Nog geen verzoening Peking en Taipeh

TAIPEI, 8 DEC. Hebben de recente parlementsverkiezingen in Taiwan, die een verdrievoudiging van het zetelaantal van een meer China-gezinde partij hebben opgeleverd, ontspanning of hereniging tussen de twee aartsvijanden dichterbij gebracht? Dat is de vraag die de gemoederen in Taiwan en in de regio bezighoudt. Het antwoord is naar alle waarschijnlijkheid neen, niet alleen omdat de partij in kwestie, de Nieuwe Partij, een afscheiding van de regerende Kwomintang, alles bij elkaar slechts 13 procent van de stemmen behaalde, maar ook omdat zij niet in staat of bereid is om de concessies te doen die China eist.

Lin Yu-fang, professor in strategische studies aan de Universiteit van de Strijdkrachten en net gekozen tot parlementslid voor de Nieuwe Partij, zei dat zijn partij evenals de Kwomintang hereniging pas op zeer lange termijn mogelijk acht. Het enige waarin de partij verschilt van de Kwomintang is dat er geen persoonlijk antagonistische verhoudingen tussen de partijleiding en Peking bestaan. Jaw Shaw-kong, de leider van de Nieuwe Partij, heeft als leus gebruikt dat hij Peking minder zal provoceren dan president Lee dat met zijn reis naar de Verenigde Staten in juni gedaan heeft. Maar de partij streeft evenzeer naar versterking van Taiwans internationale positie, hetgeen moeilijk denkbaar is zonder nieuw conflict met Peking. Volgens een hoogleraar die ook adviseur van president Lee is, bestaan er hardnekkige verdenkingen dat sommige kopstukken van de Nieuwe Partij uit diepe animositeit tegen president Lee geheime relaties met het regime in China hebben en zich door dat regime laten betalen. Onomstotelijke bewijzen zijn er echter niet. Hereniging door een samenzwering of staatsgreep wordt overigens uitgesloten geacht in de democratische, open samenleving die Taiwan is geworden.

China's onwrikbare nullijn voor hereniging is 'Een Land - Twee Systemen', waarbij Taiwan net als Hongkong na 1997 een Speciale Administratieve Regio van China kan worden met het extra privilege van eigen strijdkrachten. China beseft echter dat Lee Teng-hui bij de eerste directe presidentsverkiezingen in maart vrijwel zeker zal worden herkozen en dat het met hem een nieuw soort dialoog zal moeten voeren.

President Lee heeft in de nasleep van de verkiezingen verzekerd dat Taiwan zich nooit zal onderwerpen aan een ondemocratisch China en dat de regering in Taipei zich nooit zal laten degraderen tot een lokaal bestuur. Dit vormt niet alleen zijn verkiezingsmanifest maar tevens zijn antwoord op de Chinese raketproeven, militaire oefeningen en dreigementen van de laatste maanden om Taiwan desnoods met militaire middelen binnen het communistisch Chinese staatsverband te dwingen.

In de week voor de verkiezingen hebben Chinese militaire kringen gedetailleerde plannen voor militaire actie laten uitlekken naar de media in Hongkong met het voor de hand liggende doel om de parlementsverkiezingen te beïnvloeden en in tweede instantie de kansen op herverkiezing van Lee te verminderen. Volgens de lekken heeft China geconcludeerd dat de voorwaarden voor militaire actie die tot dusverre zijn gehanteerd, te soepel waren. Tot voor kort zou China alleen geweld gebruiken als Taiwan de onafhankelijkheid zou uitroepen, maar in Taiwan is dat al geruime tijd niet meer aan de orde. Er bestaat nu een brede consensus in Taiwan dat het eiland allang de facto onafhankelijk is en dat het niet nodig en niet prudent is om de onafhankelijkheid formeel uit te roepen. China zou daarop de redenen tot militair ingrijpen hebben geherdefinieerd als 'verhulde onafhankelijkheid, de moedwillige bestendiging van de staat van nationale verdeeldheid en opzettelijke weigering om onderhandelingen over hereniging met het vasteland te beginnen'.

Volgens de krant Ming Pao van 29 november zal China in februari of begin maart, enkele weken voor de presidentsverkiezingen, raketbeschietingen en nachtelijke precisiebombardementen op Taiwanese (militaire) doelen uitvoeren. Dit zou een aanzienlijke escalatie zijn in vergelijking met de twee raketproeven die China in juli en augustus hield als straf voor Lee Teng-hui's omstreden bezoek aan de VS in juni, en met de amfibische leger-, vloot- en luchtmachtmanoeuvres die eind november werden gehouden om de verkiezingen te verstoren.

