Voor vrijwilligers staat plezier voorop

ROTTERDAM, 7 DEC. Nederland viert vandaag Internationale Vrijwilligersdag, twee dagen later dan de rest van de wereld in verband met Sinterklaas. De dag werd in 1984 door de Verenigde Naties in het leven geroepen om de vrijwilligers op 5 december overal ter wereld in het zonnetje te zetten. Nederland doet sinds 1987 mee. De dag wordt gevierd met symposia, feesten, informatiemarkten en uitreikingen van prijzen. De landelijke Marga Klompé-prijs is vandaag toegekend aan een door daklozen zelf opgezette nachtopvang in Utrecht, een buddy-project voor (ex)-psychiatrische patiënten in Amsterdam en een groep vrijwilligers in Helmond die cursussen geven aan asielzoekers.

Nederland heeft van alle Europese landen het hoogste percentage vrijwilligers. De schattingen lopen uiteen van 3 miljoen Nederlanders die regelmatig vrijwilligerswerk doen tot, volgens een Engels onderzoek van vorig jaar, 38 procent van alle mensen. In dat onderzoek wordt een zeer ruime definitie van vrijwilligerswerk gehanteerd. In Duitsland doet volgens dat onderzoek 16 procent weleens onbetaald werk. In heel Europa noemen ongeveer 25 miljoen mensen zich vrijwilliger. Wereldwijd wordt Nederland alleen voorbijgestreefd door de Verenigde Staten en Canada. Volgens onderzoeker P. Dekker van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) gaat het in Noord-Amerika vooral om vrijwilligers in religieuze groeperingen, die bovendien meer werk verzetten dan Nederlandse vrijwilligers. Overigens werd de Nederlandse Stichting Ideële Reclame (Sire) eergisteren bij de viering van de Europese Vrijwilligersdag in Brussel uitgeroepen tot beste algemene vrijwilligers-organisatie. Sire vroeg vorig jaar de aandacht van het publiek voor wellevendheid, euthanasie, eenzaamheid, pesten, vrijwilligerswerk en verantwoord gebruik van vuurwerk.

Sectoren die van oudsher veel vrijwilligers trekken, zijn sport, kerk, zorg, politieke partijen, vakbonden en toerisme. Een duidelijke verklaring voor de hoge Nederlandse score durven deskundigen niet te geven. “Misschien heeft het iets te maken met onze calvinistische inslag die voorschijft dat je iets voor andere mensen over moet hebben”, zegt een woordvoerder van de Nederlandse Organisatie voor Vrijwilligerswerk (NOV), de landelijke koepelorganisdatie voor 120 lokale centrales en 60 landelijke organisaties. “Maar tegenwoordig staat het plezier van de vrijwilligers toch voorop.”

Het beeld van de klassieke vrijwilliger is enigszins aan het vervagen, zo menen deskundigen op het gebied van vrijwilligerswerk. Niet langer voldoen alle vrijwilligers aan het signalement van een wat oudere vrouw, lid van de UVV, die uit plichtsbesef of altruïsme iets voor anderen mensen overheeft, doorgaans in een zorgende taak. Deze mensen zijn er weliswaar nog wel. “Je kunt niet zeggen dat het aantal mensen dat uit plichtsbesef en altruïsme vrijwilligerswerk doet afneemt door het gebrek aan religieuze wortels”, zegt SCP-onderzoek Dekker. Toch wordt hun aantal minder, de belangstelling ervoor neemt wat af. De traditionele thuiszorg kampt met een tekort aan vrijwilligers. Ook sportverenigingen slagen er minder gemakkelijk in vrijwilligers te werven. In opkomst zijn sectoren waarover een brede maatschappelijke discussie wordt gevoerd zoals terminale zorg en organisaties zoals Greenpeace en Amnesty International.

Een hardnekkig misverstand is volgens deskundigen dat de meeste vrijwilligers vrouw zijn. Mannen en vrouwen doen volgens de NOV even veel vrijwilligerswerk, waarbij mannen doorgaans bestuurlijke en vrouwen doorgaans uitvoerende taken verrichten. “Een kwestie van status”, zegt de NOV-woordvoerder. Een tweede misverstand is dat naarmate de vrije tijd van mensen toeneemt, de kansen dat ze vrijwilligerswerk doen eveneens toenemen. De meeste vrijwilligers zijn werkenden tussen de dertig en de vijftig jaar oud wegens hun werkkring worden gevraagd. Daarnaast azen de vrijwilligersorganisaties op de groeiende groep 55-plussers die niets om handen heeft. Uit onderzoek blijkt dat 2 miljoen mensen die nu niets doen, bereid zou zijn vrijwilligerswerk aan te pakken.

Een probleem voor vrijwilligers is de toenemende vraag van organisaties naar deskundigheid. “We zijn een organisatie van vrijwilligers maar niet vóór vrijwilligers”, zo is de gedachte. Met name in het vluchtelingenwerk kunnen vrijwilligers niet klakkeloos worden ingezet, daarvoor is veelal juridische kennis vereist. Ook organisaties als het Rode Kruis en Amnesty International stellen eisen aan vrijwilligers, vooral op het hoofdkantoor in Amsterdam met 120 meest hoog opgeleide mensen. Amnesty heeft in 425 plaatselijke groepen 6.000 à 7.000 vrijwilligers aan het werk. Vanwaar die grote belangstelling in Nederland? “Een organisatie die opkomt voor het gevoel van vrijheid, voor vrijheid van meningsuiting spreekt de mensen aan”, vermoedt een medewerker.

Hoe mensen blijvend te motiveren voor het vrijwilligerswerk? De beste methode om vrijwilligers te binden is volgens de Stichting Vrijwilligers Management (SVM) om uit te gaan van de wensen en de mogelijkheden van de vrijwilligers zelf. Een woordvoerder: “Je moet oog hebben voor hun doelen. De Nederlandse scouting doen aan loopbaanplanning. Dat is aardig. Vrijwilligers moeten niet het idee krijgen dat ze alleen gebruikt worden om enveloppen dicht te plakken.”

    • Arjen Schreuder