Mediacircus verwelkomt eerste GI's

TUZLA, 6 DEC. De toegang tot het vliegveld is inmiddels omgetoverd tot een complete filmset. Timmerlui leggen de laatste hand aan hoge podia. Een regisseur blaft zijn cameraman toe: “Bob, ik wil dat je op je fucking post blijft. Daar word je voor betaald. Understood?” Al drie dagen wacht iedereen in de kou en de modder op de top story van het jaar. De gebeurtenis waarbij al het andere zal verbleken: de komst van de eerste groep van de in totaal 20.000 Amerikaanse soldaten die deel gaan uitmaken van de nieuwe NAVO-vredesmacht in Bosnië.

Vandaag gaat het echt gebeuren, luidt het gerucht. Naarstig is de producer van NBC op zoek naar de laatste informatie. “Twintig”, zegt hij tevreden, en klapt zijn mobiele telefoon weer dicht. Twintig Amerikanen zullen in de loop van de ochtend aankomen op het vliegveld van de Noordbosnische stad Tuzla om de vestiging van het hoofdkwartier in de Amerikaanse sector voor te bereiden.

Justin Balding loopt heen en weer over zijn vers getimmerde podium. Hij test de hoek van waaruit de aankomst het best gefilmd kan worden. Dan werpt hij een blik op de concurrerende televisiestations. Op een ander podium, nog geen tien meter verder, is CNN bezig met een geluidstest. “Tuzla, the gateway to Bosnia”, klinkt het over de besneeuwde velden. “CNN was hier twee dagen eerder”, zegt Balding. Dus hebben ze restaurant Bosanska voor zichzelf kunnen afhuren. Maar hier in de kruidenierszaak heeft NBC strategisch gezien toch de betere plaats. Het zijn die van CBS met hun podium voor het huis hiernaast die het nakijken hebben.

Verbaasd kijken de dorpsbewoners naar het spektakel dat zich voor hun ogen ontrolt. Snoeren en lampen. Het geknetter van een van de vijftig gloednieuwe generatoren die alleen al CNN voor eigen gebruik heeft ingevlogen. Zoiets hebben de Bosniërs nooit eerder gezien. Niet toen de Noorse en Zweedse blauwhelmen naar Tuzla kwamen. Niet toen de vluchtelingen uit Srebrenica naar het vliegveld werden gedeporteerd. En al helemaal niet toen ze daar door de Serviërs ook weer langzaam uit werden gebombardeerd. “Eindelijk worden we populair”, zegt een oude boer langs de kant van de weg. “Straks maken ze van Tuzla een Coca-Cola-reclame, of misschien wel een videoclip”, zegt zijn zoon in soldatenkleren.

Pagina 5: Tv-stations vechten om elke GI

Nee, enthousiast zijn ze niet over de komst van de Amerikanen. “Ze zijn welkom. Maar we moeten eerst nog zien wat ze doen”, zegt de zoon. Hoe kunnen na vier jaar oorlog en mislukte bestanden de bewoners van Tuzla nog iemand vertrouwen? “Als ze maar niet zijn zoals de VN”, is de enige wens van vader en zoon. 'Nutteloos' vinden ze de blauwhelmen. Zelfs als hun eigen mensen werden gebombardeerd, reageerden ze niet. De boer stond zijn land af om hen te huisvesten. “Maar ze maakten met hun tanks onze wegen kapot.” Ook over de Amerikanen hebben de mannen weinig illusies. “Wij zijn ons ervan bewust dat ze hier niet om ons zijn, maar alleen omdat er volgend jaar weer presidentsverkiezingen zijn in de VS”, zegt de zoon.

Er valt natte sneeuw. De norse Zweedse bewakers van de luchtmachtbasis houden de journalisten met hun wapens op een afstand. “Het wordt een ruwe tijd”, zegt de CNN-producer, duidend op het weer. In zijn kanariegele windjack loopt hij rond in het CNN-'territorium' dat met ijzerdraad is afgezet. “Omdat het Amerikaanse publiek meer betrokken is bij zijn soldaten”, luidt zijn verklaring voor dit grote circus. “De bevolking is blij dat de Amerikanen komen”, weet hij. “Het is een geweldige injectie van hun economie.”

Intussen gaat het leven van de bewoners gewoon door. Mannen op paardenkarren ratelen voorbij. Hun vrouwen in pofbroeken hoog in het hooi. Een paar mannen met ongewassen haren staan zwijgend naast het podium van CBS. Ze kijken naar landgenoten die met emmertjes water de landrover poetsen. Anderen zagen de laatste planken voor de overkapping van het podium. “Het zijn allemaal mensen uit Sarajevo die hier komen werken”, zegt Izet Alibacic. “Het is hier vol Amerikanen en wij verdienen niets.”

