Nieuwe spelling, oude boeken

'Laat er maar flink wat Teleac op los', verzucht P.A. Dijkxhoorn als hij bedenkt wat er moet gebeuren om iedereen in het onderwijs op de hoogte te brengen van de nieuwe spellingregels. Vanaf 1 september 1997 zijn overheid en onderwijs bij wet verplicht om de nieuwe spelling te hanteren, zoals die wordt vastgelegd in de nieuwe Woordenlijst (het groene boekje) die eind dit jaar zal verschijnen. Hoewel het hele onderwijs natuurlijk rekening moet houden met de nieuwe spelling, ligt er extra grote verantwoordelijkheid bij het basisonderwijs, waar het grootste deel van de spelling wordt geleerd.

Dijkxhoorn heeft onder andere zes jaar in het basisonderwijs gewerkt en is de laatste zeven jaar als docent Nederlands en Nederlands als tweede taal verbonden aan de pabo van de Hogeschool Rijn-Delfland in Den Haag. Over de spellingwijzigingen is hij ambivalent. 'Ik ben blij dat ze die draak van een situatie met een voorkeurspelling en een toegestane spelling afschaffen. Maar als deze regeling echt duidelijkheid moet brengen, dan is dat niet gelukt. Kinderen kunnen bijvoorbeeld niet uit de voeten met een begrip als frequentie. Dat het oktober is omdat we daaraan gewend zijn geraakt, terwijl we verder octaaf, en octopus schrijven.'

De nieuwe spelling op zich wekt niet zo veel weerstand. 'Het is niets vergeleken met eerdere veranderingen, toen zoo zo werd en visch vis', zegt mevrouw E. de Vos, al 36 jaar werkzaam in het onderwijs en de juf van groep 7 van openbare basisschool De Klimop in Den Haag. De Vos: 'Die nieuwe spelling lijkt me niet moeilijker aan kinderen te leren dan de huidige. Sommige regels zijn zelfs logischer en liggen dichter bij de vreemde talen, bijvoorbeeld de k's die een c worden in woorden als produkt en insekt. En verder blijft het toch een kwestie van trainen.'

Wat wel een probleem lijkt: hoe leg je kinderen die al een aantal jaren spellingonderwijs achter de rug hebben uit dat het nu anders moet? Mevrouw E. Pattiselanno, directrice van De Klimop en al 41 jaar in het Haagse onderwijs: 'Wat kun je verwachten van kinderen die een paar jaar in de oude en een paar jaar in de nieuwe spelling les hebben gehad? En hoe moet je dat toetsen, bijvoorbeeld met het Cito-volgsysteem dat we straks in gaan voeren?'

Zonder twijfel het grootste struikelblok bij de invoering van de nieuwe spelling in het onderwijs is echter de financiering. Ook Pattiselanno maakt zich daarover zorgen. Niet alleen de taalmethode moet worden vervangen, ook de andere boeken, zoals de methodes voor verkeer, aardrijkskunde en biologie zijn straks verouderd. Om nog niet te spreken van de woordenboeken, bibliotheekboeken en computerprogramma's. De gemiddelde looptijd van een methode is 10 tot 15 jaar, dus zullen veel scholen vervroegd tot de aanschaf van nieuwe boeken overgaan. Dijkxhoorn: 'De vraag is of daarvoor extra middelen beschikbaar komen, bijvoorbeeld van het ministerie.' Een woordvoerder van het ministerie wijst er echter op dat de spellingwijzigingen vrij minimaal zijn. 'De nieuwe spelling hoeft daarom voor scholen geen reden te zijn om vervroegd een methode te vervangen. En er zijn dus geen extra fondsen beschikbaar.'

Uitgeverijen

Scholen zijn voor het vervangen van methodes afhankelijk van uitgeverijen, die vaak nog met voorraden zitten en niet op stel en sprong met verbeterde drukken op de markt zullen komen. K. de Vries, uitgever basisonderwijs van Wolters-Noordhoff beaamt dat inderdaad eerst de voorraden worden verkocht. 'Maar tegen de tijd dat de spelling officieel wordt, zijn we daar doorheen. En alles wat vanaf nu bijgedrukt wordt en nieuw uitkomt is al in de nieuwe spelling.' Ook uitgeverij Zwijsen maakt de voorraden eerst op, aldus A. Smits, hoofd realisatie. 'Maar vanaf voorjaar '96 drukken we alles in de nieuwe spelling.' De Taalunie heeft alle drukkerijen daartoe al voorzien van de inhoud van de nieuwe Woordenlijst. Meulenhoff Educatief zal daarnaast ook boekjes op de markt brengen waarin de spellingveranderingen in hun bestaande methodes worden bekendgemaakt. 'Dat is voor al die scholen die een volledige methode van ons hebben en daar nog jaren mee moeten doen. Die hebben niets aan gewijzigde herdrukken', aldus P. Stadhouders, uitgeefdirecteur.

Volgens de uitgevers zijn de door de media aan hen toegeschreven winsten door de invoering van de nieuwe spelling (voorlopig) een fabeltje. De Vries van Wolters Noordhoff: 'Normaal behaal je een groot deel van je winst met ongewijzigde herdrukken van methodes. Nu moeten we voor die bijdrukken juist allerlei kosten maken.'

E. Pattiselanno, hoofd van De Klimop: 'Onze school heeft nog geluk. We zijn deze zomer gefuseerd, dus krijgen we geld van de gemeente om methodes te vervangen. Gelukkig hebben we dit jaar gekozen voor het rekenboek. Nu kunnen we afwachten en straks een goede taalmethode aanschaffen. Maar alle andere boeken zijn voorlopig nog in de oude spelling.' Dat legt een extra verantwoordelijkheid bij de leerkrachten. Pattiselanno: 'Zij moeten in de gaten houden welke woorden inmiddels anders worden gespeld en die laten verbeteren door de kinderen.'

Consequent

De verscheidenheid aan spellingsvormen levert ook didactische problemen op. De Vos: 'Kinderen krijgen straks geen eenduidig woordbeeld meer aangeboden.' Terwijl spelling voor een belangrijk deel aangeleerd wordt door woordenlijsten, waarbij het herkennen van het juiste woordbeeld een essentiële rol speelt, wordt het geleerde niet consequent ondersteund. 'Het kan heel goed dat in de taalles wordt geleerd dat het product is en dat bij de redactiesommen nog produkt staat', aldus De Vos. Pattiselanno: 'We hebben hier bovendien 90 procent allochtonen op school. Die hebben thuis een andere taalachtergrond. Dan is het belangrijk om juist op school duidelijkheid te geven. Wat dat betreft vind ik het ook jammer dat de media niet verplicht zijn om de nieuwe spelling te hanteren. De kinderen hier kijken veel televisie, ondertiteling bepaalt een belangrijk deel van hun woordbeeld.'

De voorlichting van de overheid over de nieuwe spelling in het onderwijs laat tot nu toe overigens te wensen over. De Vos: 'Wij worden geacht kinderen die spelling te leren, maar ik weet nu alleen wat ik hier en daar in de media heb opgevangen.' Pattiselanno: 'We worden al jaren globaal op de hoogte gehouden van op handen zijnde wijzigingen. Nu de beslissing genomen is, hoop ik dat er binnenkort nadere informatie komt.' Volgens een woordvoerder van het ministerie 'wordt er gewerkt aan een voorlichtingsplan'. Dijkxhoorn: 'Elke docent zou voor sinterklaas of kerst een nieuw groen boekje moeten krijgen.'