staat dat kans op herhaling “niet uitgesloten” is. De advocaten van de verdachte, H. en W. Anker, zijn niet tegen het opleggen van een tbs-maatregel aan hun cliënte, maar zeggen dat de basis daarvoor nu ontbreekt. Ze willen in ieder geval dat hun cliënte behandeld wordt en geen langdurige celstraf opgelegd krijgt. Binnen maximaal drie maanden moet het nieuwe onderzoek, dat in het Pieter Baan Centrum in Utrecht zal plaatshebben, zijn voltooid en moet de vrouw opnieuw voor de rechtbank in Groningen verschijnen.

Kalm, de benen over elkaar geslagen en met zachte stem, antwoordde de ziekenverzorgster op vragen over de vier sterfgevallen die justitie had geselecteerd. “Uit mededogen en uit liefde” had zij het leven beëindigd van de naar haar oordeel ernstig lijdende patiënten, verklaarde de 'engel des doods'. Eén bekentenis trok ze in, want ze kon zich, zei ze, dat geval niet goed meer herinneren.

Bij de drie andere sterfgevallen zei ze zelfstandig te hebben gehandeld. Een 81-jarige man, net als de verdachte van Molukse afkomst, had de verzorgster volgens haar verklaring in zijn eigen taal gevraagd hem te helpen, hoewel hij nog vrolijk was en dikwijls karweitjes in Vliethoven deed. Ze mocht er met niemand over praten. Toen de man op haar afdeling kwam, had ze de familie gevraagd of “het zwarte pak” al klaar hing, wat in de Molukse cultuur betekent dat de dood nadert. De familie had dit volgens de president van de rechtbank mr. R. Wessels als zeer kwetsend ervaren. De dochter van de 87-jarige man zei als getuige dat de ziekenverzorgster juist goed had gehandeld. “Ze deed wat het beste was voor mijn vader.”

Een andere patiënte, een 55-jarige vrouw, had voor haar dood de verzorgster een bord eten uit de handen geslagen. De vrouw, die als gevolg van een spierziekte niets kon zeggen, zou met lichaamstaal de verdachte hebben gevraagd een einde aan haar leven te maken. “Op een of andere manier keek ze me smekend aan. Ik heb haar gevraagd of ik haar misschien kon helpen. Toen keek ze meer weer smekend aan”, aldus de verdachte. De ziekenverzorgster diende haar vervolgens “uit liefde” een fatale overdosis insuline toe. Familieleden en verplegend en medisch personeel hebben echter verklaard dat alle slachtoffers gelukkige mensen waren zonder pijn.

Psychiater T. van Os van het psychiatrisch ziekenhuis in Franeker kenschetste de verdachte als een kwetsbare vrouw met een negatief zelfbeeld, een lage frustratietolerantie, masochistische neigingen en opgekropte woede over haar echtscheiding. Volgens de psychiater waren aan de sterfgevallen incidenten vooraf gegaan die de ziekenverzorgster agressief hadden gemaakt, zoals in het geval van de 55-jarige vrouw die het bord eten uit haar handen had geslagen. Van Os: “Ze wil altijd voor mensen klaar staan, maar het gevaar is aanwezig dat het doorschiet.”

Voor de zitting bestond grote belangstelling. Veertig nabestaanden zaten in de zaal; af en toe barstte iemand in snikken uit. “Ze was er niet geschikt voor. Ik kon haar wel een klap voor de kop geven”, zei een man na de zitting. Een collega-ziekenverzorgster uit Vliethoven toonde weinig begrip: “Je bent aangenomen om mensen te verzorgen. Je kunt ze toch niet zomaar vermoorden. De goede naam van Vliethoven staat buiten kijf.”

J. van der Hulst, zwager van de verdachte, hekelde verpleeghuis-directeur B. Kuiper, die vorige week heeft gezegd dat de vrouw mogelijk uit frustratie heeft gehandeld en dat ze voor moord moet worden veroordeeld. “Hij heeft vanaf het begin geprobeerd zijn straatje schoon te vegen.” De familie twijfelt niet aan haar goede motieven. De verpleeghuis-directeur werd na afloop door familieleden van de ziekenverzorgster belaagd. “Lafbek. Jij moet achter de tralies”, riep een neef.

Of Vliethoven iets te verwijten valt moet blijken uit een onderzoek door de Inspectie voor de Gezondheidszorg. De verpleeghuisarts had enkele keren een “unheimisch gevoel” over sterfgevallen. Er werd zelfs overwogen de inspectie in te schakelen, maar hier werd telkens van afgezien. “Ik deel u verbazing hierover”, aldus de aanwezige inspecteur J. van Veldhuizen desgevraagd. Hij wilde niet op het onderzoek, dat eind januari gereed is, vooruitlopen.