Nee, hij had er meer van verwacht. In de Amerikanen als vredestichters gelooft hij niet. “De enige die echte vrede kan brengen is het Bosnische leger.” Maar op zijn minst hoopte hij een beetje werk in deze grauwe industriestad. Uit zijn zak haalt de man een paar foto's. Kiekjes van zichzelf en zijn kameraden aan het front. Daar, zie je die weggeschoten bomen? Daar heeft hij zijn broer verloren. Meer dan tweeduizend granaten in vier uur tijd schoten de Serviërs op hen af. Bijna al zijn vrienden is hij daar kwijtgeraakt. Sindsdien zit hij niet meer in het leger. 's Nachts heeft hij boze dromen en dan probeert hij zijn vrouw te kelen. Het vredesakkoord van Dayton begrijpt hij niet: “Wat is het doel van al dat verlies met zo'n akkoord?”

Opeens is er beweging in de modder. Testlichten flitsen aan. Cameramensen hollen naar een betere positie. Over de weg komen een paar witte VN-tanks van de Noren aangereden. “Dat zijn ze!”, roept iemand. En ja hoor. Een Amerikaans hoofd steekt uit het tankgat naar buiten. Dit zijn de kwartiermakers. Cameraploegen verdringen zich. Het is CNN dat het pleit wint. Wat is uw eerste indruk, kan de journalist vragen. “Cold”, luidt het antwoord van de Amerikaan voordat hij door het hek verdwijnt. Stampvoetend en scheldend loopt de producer van NBC in het rond. Totdat iemand opmerkt dat het er maar tien waren. Dat betekent dat er nog tien moeten komen. En dus een nieuwe kans.

Opnieuw begint het kleumen en wachten. De fotograaf van Newsweek vertelt moppen. Het verschil tussen een sneeuwman en een sneeuwvrouw? “Een sneeuwbal. Ha.” De dag daarvoor was het hem en nog twee cameraploegen gelukt de basis te bezoeken.

Na zes uur wachten voor de poort was eindelijk de persofficier van de VN naar buiten gekomen. Top stories kosten nu eenmaal tijd. Sadiki heette de kleine Pakistaan, die slechts met 'captain' wenst aangesproken te worden. Na lang onderhandelen mocht het dan even. Een rondrit in zijn jeep over de basis. We rijden langs perkjes die met ijzerdraad zijn afgezet. “Mijnen”, legt captain Sadiki uit. De VN hebben er zelf vijfhonderd ontmanteld. Maar Sadiki schat dat er nog tweeduizend liggen. “Stop”, roept ABC. “Kunt u hier even voor de camera vertellen dat de Amerikanen tussen de mijnen moeten slapen?” Off the record wil de Pakistaan wel vertellen dat hij meent dat het zware winters op de Balkan zijn. Maar dat hij denkt dat de Amerikanen verder geen problemen krijgen. “De mensen in de stad zijn blij met de Amerikanen”, weet Sadiki. “Dit zal een duurzame vrede zijn.” Dan worden de gebouwen gefilmd, de wc's en de duty free-winkel. “Thats' a great shot”, besluit de regisseur. Iedereen was tevreden.

Die avond ligt het vliegveld in het licht van vele schijnwerpers. De andere tien Amerikanen zijn nooit meer gekomen. Maar onder loodzware druk van de pers voor de poort stemmen de eerste tien in met een persconferentie. Inderhaast is een profiel getikt van de chief of mission. Brigade-generaal Stanley Frederick Cherry van de eerste pantserdivisie is een Vietnamveteraan. Hij deed mee aan operatie Desert Storm, de bevrijding van Koeweit in 1991. Een beetje nerveus van alle microfoons verschijnt hij in de perskamer van de luchtmachtbasis. Hij heeft een kwartier voordat hij weer aan de slag moet met de jongens.

Van alle kanten breken de vragen los. Is hij ontspannen? Zijn de troepen goed voorbereid? Wat is zijn indruk na een paar uur Bosnië? Cherry heeft het over de slechte wegen en het slechte weer. Maar nog nooit zijn Amerikaanse troepen zo goed getraind voor een missie. Hoe zal de relatie met de bevolking zijn? “Beperkt”, antwoordt Cherry. Wanneer na de ondertekening van het Dayton-akkoord, op 14 december in Parijs, de Amerikanen Bosnië binnentrekken, zal er een hoop lawaai zijn. “De bevolking zal met veel overlast te maken krijgen van vliegtuigen en voorbijtrekkende troepen. Maar ze zullen hun nieuwsgierigheid moeten beperken. We willen goede buren zijn.”

Tevreden keren de journalisten een kwartier later terug naar de vijftig vierkante meter modder waarvandaan van nu af aan elke Amerikaanse nies of groet over de hele wereld zal worden verspreid. “Je bent een supermacht of je bent het niet”, had producer Balding gezegd. “Hier ligt het hele verhaal over hoe de wereld er na de Koude Oorlog uit zal zien.”