Bernhard

Er is absoluut iets veranderd. Vijftig jaar geleden zou de bekendmaking tot een crisis hebben geleid, dertig jaar geleden tot een opstand, en nog geen vijftien jaar geleden zou er grote beroering zijn ontstaan. Maar nu gebeurde er vrijwel niets. De mensen zeiden: “Nou en?” Ze zeiden: “So what?” en “Na und?”

Deze week is bekend geworden dat prins Bernhard van 1933 tot 1937 lid is geweest van de NSDAP. Daarnaast was hij in diezelfde periode aangesloten bij de Motor SA, de Motor SS en de Fliegersturm. In 1948 heeft de Nederlandse regering getracht de naam van prins Bernhard te schrappen van een volledige NSDAP-ledenlijst, die zich bevond in Amerikaanse archieven. Dat lukte niet, maar de documenten werden niet openbaar.

Via de RVD heeft de prins inmiddels laten weten dat hij, ondanks de nieuwe gegevens, blijft ontkennen ooit lid te zijn geweest van de NSDAP . Wie gelooft u? Prins Bernhard, of de twee onderzoekers van het RIOD die hun bevindingen konden staven met originele documenten? Er is hier dus een mogelijkheid dat een lid van de koninklijke familie niet de waarheid spreekt.

Ik probeer mij voor te stellen wat er was gebeurd als Bernhards NSDAP-lidmaatschap bij voorbeeld bekend was geworden op 9 maart 1966, een dag voor het huwelijk van Beatrix en Claus. In Amsterdam ontstonden rellen, omdat Claus lid was geweest van de Hitlerjugend en de Wehrmacht. Een provo mikte een papieren vliegtuigje precies in de rondvaartboot waarmee Beatrix en Claus een tochtje door de grachten maakten en voor de gouden koets ontplofte een rookbom. De monarchie wankelde. Stel dat de kranten op de negende maart hadden bericht dat de vader van de bruid lid was geweest van de NSDAP. Zou de monarchie dat hebben overleefd?

De kranten brachten het nieuws pas vijftig jaar na de oorlog. Mij interesseerde niet eens zozeer de inhoud, als wel hoe zij dat nieuws brachten. Het Parool, dat de primeur had, opende op dinsdag de voorpagina met de kop: 'Bernhard nazilid om vliegbrevet'. De Volkskrant kwam de volgende dag met een klein bericht en liet de donderdag daarna enkele belanghebbenden heel kort hun zegje doen. Loe de Jong liet weten dat hij indertijd aan Bernhard had gevraagd of hij lid van de NSDAP was geweest. Nee, was het antwoord. Aantjes, op zo'n moment ook altijd goed voor een quote, verklaarde dat hij niet ten koste van Bernhard omhoog wenste te krabbelen, maar dat het hem toch onaangenaam was opgevallen dat er politiek gebruik wordt gemaakt van iemands oorlogsverleden.

NRC Handelsblad bracht woensdag een korte samenvatting van de bevindingen en liet het daarbij. Op donderdag kwam de krant al niet meer terug op de kwestie. De Telegraaf behandelde het NSDAP-lidmaatschap van de prins als typisch non-nieuws, dat in een hoekje kan worden weggestopt. De krant bracht niet meer dan het kale ANP-bericht, helemaal onderaan op pagina 7.

De oogst in de weekbladen bleek ook al erg mager. Vrij Nederland, toch een krant met een republikeinse traditie, was kennelijk niet alert genoeg geweest om de zaak op te pikken. Ook Elsevier en HP-De tijd misten het nieuws en zullen moeite hebben er volgende week nog iets zinnigs over te berichten. Alleen De Groene kwam met een commentaar, waarin onomwonden werd gesteld dat 'het bruine verleden van Bernhard wederom zijn tol had geëist'.

De politieke partijen toonden evenmin veel interesse. D66-woordvoerder De Graaf zag geen aanleiding 'een hoop herrie' te maken en VVD-leider Bolkestein wilde vooralsnog niet twijfelen aan Bernhards mededeling dat hij nimmer lid is geweest van de NSDAP. Volgens de woensdagkranten zwegen de fracties van PvdA en CDA en zullen zij voorlopig niet reageren. Alleen de SP heeft een vraag aan minister-president Kok gesteld.

Dit stukje gaat niet over het oorlogsverleden van Bernhard, noch over de monarchie. Het gaat zelfs niet over de berichtgeving in de verschillende kranten. Dit stukje gaat erover dat het eigenlijk niemand meer iets kan schelen of de prins lid is geweest. Dat is een teken. Als niemand zich meer druk maakt over onbenullige zaken, dan is er absoluut iets veranderd. De Tweede Wereldoorlog is definitief afgelopen. Zelfs een herrijzenis van Hitler in Argentinië zou daar niets aan veranderen.