Teruglezen: Nederland ging naar de stembus voor Europa

Nederland en het Verenigd Koninkrijk stemmen vandaag voor het Europees parlement. In Nederland gaat het het om 23 zetels van de 751 in het Europarlement, in Groot-Brittannië om 73 zetels. Vragen over de verkiezingen of de EU? Stel ze vooral, NRC-redacteuren beantwoordt ze.

Het stembureau op station Castricum heeft als eerste in het land zijn deuren geopend. Foto ANP / Bas Czerwinski

Wij sluiten nu dit liveblog af. Voor de definitieve uitslagen van de verkiezingen is het wachten tot zondag.

De inventarisatie van Geenstijl

Ook GeenStijl heeft nu een eerste uitslag bekendgemaakt. De site poste stemmentellers bij de stemlokalen waar en heeft nu naar eigen zeggen op basis van 200.000 stemmen de volgende uitslag berekend:

D66: 4 zetels
CDA: 4 zetels
Pvv: 4 zetels
VVD: 3 zetels
PvdA: 3 zetels
SP: 3 zetels
GroenLinks: 2 zetels
ChristenUnie/SGP: 2 zetels
PvdD: 1 zetel

Wilders reageert

De onverwachte nederlaag van de PVV is te wijten aan de lage opkomst (35 procent), zegt partijleider Geert Wilders volgens de NOS. Want hij heeft met de PVV "gevochten als leeuwen".

"Wat ons parten heeft gespeeld is de lage opkomst. Bovendien is 65 procent van de PVV-kiezers thuisgebleven. Dat kan daarom niet tot de conclusie leiden dat Nederland eurofieler is geworden. Dat is dus niet zo, want twee van de drie Nederlanders zijn thuisgebleven."

De stemlokalen in het Verenigd Koninkrijk zijn inmiddels ook dicht, meldt onze correspondent Titia Ketelaar.

Twitter avatar titia_k Titia Ketelaar En de stembussen nu ook hier in VK dicht. Er komen geen exit polls, dus pas uitslag zondag. Wel begin tellen stemmen lokale verkiezingen 1/2
Twitter avatar titia_k Titia Ketelaar 2/2 maar dat gaat om 1/3 Engelse gemeenten en N-Ierland. Niet alle gemeenten tellen nacht door, sommigen beginnen pas morgenochtend
Twitter avatar titia_k Titia Ketelaar Gedachte is hier dat exit poll voor Europese verkiezing illegaal is, en te duur voor lokale verkiezing

peil.nl

D66 wordt volgens de prognose van peil.nl van Maurice de Hond in samenwerking met Novum Nieuws de grootste partij. Het CDA volgt op korte afstand. Beide partijen kunnen rekenen op vier zetels. Dit komt overeen met de exitpoll van de NOS eerder vanavond.
De stemverhoudingen in percentages:

D66 15,1
CDA 14,8
PVV 13,0
VVD 11,9
SP 10,4
PvdA 10,1
CU-SGP 8,1
GL 7,5
PVDD 4,2
50+ 3,7

Waar zijn ze?

Er werden vandaag verliezers en winnaars verwacht. Maar zoals wel vaker met peilingen en voorspellingen, liep het toch net wat anders. Het CDA verliest minder dan verwacht en blijft een van de grootste Nederlandse partijen in het Europees Parlement. De PVV verloor onverwacht. Hieronder een overzicht van waar de partijen hun verkiezingsnederlaag/-overwinning verwerken/vieren:

- SP: partijkantoor in Amersfoort
- PVV: sportsbar Nelson in Scheveningen
- D66: in zaal De Vereeniging in Nijmegen, met een dj en speeches van alle hotemetoten (lijsttrekker Sophie in ’t Veld, campagneleider Kees Verhoeven, partijleider Alexander Pechtold).
- PvdA: de kelder van het partijbureau aan de Amsterdamse Herengracht. “Alleen de partijtop en het campagneteam zijn uitgenodigd – de media krijgen later op de avond een reactie van lijsttrekker Paul Tang. In de hal.” Maar politiek leider Samsom zal zijn gezicht niet laten zien.
- VVD: in besloten kring in Scheveningen. Alleen campagneleider Han ten Broeke zou er zijn om een paar quotes te geven aan verslaggevers

Dit overzicht komt uit het stuk 'Hoe weerstaan de partijen een avond zonder echte uitslagen?', van Thijs Niemantsverdriet vandaag in NRC(€)

Blijdschap bij PvvD

De Partij voor de Dieren krijgt volgens de exitpoll van de NOS één zetel. Een "geweldig signaal", vindt lijsttrekker Anja Hazekamp volgens persbureau Novum. "Brussel is op dit moment een ramp voor natuur en milieu."

