Het menselijk decor; 'Wees sportief, ga niet zwaaien'

Honderdduizenden mensen bezoeken jaarlijks de televisie- studio's in Hilversum en Aalsmeer, om als publiek te dienen bij de vele shows en praat- programma's. Ze klappen of luisteren aandachtig, net wat de applausmeester van hen vraagt.

Opvulpubliek.” Mevrouw Romeijn (84) neemt op kosten van de Staatsloterij nog een slokje witte wijn. “Goh... wat een prachtig woord!” Maar mevrouw De Vries (67) vertrekt haar gezicht. In de foyer van studio 22 heeft een publiciteitsdame haar net uitgelegd dat zij en haar clubje Philips-gepensioneerden niet bij de opnames van de Staatsloterijshow mogen zijn. Miscommunicatie. Er is te veel publiek besteld. Mevrouw De Vries schudt haar hoofd. “Opvulpubliek.” Het zit haar niet lekker. Ze weet best dat ze niet altijd de beste plaatsen krijgen toebedeeld maar dit heeft ze nog nooit meegemaakt.

In de studio schenen de lampen al op de kandidaten, toen gastvrouwen in rode stewardessenpakjes nog nerveus met publiek aan het slepen waren. De Philips-gepensioneerden hadden zich met wat gedring een plek verworven op de linkerzijtribune. Met één blik op de zaal had mevrouw De Vries het al gezien: “Veel te veel publiek.” Een kwartier later klonk de stem van de floor-manager over de luidsprekerinstallatie, zijn ogen zochten de zaal af. Of het publiek dat via castingbureau Hebbes was uitgenodigd maar weer wilde vertrekken. Zij dus. Met het hoofd hoog had mevrouw De Vries de zaal verlaten. Honderden ogen in haar rug. “Ach,” vertelt ze later, “voor mij is het niet zo erg. Ik zit elke week wel ergens in het publiek”. En ze geeft een opsomming: de 5 Uur show, Catherine, Koffietijd, Love Letters, Toen was geluk nog heel gewoon, Oppassen, Rondom Tien. Voor spelprogramma's als de Staatsloterijshow is ze ook wel stand-in kandidaat.

De televisiestudio's in Hilversum en Aalsmeer 'verwerken' ieder jaar honderdduizenden mensen. Voor 'de sfeer en aankleding' van de programma's. Want een programma zonder publiek maakt de kijker achterdochtig: Waarom zou hij dan wel kijken of lachen?

Met familie en bekenden van gasten en kandidaten loopt een zaal al aardig vol - bovendien klappen die volgens een ingewijde 'intenser' - maar er blijven altijd stoelen over. Voor programma's als All you need is love en Liefde op het eerste gezicht stromen op de afdeling 'gastenservice' van Van den Ende de aanmeldingen wel binnen. Maar om de zaal van AVRO's praatprogramma Karel vol te krijgen, moeten soms op het laatste moment mensen van de straat worden geplukt. Dus zoeken omroepen in hun ledenbestand naar potentieel publiek en staan op teletekst en Internet uitnodigingen voor de programma's van Sonja Barend en Paul Witteman. Programmaproducenten van RTL steken vlak voor de opname soms even de weg over naar bejaardenhuis Flat Kerkelanden om de laatste stoelen te bezetten. De VVV Gooi- en Vechtstreek organiseert een dagtocht 'Naar het Hollywood van Nederland' waarbij een bezoek aan het omroepmuseum wordt gecombineerd met een tv-opname. Van de producent van het programma krijgt de VVV ongeveer vijftien gulden voor elke gevulde stoel.

Maar een personeelsvereniging die eerder die dag het seksmuseum op de Wallen heeft bezocht en in de bus gezamenlijk heeft gezongen 'van je hela hola houdt er de moed maar in', kun je 's avonds moeilijk wegzetten bij een serieus praatprogramma als Rondom Tien. En hoe krijg je op maandagochtend vijftig leuke jonge vrouwen naar de studio voor een schoonheidsprogramma? Wouter K van castingbureau Hebbes in Hilversum maakte er tien jaar geleden zijn beroep van.

Hij was toen nog 'Wouter K, de jongste discjockey van Nederland' die op vrijdagmiddag op Hilversum 3 de 'radiorebus' van Veronica presenteerde. Op een dag gaf discjockey Lex Harding hem kaartjes voor een optreden van Duran Duran in het muziekprogramma Countdown. Wouter K en zijn vrienden pasten naar het idee van de regisseur blijkbaar goed in het decor. Of hij voor de volgende uitzending weer een clubje bij elkaar kon krijgen. Inmiddels heeft castingbureau Hebbes zo'n 2.000 namen in het publieksbestand en werven promotiemeisjes in het centrum van Hilversum nieuwe gezichten. Het castingbureau levert ook stand-in kandidaten om spelprogramma's mee te oefenen en voor de Duitse programma's van Van den Ende als Traumhochzeit en Tut er es oder tut er es nicht levert hij 'reservepubliek' om de tribune mee te vullen. “Duitse programma's kun je eigenlijk niet maken met Nederlands publiek”, zegt Wouter K. “Duitsers klappen anders. Ze lachen op andere momenten.” Dus komt het publiek met bussen uit Duitsland naar Hilversum en Aalsmeer. Maar als er onverhoopt te weinig mensen onderweg zijn, bellen ze Wouter K. Zoals die keer tijdens de watersnood. Een paar bussen met publiek voor Traumhochzeit waren bij de Duitse grens blijven steken. “Dan trek ik alle registers open.”