De South China Morning Post in Hongkong kwam daags daarna met een aanvullende onthulling over China's militaire strategie na de presidentsverkiezing, als Lee Teng-hui zou weigeren belangrijke concessies te doen. In dat geval zou China een plan in drie fasen uitvoeren: een ongespecificeerd eiland in de Straat van Taiwan, waarschijnlijk Quemoy, (tijdelijk) bezetten, een vlootblokkade van Taiwan zelf instellen en Taiwan tot onderhandelingen op Chinese voorwaarden dwingen.

In Taiwan worden lekken als deze als authentiek beschouwd, maar niet noodzakelijk als een weerspiegeling van China's nationale beleid. Su Chi, vice-voorzitter van de Raad voor Vastelandszaken, meent dat er in China geen nationale consensus bestaat over hoe het Taiwan moet aanpakken en dat de leiders van de verschillende stromingen Hongkong als geruchtenmolen gebruiken om gevoelig nieuws te exporteren als proefballonnen om de reactie van de wereld te peilen, met name van Oost-Azië en de VS. In Zuidoost-Azië bestaat wellicht grotere bezorgdheid dan in Taiwan zelf, want behalve Vietnam zijn Zuidoostaziatische landen, speciaal de Filippijnen, pas dit jaar voor het eerst daadwerkelijk, dat wil zeggen in de vorm van militaire pressie, met China's expansionistische aanspraken op alle Zuidchinese Zee-eilanden geconfronteerd. “In Taiwan leven we al decennia met deze dreiging, die nu in een nieuwe fase is. Het is oncomfortabel, maar we raken er niet van in paniek”, aldus Tony Liao, lid van de Wetgevende Yuan van Taiwan namens de Overzeese Chinezen uit Hongkong.

Liao sluit uit dat Chinese militaire maatregelen Taiwan op de knieën kunnen dwingen. “Met raketbeschietingen kun je Taiwan niet veroveren. Een langdurige blokkade is onuitvoerbaar, want die zal de handelsstromen in de hele regio verstoren en China eveneens grote schade toebrengen. Tot een invasie is China niet in staat, want dat moet een grotere operatie dan D-day in 1944 worden”, aldus Liao. Zelfs een verovering van het kusteiland Quemoy (Jinmen) wordt door militaire specialisten betwijfeld, want dat zou hernieuwde militarisering van de kust van de zich snel ontwikkelende provincie Fujian vereisen, waar een van de grootste concentraties aan Taiwanese en Zuidoostaziatische investeringen zit.

Wat Taiwan de komende maanden te wachten staat is onderwerp van speculaties, maar niemand verwerpt de dreigementen en lekken als bluf. De tijd van de open status quo is voorbij. Lee Kuan Yew, ex-premier en nu Senior-Minister van Singapore, zei vorige week in een vraaggesprek met het Duitse Handelsblatt dat er een fundamentele wijziging is ingetreden na het bezoek van Lee Teng-hui aan de VS. Lee Kuan Yew, die voorheen heeft getracht als bemiddelaar op te treden, maar door China is verworpen, gaf als zijn mening dat Taiwan voor Lee Teng-hui's bezoek 50 of 60 jaar min of meer op de oude voet kon doorgaan, maar dat hereniging nu een topkwestie op China's nationale agenda is geworden, wegens de perceptie dat Lee op onafhankelijkheid aanstuurde. Die perceptie is misplaatst, want Lee's strategie was de status quo te handhaven en als extra waarborg daartoe Taiwans internationale positie te versterken.

Taiwanese commentatoren zien andere elementen in de urgentie die Taiwan voor China gekregen heeft. Andrew Yang, secretaris-generaal van de Council for Advanced Policy Studies, een militaire denktank, zegt dat de Chinese overname van Hongkong een compleet nieuwe situatie voor Taiwan zal creëren, want het zal dan rechtstreekse handel, lucht- en scheepvaartverbindingen moeten openen. China wil dan ook de oogst van politieke eenwording in één klap naderbij brengen. Antonio Chiang, uitgever van het populaire weekblad 'The Journalist', zegt dat het wezenlijke probleem China's machtsstrijd is, waarin Taiwan als een perfecte zondebok functioneert. In China heerst ook in toenemende mate een rauw neonationalisme dat het bankroete communisme moet vervangen als bindmiddel van de natie. Taiwan onder één en dezelfde vlag brengen zou daarvan de apotheose moeten worden.