GroenLinks-leider Bram van Ojik is tevreden met het resultaat van zijn partij bij de verkiezingen. "Dit zou een goed resultaat zijn", zegt hij in reactie op de exitpoll, die GroenLinks 7,8 procent en twee zetels toebedeelt.

"Procentueel is dit ruim een verdriedubbeling ten opzichte van de klap in 2012. Ook ten opzichte van de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen zijn we er flink op vooruit gegaan. GroenLinks heeft een heldere groene en linkse koers en de kiezer beloont dit door op ons te stemmen."

(Novum)

Lees ook het bericht dat we schreven over de prognoses van vanavond. En lees ook ons bericht met alle reacties op de exitpolls.

50plus

"Het ziet ernaar uit dat de 50-plusser eindelijk is vertegenwoordigd in Brussel", zegt 50Plus-lijsttrekker Toine Manders volgens persbureau Novum in reactie op de zetel die de partij krijgt toebedeeld in de exitpoll van de NOS.

"We zullen in de frontlinie gaan vechten om te voorkomen dat het geld uit de Nederlandse bedrijfspensioenen naar Brussel verdwijnen."

Ouderenpartij 50Plus deed donderdag voor het eerst mee aan de Europese verkiezingen.

ChristenUnie/SGP bemoedigd

De christelijke lijst van ChristenUnie/SGP groeit iets en blijft staan op twee zetels. Een bemoedigend signaal, vindt lijsttrekker Peter van Dalen volgens persbureau Novum. "Er is nog steeds ruimte voor groei van onze combinatie." De kiezer heeft volgens hem waardering getoond voor het 'realistische geluid" van de ChristenUnie/SGP.

PVV:...

Bij de PVV blijft het erg stil na het verlies van vanavond. Kreeg de partij van Geert Wilders in 2009 zeventien procent van de stemmen, dit jaar lijkt hij het te moeten stellen met 12,2 procent. De op één na grootste Nederlandse partij in het Europarlement, wordt straks de op drie na grootste.

Wilders, die de verwachte overwinning zou vieren in sportsbar Nelson in Scheveningen, heeft nog niet van zich laten horen.

PvdA: hard doorwerken

Zoals verwacht verliest de PvdA in Europa, net als tijdens de gemeenteraadsverkiezingen. De sociaaldemocraten leveren volgens de laatste prognoses een zetel in en moeten het de komende jaren doen met drie zetels.

"We zullen hard moeten doorwerken", reageert PvdA-lijsttrekker Paul Tang tegenover de NOS.

"We hebben heel hard campagne gevoerd voor meer werk en eerlijk werk, maar de PvdA is op dit moment niet altijd in de positie om het verhaal goed over te brengen."

VVD: stevige basis

Van coalitiepartners VVD en PvdA wordt laatstgenoemde het hardst aangepakt door de kiezer. VVD gaat er zelfs op vooruit vergeleken met 2009: de partij kan volgens de exitpoll van Ipsos rekenen op 12,3 procent van de stemmen, vergeleken met 11,4 procent vijf jaar geleden. Qua zetels blijven de liberalen stabiel staan op drie.

VVD-campagneleider Han ten Broeke ziet het als een stevige basis om het liberale geluid in Europa te laten horen:

"De voorlopige uitslag lijkt ons een kleine plus te geven."

CDA: Opgetogen doch afwachtend

CDA-leider Sybrand Buma is "zeer opgetogen" over de verwachte uitslag van de verkiezingen. De partij verliest volgens de prognose dan wel bijna vijf procent, zij zou nog steeds de grootste kunnen blijven. Buma tegenover de NOS:

"We hadden nooit verwacht dat het een nek-aan-nekrace zou worden met D66, dus wij zijn allemaal zeer opgetogen. Het voelt als weer een versterking van de stijgende lijn die we bij de gemeenteraadsverkiezingen hebben ingezet."

Maar de champagne gaat nog niet open. "Het gaat ons om de uitslag". En die komt zondag pas.

Versplintering slaat toe

Wie naar de laatste prognoses kijkt, ziet onderaan het lijstje een paar nieuwe partijen staan. Als de exitpolls kloppen, komen nu ook de Partij voor de Dieren en 50Plus in het Europees Parlement.

Het kan voor de kleine partijen moeilijk blijken aansluiting te vinden bij de (bijvoorbeeld liberale, groene of sociaaldemocratische) fracties in het EP, zegt chef politiek en bestuur bij NRC, René Moerland.

