Tentoonstelling Freud stuit op weerstand in Washington; Bezwaren tegen relikwieënbewaarders

WASHINGTON, 6 DEC. De respectabele Library of Congress in Washington, de grootste bibliotheek ter wereld, is verzeild geraakt in de eeuwige controverse over Sigmund Freud. Onder druk van een groep psychologen, historici en schrijvers heeft de bibliotheek een grote tentoonstelling over de vader van de psychoanalyse en zijn maatschappelijke invloed met zeker een jaar uitgesteld.

De tentoonstelling had volgend jaar december moeten open gaan, onder de titel Sigmund Freud: Conflict en cultuur. De Library of Congress beschikt over de grootste collectie documenten en kunstvoorwerpen van Freud ter wereld.

Vijftig tegenstanders van de tentoonstelling, onder wie de schrijver Oliver Sacks en de feministe Gloria Steinem, hadden zich in een petitie al bijvoorbaat tegen de opzet van expositie uitgesproken. Volgens Peter Swales, historicus van de psychoanalyse en leider van het verzet tegen de tentoonstelling, was de bibliotheek van plan zich te lenen voor kritiekloze reclame voor Freud, en zou het publiek de theorieën van de Weense dokter door de strot geduwd krijgen.

“De Library of Congress vertegenwoordigt de natie, en moet heel voorzichtig zijn in waar ze haar medewerking aan verleent”, zei hij gisteren in The Washington Post. “Het is nu niet de tijd voor wat voor Freud-tentoonstelling dan ook.” De bibliotheek zou haar naam lenen aan een dubieuze poging de populariteit van de psychoanalyse te doen herleven. Een andere tegenstander van de tentoonstelling tekende bezwaar aan tegen “de massale oververtegenwoordiging van Freudiaanse relikwieënbewaarders, officiële historici, praktiserende analisten en populaire verdedigers van het Freudiaanse geloof”.

De organisatoren zeggen dat ze voor het onderwerp hebben gekozen omdat Freud “een beslissende invloed heeft gehad op het denken in de twintigste eeuw”, aldus Michael Roth, de conservator van de tentoonstelling. Officieel wijt de bibliotheek het uitstel aan geldgebrek. Maar verschillende functionarissen bevestigen dat de protestactie de doorslag heeft gegeven. “Het gevolg is dat we nu de opzet zullen moeten veranderen om de critici tegemoet te komen”, zegt een van de directeuren.

De tentoonstelling wordt mede gefinancierd door de Oostenrijkse regering, de stad Wenen en particuliere Oostenrijkse donateurs, die samen 230.000 dollar hebben toegezegd op een totale begroting van een miljoen dollar. Het plan was de tentoonstelling na Washington te laten doorreizen naar Wenen en nog nader te bepalen Amerikaanse locaties. Maar functionarissen van de bibliotheek hebben tegenover de pers de vrees geuit dat de Oostenrijkers zich door het uitstel zullen terugtrekken.

Historische tentoonstellingen zijn de laatste tijd vaker inzet van heftige controverses in Amerika. Het lucht- en ruimtevaart museum in Washington, onderdeel van de Smithonian Institution, ondervond dat vorig jaar, toen een storm van kritiek losbarstte over het voornemen voor een tentoonstelling over de Enola Gay, het vliegtuig van waaruit de Amerikaanse atoombom op Hiroshima werd gegooid, en het einde van de Tweede Wereldoorlog. Onder aanvoering van de grootste organisatie van oud-strijders werd de tentoonstelling ontdaan van alle elementen die uitgelegd konden worden als twijfel aan de juistheid van het besluit de atoombom in te zetten.

De organisatoren van de Freud-expositie hebben de critici uitgenodigd artikelen te schrijven voor de catalogus en advies te geven over de opzet van de tentoonstelling. Het uitgangspunt zou helemaal niet zijn om “freudianen of Freud-critici gelijk of ongelijk te geven”. “De interessante vraag is niet 'Is het waar?', maar 'Wat heeft het betekend voor de cultuur van de twintigste eeuw?' ”, aldus Roth in The Washington Post. Hij zou van begin af aan al van plan zijn geweest ook aandacht te besteden aan de oppositie die er altijd tegen Freuds ideeën heeft bestaan, echter zonder het onderwerp van de tentoonstelling te veranderen in een debat over de waarde van de psychoanalyse. Sommigen vinden echter al dat die concessie al te ver gaat: je hoeft toch ook niet in elke Picasso-tentoonstelling aandacht te besteden aan critici die hem geen groot kunstenaar achten?

Gloria Steinem, een van de ondertekenaars van de protestpetitie, erkent dat de invloed van Freud groot is geweest. Maar ze vindt het onverteerbaar dat de tentoonstelling gemaakt leek te worden vanuit de instelling: Hij was een genie, maar...., in plaats van: Hij was iemand met veel problemen, en... “Zijn premissen over biologisch determinisme zijn onderuit gehaald. waarschijnlijk is hij zelf misbruikt geweest. Kritiek op zijn werk onderdrukte hij.”