Enneüs Heerma heeft een voorbeeld: John Major

DEN HAAG, 8 DEC. Willem Aantjes had het allemaal al voorspeld. Al in oktober waarschuwde de oud-ARP-leider in het katholieke blad De Bazuin tegen het zeuren en zagen door anonieme critici. “Wanneer de fractie niet staat voor haar keuze en de partijleiding er voortdurend doorheen fietst, moet je straks niet zeggen dat Heerma het niet gehaald heeft. Dan is hij gewoon vermoord.”

Opvallend waren de verschillende reacties op dit artikel geweest in CDA-kring. De katholieke partijvoorzitter H. Helgers had het 'moord'-artikel niet lekker gezeten en was er een keer met Aantjes, tegenwoordig weer actief in het wetenschappelijk instituut van de partij, over gaan praten. Heerma, net als Aantjes een ARP'er van huis uit, had het stukje meer weten te waarderen.

De fractievoorzitter van het CDA voelde zich aangesproken door het advies dat Aantjes hem aan het eind van het vraaggesprekje had meegegeven. “Hij kan zich het best het bijbelwoord aantrekken dat alleen wie bereid is te verliezen zijn leven zal behouden, maar dat wie 't wil behouden, 't geheid zal verliezen”, aldus Aantjes.

Heerma stelde gisteren zijn positie beschikbaar en behield haar, voorlopig. Verbeten riep hij gisteravond in de twee uur durende plenaire vergadering fractiegenoten met naam en toenaam ter verantwoording. Of hij of zij misschien degene was die zijn of haar negatieve kritiek op Heerma's optreden tijdens het spoeddebat over de uitlatingen van minister Dijkstal, niet binnenskamers hadden kunnen houden? Slechts één fractielid ging min of meer overstag en gaf zijn zonde toe. Wie dat was, is tot nu toe niet duidelijk geworden. Iedereen is zo geschrokken van Heerma's persoonlijke benadering dat - althans even - geen naam worden genoemd.

Heerma had gisteravond geen goed woord over voor het anomieme gezeur en gezuig. 'Lafbekken' vond de fractievoorzitter zijn onzichtbare critici. Heerma - door Aantjes soms liefkozend aangeduid als “de stoere Fries” - zou er niet voor wijken. Hij hield zich vast aan het voorbeeld van de Britse premier John Major. Die was ook ineens alle kritiek, anoniem of niet anoniem geuit in de conservatieve fractie, beu geweest. In de afgelopen zomer had Major daarom zijn partijleiderschap beschikbaar had gesteld en daarmee zijn critici - voorlopig - de mond gestuurd. Heerma vertrouwde erop dat ook hij daarin zou slagen. En degenen die gisteravond hun mond niet opdeden, maar toch als bron van de kwade kritiek worden vermoed, kunnen de komende dagen alsnog op een telefoontje rekenen.

De gebetenheid van Heerma en het patroon dat Aantjes beschreef zijn niet anders verklaarbaar dan vanuit de oude cultuurverschillen tussen ARP en KVP. Van de mannenbroeders in de ARP is bekend dat zij binnenskamers graag met verhitte koppen tegen over elkaar stonden, maar, eenmaal buiten, elkaar door dik en dun steunden. Daartegenover de oude KVP-cultuur waarin elkaar veel minder rechtstreeks de waarheid wordt gezegd en die zijn hoogtepunt beleefde in een oktobernacht in 1966. Toen bezorgde KVP-fractieleider Schmelzer zijn partijgenoot en premier Cals die hij eerder nog hemelhoog geprezen had, de politieke dood.

In de zomer publiceerde Elsevier onder het kopje Rebellie in het CDA een lijstje met critici van Heerma die nog al eens anoniem kritiek op zijn optreden leverden. Er waren opvallend veel katholieken bij. Heerma had zwaar de pest gehad in het artikel en een van de genoemde critici, Hans Hillen, op het matje geroepen.

Ook op het fractieweekend in Lage Vuursche, in augustus, was het over het Elsevier-stuk en andere uitingen van onvrede gegaan. Meteen op vrijdag al. Heerma had, net als gisteren, zijn collega's op het hart gedrukt op te houden anoniem kritiek te leveren die zijn positie zou schaden. “Degenen die daar toch behoefte aan voelen, kunnen beter de personeels-advertenties in de zaterdagkranten gaan lezen”, had hij dreigend gezegd. Het had kennelijk niet genoeg indruk gemaakt. Gisteravond werd Heerma gedwongen zijn dreigement te herhalen en erbij gezegd dat hij dat voor de laatste keer deed.

    • Kees Versteegh