"De versplintering van de Nederlandse politiek zet nu ook door in Europa. Er zijn straks tien partijen voor 26 zetels."

Ook feest bij SP

SP-leider Emile Roemer houdt een slag om de arm (de definitieve verkiezingsuitslag is immers pas zondag bekend), maar sprak tegenover de NOS wel van een "enorme doorbraak".

"We hebben in het verleden gezien dat we er goed voorstonden, maar dat mensen in het stemhokje toch twijfelden. We zijn nu de grootste partij op links. Wij zijn niet van plan dat kwijt te raken. Het is onze beste verkiezingsuitslag ooit in Europa. Als dit zondag definitief is, zijn wij zeer gelukkig."

De definitieve prognose...

... van Ipsos is binnen. Tussen haakjes staan de uitslagen van de verkiezingen van 2009:

D66: 15,6 procent - 4 zetels (3)
CDA: 15,2 procent - 4 zetels (5)
VVD: 12,3 procent - 3 zetels (3)
PVV: 12,2 procent - 3 zetels (4)
SP: 10 procent - 3 zetels (2)
PvdA: 9,4 procent - 2 zetels (3)
ChristenUnie/SGP: 7,8 procent - 2 zetels (2)
GroenLinks: 7,3 procent - 2 zetels (3)
PvdD: 4,2 procent - 1 zetel (0)
50PLUS: 4,2 procent - 1 zetel (0)

Rotterdam

De opkomst in Rotterdam lijkt onder het landelijk gemiddelde van 35 procent uit te komen:

Twitter avatar rotterdam Rotterdam Voorlopig opkomstpercentage verkiezing Europees Parlement in Rotterdam om 21.00 uur: 28,2% http://t.co/bGIQMbvzmq

Feest bij D66

Bij D66 kan de champagne open, zo lijkt het. Politiek leider Alexander Pechtold sprak op basis van de exitpolls alvast van de beste uitslag voor de partij tot nu toe:

"Ik feliciteer alle andere winnaars, maar ik feliciteer vooral al diegenen die de afgelopen weken de boodschap van optimisme hebben uitgedragen. D66 is niet tevreden met dít Europa, maar wil Europa verbeteren. D66 wil vooruit. We zetten in op vertrouwen, zetten in op stabiliteit en zetten in op ambitie. En dat gaan we in Den Haag en in Brussel vertalen."

Reuters

"Far-Right eurosceptic Wilders in surprise 3rd place, Dutch exit poll shows", kopt persbureau Reuters.

The result, if confirmed by final results on Sunday, would be a major upset for Wilders, who had been leading opinion polls for months.

Of zoals NRC-journalist en PVV-kenner Tom-Jan Meeus constateert:

Twitter avatar tomjanmeeus Tom-Jan Meeus Reuters vindt verlies Wilders het belangrijkste: http://t.co/euTYKnbOk4

Overzicht

De percentages en zetels die NOS meldt op basis van Ipsos-onderzoek, met tussen haakjes de uitslagen van de verkiezingen van 2009:

CDA: 15,4 procent - 5 zetels (5)
D66: 15,3 procent - 4 zetels (3)
PVV: 12,7 procent - 3 (4)
VVD: 12,1 procent - 3 (3)
SP: 10 procent - 3 zetels (2)
PvdA: 9,3 procent - 2 (3)
ChristenUnie/SGP: 7,9 procent 2 (2)
GroenLinks: 7,2 procent - 2 (3)
PvdD: 4,2 procent - 1 (0)
50PLUS: 4,1 procent - 1 (0)

Trends

De chef van de politieke redactie bij NRC, René Moerland, spot een trend in de eerste exitpoll.

"De uitkomst van deze verkiezingen lijkt vergelijkbaar met die van de gemeenteraadsverkiezingen in maart. Het stemmenverlies bij de PVV zet door. Bij de gemeenteraadsverkiezingen verloor de partij stemmen vergeleken met de verkiezingen vier jaar eerder, en ook nu verliest Wilders stemmen vergeleken met de Europese verkiezingen in 2009.

Daarnaast zie je dat de oppositiepartijen CDA, D66 en SP het betrekkelijk goed doen."

opkomst lager

De opkomst is volgens onderzoeksbureau Ipsos 35 procent. De landelijke opkomst in 2009 was 36,8 procent.

voorlopige exitpoll

D66 lijkt één van de grote winnaars te worden van deze Europese verkiezingen. D66 zou volgens een voorlopige exitpoll van Ipsos vier procent meer stemmen krijgen dan in 2009. Het CDA verliest, maar zou nog wel de grootste partij kunnen worden met 15,4 procent van de stemmen volgens de exitpoll. D66 zou kunnen rekenen op 15,3 procent van de stemmen.

