Nieuwe 007 vecht met minder bloed en bloot

GoldenEye. Regie: Martin Campbell. Met: Pierce Brosnan, Sean Bean, Izabella Scorupco, Famke Janssen. In 92 theaters.

Maandenlang heeft hij naar eigen zeggen voor de spiegel geoefend om de magische woorden goed uit zijn mond te krijgen. Het resultaat - “The name's Bond. James Bond” - is vlekkeloos maar misschien een tikje tè serieus. Pierce Brosnan, de vijfde vertolker van Ian Flemings geheim agent 007, heeft niet de ironische lach van Sean Connery of de opgetrokken wenkbrauw van Roger Moore; net als zijn directe voorganger, Timothy Dalton, maakt hij van begin af aan duidelijk dat er met zijn personage niet valt te spotten.

Het beroemdste 'Even Voorstellen' uit de filmhistorie klinkt dit keer in een casino, waar James Bond net als bij zijn eerste optreden in Dr. No (1962) een femme fatale verslaat aan de baccarat-tafel. De makers van GoldenEye, de zeventiende officiële Bond-film, hebben gevoel voor traditie. Als Bond in het casino van Monte Carlo arriveert, heeft hij net een amoureuze verovering en een achtervolgingsrace over kronkelige bergweggetjes achter de rug - beide in zijn vertrouwde Aston Martin. Even daarvoor heeft de kijker hem al binnen tien minuten de wereld zien redden, in een duizelingwekkende actie die zich onder andere afspeelt aan de voet van een Russische stuwdam. En tussen deze spektakelscènes rollen de begintitels voorbij, begeleid door een klassiek aandoende nieuwe Bond-song van Tina Turner en een ballet van goudgeverfde naakten die inhakken op immense hamers, sikkels en Leninbeelden.

De Koude Oorlog, de natuurlijke habitat van Double-O-Seven, mag dan verdwenen zijn, de voornaamste tegenstanders blijven afkomstig uit het voormalige Rijk van het Kwaad: een krankzinnige kozakkenzoon, een corrupte Russische generaal, een Georgische schone die kan doden met haar dijen. Anno 1995 wordt vooral aan Britse zijde duidelijk dat we zes jaar verder zijn dan in het vorige Bond-avontuur. Miss Moneypenny heeft een verjongingskuur ondergaan en waarschuwt Bond voor ongewenste intimiteiten; Hare Majesteits Geheime Dienst wordt nu geleid door een vrouwelijke M (de superieur Engelse Judi Dench) die gelooft in functioneringsgesprekken en Bond toebijt dat hij een 'seksistische vrouwenhatende dinosaurus' is.

Verder is in GoldenEye alles als vanouds: de vodka-martini is 'shaken not stirred', de locaties zijn luxueus en exotisch, de voornaamste achtervolging, met tank over de Nevski Prospekt, is allesverwoestend, de dialogen zitten vol met schuine opmerkingen, de Russen spreken Engels met een Stolichnaya-accent en de plot is tot in het laatste halfuur onbegrijpelijk. Het tempo lijkt lager te liggen dan in License to Kill (1989), maar daar staat tegenover dat het geweld minder sadistisch is en de seks nog functioneler. Bloed en bloot blijft buiten beeld.

Het meeste klopt dus in de nieuwe Bond, alleen aan Pierce Brosnan moest ik erg wennen. Wie een zwak heeft voor Roger Moore mist bij Brosnan de ingehouden humor, wie zweert bij Sean Connery zoekt vergeefs naar stijlvolle bonhomie. Brosnans Bond, met designer stub en enigmatische glimlach, is vooralsnog een bleke figuur die zijn tekort aan charisma aanvult met stoer samengeknepen oogjes en dito lippen. Je mag het geloof ik niet zeggen, maar eigenlijk vond ik Timothy Dalton stoerder.

Niet dat dit onoverkomelijk is; net als bij Batman wordt het effect van een James Bond vooral bepaald door de originaliteit van het stuntwerk en de bijfiguren. De kernwapengevaarlijke superschurk (Sean Bean) is net wreed en waanzinnig genoeg om angst in te boezemen, en zijn vrouwelijke hulpje, een kruising van Eros en Thanatos, is een vondst - hoewel we over de overdreven manier waarop 'onze' Famke Janssen de rol invult niet chauvinistisch hoeven te doen.

Al met al zijn het in de eerste plaats de scenarioschrijvers (Jeffrey Caine en de van Real Men Don't Eat Quiche bekende Bruce Feirstein) die van GoldenEye een meer dan onderhoudende film hebben gemaakt. Bond nummer zeventien is niet alleen de beste sinds For Your Eyes Only, maar belooft ook veel voor de toekomst. Dan moet Pierce Brosnan nog wel wat in zijn rol groeien; hij is al gecontracteerd tot het jaar 2000.

    • Pieter Steinz