Hoe komen al die zalen iedere keer weer vol? Wouter K vraagt het zich ook wel eens af. Maar ondanks de komst van nieuwe zenders met veel nieuwe programma's die van publiek moeten worden voorzien, hoeven maar zelden zwarte doeken over de lege stoelen worden gelegd. “Kijkers willen zelf de magie van de televisie ondervinden”, zegt Wouter K.

Dat heeft ook meneer Van Vliet uit Amsterdam ontdekt. Eerst zat de voormalige beheerder van een serviceflat af en toe zelf in het publiek. Maar hij merkte al snel dat het hier om “een groeiende markt” ging. Sinds deze maand staat hij ingeschreven bij de Kamer van Koophandel en beantwoordt de telefoon met: 'Goedemorgen, publiekszaken televisie'. Volgens Van Vliet is de markt groot genoeg voor zo'n zes bureautjes. Het publiek lijkt schier onuitputtelijk. “Ongeveer een derde van de mensen wil nog één of twee keer”, zegt Wouter K.

In de hal van studio 22 deelt een koffiejuffrouw van Van den Ende koffie met cake uit. Het heeft er veel weg van een nieuwjaarsreceptie. Veel mannen in wijde pakken en vrouwen in glimmende bloeses. “Je zorgt dat je er gewoon netjes uitziet”, zegt mevrouw De Vries en wijst langs haar clubje. “We zien er toch allemaal gezellig uit?” Het hangt natuurlijk ook af van het programma waar ze naartoe gaan. Als ze in de zomer naar een show gaan die pas in de winter wordt uitgezonden, kunnen ze niet in een dun bloesje verschijnen. En die keer dat zij en haar man in het publiek zaten van de Miss Duitsland-verkiezing hebben ze natuurlijk “wat aparts” aangetrokken.

Wat zoekt het publiek in de studio wat ze thuis op het scherm niet kunnen vinden? “Op televisie zou ik nooit naar Koffietijd kijken”, zegt mevrouw Romeijn. “Maar hier in de studio besef je pas hoe ontzettend veel mensen er aan werken.” De opnames voor een show kunnen lang duren - soms wel vier uur. Maar mevrouw Romeijn heeft alle tijd. “Er is niemand die op me wacht.” Bovendien is het “reuze gezellig”. “En er wil nog wel eens wat misgaan”, zegt meneer Groendijk. Laatst nog vloog in de Staatsloterij het dak van de geldcabine - de plastic luchtkoker waarin een kandidaat moet plaatsnemen om naar rondvliegende duizendjes te grijpen. “Al dat geld vloog door de zaal”, zegt meneer Groendijk. Gelachen dat ze hadden.

Ergens anders in Hilversum instrueert 'applausmeester' Jacco Kirchjunger (24) intussen het publiek op de tribune van Lieve Martine: “Het kan zijn dat de camera opeens uw kant opzwenkt en over een week twee miljoen Nederlanders uw hoofd zien. Ga daar sportief mee om: ga niet zwaaien.” Terwijl de laatste hand word gelegd aan de make-up van Martine Bijl, legt Kirchjunger in de warming-up uit dat zij die avond over 'trilvrees' gaat praten. “Dat is niet niks”, zegt Kirchjunger. “Maar dat betekent niet dat u de hele avond met een strak gezicht voor u uit hoeft te kijken. Er mag best gelachen worden.” Want een publiek dat halverwege inzakt, had Kirchjunger verteld, “is voor een applausmeester de grootste nachtmerrie”. Dus: “Als iemand begint te lachen en u denkt: Geen idee waarover het gaat... Meelachen!” Het publiek op de tribune van Lieve Martine schuift ongemakkelijk op de stoelen.

Dan vraagt de regisseur om 'wat losse applausmomenten'. Kirchjunger legt uit hoe een 'zuinig Hollands applaus' klinkt en steekt zijn arm omhoog. Het publiek klapt met ingehouden adem. Dan vraagt hij om een applaus 'een paar tikken krachtiger'. Een blonde dame op de eerst rij oefent alvast haar lach. Dan het wat Kirchjunger noemt 'uit-je-dak-applaus'. “U mag uw buurvrouw naar mij toegooien.” Het publiek klapt en joelt alsof zojuist André van Duin een vette grap heeft gemaakt.

Klapvee. In de foyer van studio 22 spuugt mevrouw De Vries de vermaledijde term uit. “Kom nou toch. Als je naar het theater gaat, klap je toch ook?” Later die avond op RTL 4 moet Robert ten Brink het in de Staatsloterijshow stellen zonder het applaus van het echtpaar De Vries. Maar op Nederland 1 klappen ze op dat moment wel voor Violet Falkenburg in Rondom 10. “Want je weet hoe dat gaat”, zegt mevrouw De Vries. “Ze weten dat wij aandachtig luisteren. Dus pakken ze ons weer in beeld.”

Castingbureau Hebbes 035-6835493