Een peiling

Ruim een kwart van de Nederlanders (28 procent) vindt dat Nederland beter af is buiten de Europese Unie. Een veel groter deel, goed voor 44 procent, wil juist dat Nederland in de EU blijft, meldt de NOS op basis van een telefonische enquête van onderzoeksbureau Ipsos.

De NOS meldt ook op gezag van een Ipsos-enquête dat een kwart van de kiezers zijn stem vandaag gebruikt als proteststem tegen het kabinet. Voor ruim de helft van de kiezers heeft de landelijke politiek niet of nauwelijks een rol gespeeld.

Ook in Mali...

.... konden mensen stemmen. In het Afrikaanse land zitten nu zo'n vierhonderd Nederlandse militairen in het kader van de VN-missie MINUSMA.

Leden van het stembureau in Gao tellen de stemmen. Foto ANP / Evert-Jan Daniels

Foto ANP / Evert-Jan Daniels

Didam

In het Gelderse Didam was de opkomst bij stembureau 19 tegen 20.00 uur 38,6 procent. De landelijke opkomst in 2009 was 36,8 procent.

Twitter avatar MaikSteenkamp Maik Steenkamp #Opkomstpercentage in #Didam, stembureau 19 (Meulenvelden/Waverlo), om 19:50uur, 38,6%! - #EP2014 #Verkiezingen

Bij het stembureau in de gereformeerde kerk in Brinkdorp Den Ham is de opkomst hoger dan in 2009

Twitter avatar GerritJHKuiper Gerrit Kuiper #EP2014 stembureau Geref Kerk #brinkdorpDenHam Meer stemmers dan bij #EP2009
Twitter avatar Oostveenm Margriet Oostveen Utrecht-Oost http://t.co/TWRdf4HUO5
Twitter avatar GemeenteDenHaag Gemeente Den Haag Opkomst Europese Parlementsverkiezingen in Den Haag 19.30 uur: 27% #EP2014 http://t.co/fcedQscgLX

Geweigerd

In zeker twee gemeenten zijn volgens persbureau Novum mensen niet welkom bij het tellen van de stemmen. De voorzitters van de stembureaus claimden dat dat verboden is, terwijl de Kieswet bepaalt dat het tellen in het openbaar moet gebeuren.

Een vrouw die namens onderzoeksbureau Peil.nl en Novum aanwezig zou zijn bij een stembureau in Rheden werd de deur gewezen. Volgens haar stelt de gemeente dat alleen Maurice de Hond zelf aanwezig mocht zijn. In Maashees werd aanvankelijk ook een stemmenteller geweigerd. De voorzitter van een van de stembureaus gaf geen toestemming, maar toen de kwestie werd voorgelegd aan de hoofdvoorzitter in de gemeente werd uiteindelijk groen licht gegeven.

stemmentellen

Hee, het was demografisch bedoeld!

De oprichter van het Franse Front National en Europarlementariër Jean-Marie Le Pen zei deze week dat hij wel een oplossing had voor het immigratieprobleem in Frankrijk. Het ebolavirus zou het "in drie maanden oplossen". De opmerking van de PVV-partner voor het Europees Parlement ging Geert Wilders te ver; hij nam afstand van de uitspraak. Le Pen doet dat zelf ook. In een verklaring zegt hij dat de opmerking uit zijn context is gehaald en uitgebuit. Hij had het niet over een oplossing voor het migratieprobleem, maar over de "demografische evolutie" in de wereld en de geopolitieke gevolgen daarvan.

Nog drie uur te gaan

Met nog een paar uurtjes te gaan tot het sluiten van de stembureaus, doen politieke partijen nog een verwoede poging kiezers over te halen:

Twitter avatar PvdA Partij van de Arbeid Nog ruim 3 uur de tijd om je stem te bepalen voor #EP2014. Kijk hier waar wij voor staan: http://t.co/h2iPMtT8Fk ^L http://t.co/wSyGq7dtUM
Twitter avatar PvdDGouda PvdD Gouda Guido Weijers kiest #PvdD #EP2014 Jij ook? http://t.co/macXiaVMql
Twitter avatar bitsoffreedom Bits of Freedom Twijfel je nog op wie je gaat stemmen? Overweeg dan een van deze kandidaten. Zie: https://t.co/LAVEhLVjpp #EP2014 http://t.co/QlnyYYKOvR

Never forget to vote

We zagen hem voorbijkomen via komiek Stephen Fry: #neverforgettovote

Twitter avatar stephenfry Stephen Fry I will vote for a Nazi-free Europe. Join me and show Europe we will never forget! #NeverForgetToVote http://t.co/oMiQqGUbTN

Het is een beetje verwarrend. Ook de site neverforgettovote.com roept op om je in te spannen voor een Europa zonder nazi's. Waar komt dit opeens vandaan?

