Roemenie: Ruzie om een rots in zee

Een rotsig eilandje van welgeteld anderhalve vierkante kilometer in de Zwarte Zee staat een basisverdrag tussen Roemenië en de Oekraïne in de weg. De ruzie is deze week zo hoog opgelopen dat Roemenië overweegt het conflict om het eilandje aan het Internationale Hof van Justitie in Den Haag voor te leggen en de Oekraïne boos haar ambassadeur uit Boekarest terugroept.

Over een 'basisverdrag' over de bilaterale relaties en alle uitstaande problemen tussen beide landen wordt al maanden onderhandeld. Deze zomer was zowel Boekarest als Kiev optimistisch. De etnische minderheden - de Oekraïeners in de Roemeense Donau Delta, de etnische Roemenen in het zuidelijk deel van Bessarabië en in Noord-Boekovina - bleken geen sta in de weg, van territoriale aanspraken was geen sprake en het enige werkelijk moeilijke punt was de Roemeense eis, dat het basisverdrag een veroordeling moet bevatten van het Molotov-Ribbentrop-pact, het geheime akkoord tussen Hitler-Duitsland en Stalins Sovjet-Unie van augustus 1939. In dat pact 'verdeelden' Hitler en Stalin Oost-Europa onder elkaar. Hitler 'schonk' toen (het toen Roemeense) Bessarabië aan Rusland. Toen Stalin in 1939 Bessarabië bezette, nam hij en passant ook de noordelijke Boekovina mee. Het noordelijk deel van Bessarabië heet nu Republiek Moldavië. Het zuidelijk deel en de Boekovina maken nog steeds deel uit van de Oekraïne.

Roemenië eist die gebieden niet terug, maar eist wel een duidelijke veroordeling van het Molotov-Ribbentrop-pact. Kiev huivert, uit vrees voor eventuele precedenten en mogelijke toekomstige aanspraken. De Roemeense eis ten aanzien van het pact van 1939 staat ook basisverdragen met Rusland en Moldavië in de weg.

Inmiddels is een tweede struikelblok opgedoken in de vorm van Slangeneiland, een hoopje rots in de Zwarte Zee, zestig kilometer ten oosten van de Donau Delta. En dat is een veel ernstiger probleem.

Slangeneiland was tot 1939 Roemeens gebied, werd toen door de Sovjet-Unie geannexeerd, en kwam na de oorlog terug bij Roemenië. Dat werd in het vredesverdrag van Parijs in 1947 bevestigd. Een jaar later echter werd het bij de Oekraïne gevoegd, volgens de Roemenen op grond van een Diktat dat Boekarest door Moskou werd opgelegd.

Het gaat in het conflict uiteindelijk niet om die ruige rotspartij zelf. Slangeneiland controleert scheepvaartroutes. Het controleert ook de lucht sinds de Sovjet-Unie er een radarbasis bouwde die op dit moment de Russische en de Oekraïense Zwarte Zee-vloot van dienst is. En het is van economisch belang, omdat rond Slangeneiland gas en olie zijn gevonden.

De Oekraïne onderstreepte in augustus haar aanspraken met een bezoek van de ministers van buitenlandse zaken en defensie, Gennadi Oedovenko en Valeri Sjmarov aan het eilandje. Die aanspraken werden ook onderstreept door de uitbreiding door Kiev van de territoriale wateren rond Slangeneiland tot twaalf mijl. Daarmee komt een fors stuk zee, met aanzienlijke gas- en olievoorraden, onder controle van Kiev.

Het overleg over het basisverdrag is inmiddels geheel vastgelopen. Deze week kondigde Roemenië aan het geschil voor te leggen aan het Internationale Hof van Justitie in Den Haag. Sorin Ducaru, de woordvoeder van het Roemeense ministerie van buitenlandse zaken, onderstreepte dat Roemenië “op dit moment” geen territoriale aanspraken heeft, waarmee werd gesuggereerd dat die er wel zouden kunnen komen. “We praten over de mogelijkheid om een daad te regelen die ons onrechtvaardig voorkomt en die onder bepaalde omstandigheden in 1948 is voltrokken”, aldus Ducaru ietwat eufemistisch.

En dat, zo concludeerde de Oekraïense minister van buitenlandse zaken Oedovenko, komt er in feite op neer dat Roemenië wèl territoriale aanspraken heeft. Hij zei deze week dat Kiev zijn ambassadeur uit Boekarest terugroept en sloot “elke concessie, van welke aard dan ook, ten aanzien van haar territoriale integriteit” categorisch uit.