Politie mag en kan niet staken

De burger ervaart het, het CBS registreert het en de politiek stelt het vast: de criminaliteit stijgt. Inbraken, geweldplegingen, berovingen.

En de politie staakt. Terwijl de files toenemen, bedreigt de politie de burger met blokkades op de openbare weg.

Mag de politie staken? Politie en justitie hebben een door wet en rechtsstaat omschreven gewelds- en dwangmonopolie. Het monopolie van de sterke arm. Wanneer de politie gaat staken, is de legitimatie voor eigenrichting heel dichtbij. Als de politie staakt, kan de burger niet verboden worden zichzelf te beschermen met een eigen 'sterke arm'.

Als de politie de publieke zaak niet dient, gebeurt er iets met het publiek, al is het maar doordat de neiging ontstaat zichzelf te beschermen met wapenstok en vuurwapen. En de sterksten - de rijken - trekken aan het langste eind met ingehuurde buurtwachten en tenslotte met een organisatie van 'sterke armen', waarmee de echte politie het nog moeilijk kan krijgen.

Uit de gezichtshoek van de rechtsstaat - en dat is de eerste gezichtshoek van waaruit de politie bekeken moet worden - mogen politie, officieren van justitie en rechters niet staken. Als de politie dat wel doet, privatiseert zij zichzelf en komt zij op het hellende vlak van iedere willekeurige 'sterke arm' in de samenleving. Dan staat de rechtsstaat 'in lichterlaaie'.

We hebben lange tijd niet zoveel politie-agenten bij elkaar gezien. Al die jongens- en meisjesagenten die met vrolijke petjes op 'in lichterlaaie' stonden om hun verlangens aan de minister duidelijk te maken. Hoeveel onopgeloste inbraken stonden daar bijeen? Hoeveel in elkaar geslagen of leeggeschudde burgers hadden zij kunnen voorkomen?

Hoe vrolijk ze ook zijn, ik maak mij zorgen over het feit dat deze jonge dienaren van de publieke zaak, onder het oog van hun korpschefs, niet geleerd wordt dat dit niet mag, aangezien zij een bijzondere functie hebben in ons staatsbestel. Natuurlijk moet een korpsbeheerder zo'n moment aangrijpen om aan deze jonge agenten ons staatsbestel en hun plaats daarin nog eens uit te leggen. Natuurlijk moeten onze volksvertegenwoordigers hier pal overeind komen. Het gaat om een deuk in de rechtsstaat.

De politie kàn ook niet staken. Zolang inbrekers niet worden gepakt, mensen op straat in elkaar worden geslagen, mensen de straat niet op durven, zolang er geen wijkagenten door de straten fietsen om de ellende te voorkomen, zolang het welvarendste land ter wereld zoveel slachtoffers onder zijn burgers kent, kàn de politie niet staken.

Politie is geen luxe, behalve dan bij voetbalwedstrijden, de wekelijkse feestjes waarbij de KNVB zo langzamerhand zelf verantwoordelijk is voor de uitwassen. 'Publieksvriendelijk staken' is een contradictio in terminis voor wie als taak heeft de publieke zaak te dienen.

Als de politie staakt, wordt de burger gegijzeld. Ons stakingsrecht dateert uit een tijd dat staken vrijwel uitsluitend de werkgever trof: de fabriek produceerde niet, hun bedrijf maakte geen winst. Maar bij de huidige stand van technologie en organisatie, bij het monopolie van geweld, treft een staking volstrekt onschuldige burgers in veel belangen. Bij een gijzeling of een kaping zetten enkele belanghebbenden de belangen van een of meer onschuldige burgers op het spel, of offert een minderheid de belangen van een meerderheid op. Dit model wordt in onze instrumentele en onzorgvuldige samenleving te gemakkelijk gehanteerd. De belangen van de burger worden gemakkelijk genegeerd door van het stakingsrecht een dogma te maken.

Het doel (in dit geval: geld) heiligt de middelen niet. Bij toepassing van het gijzelingsmodel moeten de belangen van de stakers afgewogen worden tegen de belangen van de onschuldige burger.

Politie- en justitie-dienaren hebben wel degelijk middelen om hun arbeidsrechtelijke positie te verdedigen en te verbeteren. Meer dan de meeste burgers, omdat zij via hun chefs het departement rechtstreeks kunnen benaderen. Voorts hebben zij de normale rechtsmiddelen. En tenslotte kunnen zij, al zal het enige inventiviteit vergen, middelen vinden die wèl de werkgever maar niet de burgers raken. Voor deze publieke diensten is in ons staatsbestel de bemiddelaar de beste uitkomst.