Het blijkt te gaan om een initiatief van de Sveriges Socialdemokratiska Ungdomsförbund (de jongerenorganisatie van de Zweedse sociaaldemocratische partij). Rainer Höss, de kleinzoon van een nazicommandant, waarschuwt in het campagnefilmpje voor de opkomst van extreemrechts in Europa:

"We moeten ons verleden niet vergeten, hoeveel pijn het ook doet. Want als we vergeten, dreigt de geschiedenis zich te herhalen."

stemmen

Tussenstand

De landelijke opkomst voor de Europese verkiezingen was om 17.30 uur gelijk aan de vorige verkiezingen in 2009.

Twitter avatar IpsosNL Ipsos Nederland Opkomst #EP2014 17:30: 24%. Vorige keer was dat op hetzelfde tijdstip ook 24% #Ipsos #NOS
stemmen

Brussel als werkgever

De voorspelling is dat zeker de helft van de mensen vandaag niet stemt. Typisch, want als werkgever is de EU mateloos populair.

EU

Trending

Na een onhandige formulering van de NOS was vandaag #nosje trending op Twitter. Ook politici probeerden van de hashtag te profiteren.

Twitter avatar NOS NOS Wel eens van Airbnb gehoord? Hotels zeggen dat ze boekingen mislopen door deze organisatie: http://t.co/NlBNSqpwIP
Twitter avatar Matthijs85 Matthijs Pontier Wel eens van de Piratenpartij gehoord? Partijen die belangen multinationals verdedigen klagen dat ze daar stemmen door mislopen #nosje #EP14

Opkomst

Tegen 15.30 had 19 procent van de kiesgerechtigden een stem uitgebracht voor het Europees Parlement, meldt onderzoeksbureau Ipsos op basis van een peiling. Dat is lager dan in 2009.

Twitter avatar IpsosNL Ipsos Nederland Opkomst #EP2014 15:30: 19%. 5 jaar geleden was dat op hetzelfde tijdstip 22% #Ipsos #NOS
opkomst

Overzicht van het aantal zetels per land

Het Europees Parlement heeft in totaal 751 zetels die te verdelen zijn over de landen. De BBC heeft een mooi overzicht van het aantal zetels per land. Nederland stemt voor 26 zetels, het Verenigd Koninkrijk voor 73 zetels.

Schermafbeelding BBC

Secret: ik ben mijn stempas kwijt

Sommige stemgerechtigden schamen zich kennelijk zo dat ze hun stempas kwijt zijn dat ze het alleen durven te melden via het netwerk Secret. Het netwerk, waar je anoniem geheimen kunt delen, is nu wereldwijd beschikbaar na een testperiode. Lees in dit artikel van NRCQ meer over het netwerk.

Schermafbeelding Secret

Verkiezingen in beeld

Bekijk hier onze fotoserie over de verkiezingen:

http://www.nrc.nl/inbeeld/2014/05/22/nederlandse-politici-en-feestende-studenten-brengen-hun-europese-stem-uit/

Alternatieve stemhulp

Over TTIP gesproken: lees hier meer over TTIP in dit artikel over een alternatieve stemhulp. Onze redacteuren maakten een overzichtelijke map op vier thema's zoals het vrijhandelsverdrag:

De BBC maakte iets soortgelijks voor het Verenigd Koninkrijk.

Lezersvraag

Zoals we eerder meldden, beantwoorden NRC-redacteuren Mark Kranenburg en Petra de Koning vandaag vragen van lezers. NRC-lezer Jeroen Beumer mailt de volgende vraag:

Op welke partijen kun je het beste stemmen als je voor een samenwerkend Europa bent, maar tegen het vrijhandelsverdrag (TTIP) met de VS.

Het antwoord van politiek redacteur Mark Kranenburg is: GroenLinks. De partij is voor Europa, maar tamelijk kritisch over de effecten van een mogelijk akkoord. De partij zegt over dit verdrag:

"Het onderhandelingsproces is niet transparant en het verdrag kan grote negatieve gevolgen hebben voor mens en milieu in Europa. Maar weinig partijen spreken zich in de Europese verkiezingscampagne duidelijk uit over TTIP. GroenLinks maakt nog voor de verkiezingen duidelijk dat het tegen het vrijhandelsverdrag zal stemmen als bepaalde bezwaren niet worden weggenomen."

Ook een vraag? Mail naar internet@nrc.nl!

Kieskompas vier miljoen keer ingevuld

Het Kieskompas voor Europa is tot nu toe door vier miljoen bezoekers uit heel Europa ingevuld, schrijft persbureau Novum. Uit de antwoorden blijkt volgens oprichter André Krouwel dat er nog enorme twijfels bestaan over de keuze. Ook lijkt de belangstelling voor het Kieskompas tegen te vallen. Krouwel had eerder aangegeven te hopen dat twintig miljoen Europeanen gebruik maken van de online stemhulp. Maar er zijn natuurlijk nog een paar dagen te gaan voor de verkiezingen in alle landen zijn gehouden.

Veel minder stationstemmers in grote steden

Op de stembureaus van de centraal station van Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht zijn donderdagochtend een stuk minder stemmen voor het Europees Parlement uitgebracht dan bij de gemeenteraadsverkiezingen in maart. Toen werden in de ochtend vierduizend stemmen uitgebracht, nu zijn dat er 2500, meldt de NS.

Een medewerker hangt een bord op ter verwijzing naar het stembureau op station Castricum. Foto ANP / Bas Czerwinski

De grootste drukte was er in de ochtendspits, toen zelfs rijen ontstonden. Vooral bij Den Haag Centraal en Utrecht Centraal was het druk. Inmiddels is het volgens de NS rustig en zijn de rijen verdwenen. Wel wordt in de avondspits nieuwe drukte verwacht.

Campagnemateriaal verboden? Toch doen!

Wie op het station van Eindhoven stemt, wordt geconfronteerd met een campagnefilmpje van de SP. De stemhokjes zijn pal onder een groot scherm met reclamefilmpjes geplaatst. Stom toeval, volgens de NS en de SP. Een NS-woordvoerder zegt tegen persbureau Novum dat het zich niet bemoeit met de bedrijven die reclameruimte huren op de stations.

Twitter avatar DavidEerdmans David Eerdmans Campagne op stembureau is verboden. Maar station Eindhoven stem je onder groot scherm met (oa) reclame SP. #EP2014 http://t.co/AP7PP5o4tn

De SP laat weten dat de filmpjes de afgelopen weken al op verschillende stations zijn getoond en dat de partij niet wist dat de stemhokjes onder de schermen werden geplaatst. De Kiesraad vindt dat het niet om campagnemateriaal binnen het stemlokaal gaat. Een woordvoerder zegt:

"De Kieswet bevat geen regels over propaganda in de omgeving van het stembureau. Het is de verantwoordelijkheid van de gemeente om af te wegen wat al dan niet is toegestaan."

10 procent Hagenaars naar stembus

Van de Haagse kiesgerechtigden heeft tot het middaguur tien procent zijn stem uitgebracht voor het Europees Parlement. Dat concludeert de gemeente uit een steekproef onder veertien Haagse stembureaus. Het opkomstpercentage verloopt tot nu toe gelijk aan de opkomst bij de vorige Europese verkiezingen, meldt de gemeente.

Uiteindelijk kwam bij de verkiezingen van vijf jaar geleden 33,5 procent opdagen, iets minder dan het landelijk gemiddelde van 36,8 procent.

Den Haag maakt zondagavond om 23.00 uur een voorlopige uitslag bekend. De definitieve uitslag volgt maandagochtend om 10.00 uur. (Novum)

Even stemmen...

Nog iemand die het belangrijk vindt om te gaan stemmen:

Taartmomentje

Onze redactie laat nooit een gelegenheid voorbijgaan om taart te eten:

Twitter avatar dafit David Haakman Tijd voor lunch? Tijd voor taart! Onze @askimono heeft weer een prachtige verkiezingstaart gemaakt. http://t.co/krEQwdL3PW

Stembureaus Utrecht rustig

Bij de stembureaus in Utrecht zijn tot nu toe minder mensen komen opdagen dan rond dit tijdstip bij de gemeenteraadsverkiezingen. "De stembureaus waar de gemeente contact mee heeft gehad geven een rustig beeld. In Utrecht wordt volgens de gemeente heel veel in de avond gestemd. Een schatting van het opkomstpercentage kan de gemeente niet geven, zegt een woordvoerder tegen persbureau Novum:

"Dat verschilt te sterk per stembureau. Op het treinstation is het natuurlijk een stuk drukker dan in een kleine wijk."

De verwachting is dat het in de loop van de dag drukker wordt. Amsterdam geeft om 13.00 en 18.00 uur tussentijdse opkomstpercentages.

Rutte brengt stem uit

Premier Rutte stemde vanmorgen op een basisschool in Den Haag:

Premier Mark Rutte brengt zijn stem uit op basisschool Wolters in Den Haag. Foto ANP / Bart Maat

Gisteren ontstond ophef over een interview met Rutte in de regionale pers waarin hij zei dat het kabinet vindt dat de EU zich moet focussen op vijf punten: een sterkere interne markt, meer vrijhandel, één energiemarkt, het aanpakken van misstanden op de Europese arbeidsmarkt en minder regels. De oppositie eiste een debat. Dat werd geblokkeerd.

Premier Mark Rutte begroet scholieren na het uitbrengen van zijn stem op basisschool Wolters. Foto ANP / Bart Maat

Opkomst iets lager dan in 2009

De opkomst vandaag is iets lager dan in 2009 tot nu toe. Volgens onderzoeksbureau Ipsos heeft procent van de kiesgerechtigden nu gestemd voor het Europees Parlement. Dat zou blijken uit een peiling van 10.30 uur, meldt de NOS. In 2009 had 9 procent van de stemgerechtigden zijn stem uitgebracht rond dit tijdstip.

D66 staat er in peilingen tot nu toe goed voor

Nederland krijgt straks 26 van de 751 zetels in het Europees Parlement. Volgens de laatste peiling van Maurice de Hond maken drie partijen de kans de grootste te worden: D66, PVV en CDA. Vooral voor de PvdA dreigt verlies en voor GroenLinks. D66 gaat in de laatste peiling aan kop met 19,3 procent van de stemmen. Dat zou volgens TNS Nipo vooral te maken hebben met het feit dat D66 de pro-Europastem goed lijkt te mobiliseren, terwijl de PVV (11,9 procent) er minder goed in slaagt om anti-Europastemmers naar de stembus te krijgen.

Politiek redacteur van NRC Petra de Koning zei hierover eerder:

“Het lijkt erop dat de tegenstelling voor en tegen Europa flink veel scherper zal worden bij het Nederlandse deel in het Europees Parlement: met een groot D66 aan de ene kant en SP/PVV aan de andere kant.

PVV-leider Geert Wilders brengt op basisschool De Walvis zijn stem uit op een kandidaat voor het Europees Parlement. Foto ANP / Bas Czerwinski

Volgens onze Brussel-correspondent Stéphane Alonso is het niettemin de verwachting dat het blok van eurokritische partijen gaat groeien in het parlement:

"Maar de vraag is of ze gaan voldoen aan de voorwaarden om een fractie te beginnen: zo moet een fractie uit minstens zeven partijen en 25 europarlementariërs bestaan. Dat kan nog best lastig worden doordat er sprake is van versplintering op rechts. Op landelijk niveau kan winst van de eurokritische partijen de druk op regeringsleiders wel vergroten. In Nederland bijvoorbeeld zal bij grote winst van Wilders de druk op Rutte toenemen om kritischer op Europa te worden.”

Oproepen tot stemmen en vragen

Vragen over de verkiezingen en/of de EU? NRC-redacteuren Mark Kranenburg en Petra de Koning beantwoorden vragen vandaag. Maar wie rechtstreeks aan PvdA-lijsttrekker Paul Tang iets wil vragen, kan dat ook doen:

Twitter avatar paultang Paul Tang Heb je nog een laatste vraag voor je straks gaat stemmen? Stel ze gerust! #VraaghetPaul #EP2014 #PvdA http://t.co/RZnqN4QiuX

Alle partijen roepen nog even snel op de valreep op tot stemmen:

Twitter avatar harmbeertema Harm Beertema Voor PVV én de EU is het nu of nooit. Maar dan moeten we wel ALLEMAAL gaan stemmen! Thx! http://t.co/OUO6Wy39Wi
Twitter avatar andre_rouvoet André Rouvoet Zojuist mijn stem uitgebracht. Het blijft een voorrecht om te kunnen stemmen! Ik roep iedereen op ook te gaan stemmen! #democratie #EP2014

Plasterk ook gestemd

Minister Plasterk van Binnenlandse Zaken heeft ook gestemd, blijkt uit een foto die hij net op Twitter zet. Geen stemfie alleen:

Wel/niet stemmen?

De opkomst vandaag is naar verwachting laag. Bij de vorige verkiezingen, in 2009, was dat 43 procent. Veel kiezers weten niet waarom ze zouden moeten stemmen; Europa is iets abstracts en staat ver af van hun dagelijkse leven. De afgelopen dagen publiceerden we op ons verkiezingsblog verschillende stukken die kunnen helpen.

Lees hier bijvoorbeeld argumenten om niet, of juist wel te gaan stemmen, die samengevat hierop neerkomen:

Tegen
1. Europa is weinig democratisch
2. Europa is weinig slagvaardig
3. Je stem gaat verloren in een alliantie

Voor
1. Stemmen is een recht
2. Europa moet één geheel vormen om mondiaal invloed te hebben
3. Het is belangrijk dat Nederland doorklinkt in Europa

Wilders siert voorpagina The Wall Street Journal

Geert Wilders staat vandaag pontificaal op de voorpagina van The Wall Street Journal als illustratie van de verkiezingen in Europa:

Twitter avatar geertwilderspvv Geert Wilders Leuk, voorpagina Wall Street Journal vandaag! http://t.co/Vla042LdwK

Vragen over de verkiezingen of de EU? Stel ze!

Waar stemmen we vandaag voor? Wat is het verschil tussen het Europese parlement, de Europese raad en de Europese commissie? In het liveblog vandaag beantwoorden we vandaag alle denkbare lezersvragen over de verkiezingen en de EU. NRC-redacteuren Mark Kranenburg en Petra de Koning zullen deze vragen beantwoorden. Domme vragen bestaan niet, dus mail ons vooral op internet@nrc.nl.

Duizend kiezers op stations gestemd

Ongeveer duizend mensen hebben voor 09.00 uur hun stem uitgebracht op de centraal stations van Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht, meldt persbureau Novum. Dat is een vergelijkbaar aantal als bij de gemeenteraadsverkiezingen in maart, laat de NS weten. Vooral op het stembureau van Utrecht Centraal is het druk. De stembussen zijn open vanavond tot 21.00 uur.

Twitter avatar dafit David Haakman Om 8.20 uur staat er een flinke rij voor de stempartytent in de stationshal van Utrecht CS. http://t.co/4J8GEeJq9m

5.000 pond boete of cel voor stemfies in VK

Bij de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen in Nederland werden massaal stemfies gemaakt, nadat minister Plasterk van Binnenlandse Zaken zei dat dit mocht. De rechter bevestigde dit later. In het Verenigd Koninkrijk zijn stemfies juist ten strengste verboden vandaag.

De kiescommissie heeft kiezers gewaarschuwd dat overtreding van het gebod een boete kan opleveren van vijfduizend pond of een half jaar cel.

Stemfie Pechtold

En daar is de stemfie van D66-fractievoorzitter Alexander Pechtold.

Twitter avatar APechtold Alexander Pechtold Welk geluid maken we vandaag het grootst namens NL in Europa? #ikstemD66 #sterkNLsterkEU http://t.co/jioB68gHXp

Verenigd Koninkrijk houdt zich beter aan de regels dan Nederland

Omdat de meeste andere landen pas zondag stemmen, komt de uitslag ook pas die avond. Om nog even terug te komen op wat we eerder meldden over de stop op politieke verslaggeving en exitpolls in het Verenigd Koninkrijk vandaag: onze correspondent Titia Ketelaar uit Londen laat weten dat de Britse en Europese collega's zich enigszins verbazen dat Nederland vanavond wel een exitpoll heeft.

"Net als in veel andere landen mag er hier als stembureaus open zijn niets gemeld worden over hoe campagnes zijn verlopen, noch over wat mensen hebben gestemd. Verslaggeving is beperkt tot feitelijke informatie – alles dat stemgedrag kan beïnvloeden is verboden en strafbaar, dus ook bijvoorbeeld mensen vragen hoe ze hebben gestemd. Exitpolls komen pas zondag als iedereen in Europa klaar is."

De code van de Britse omroep meldt:
'No opinion poll may be published on the day of the election until the polls close, or in the case of the European election, all the polls have closed across the European Union.'

Het betekent volgens Ketelaar overigens niet dat er niet gespeculeerd zal worden vanavond. En de uitslag van de lokale verkiezingen in eenderde van de Engelse gemeenten is wel morgenmiddag al bekend.

Druk op station Rotterdam

Forensen staan al in een lange rij op het station in Rotterdam om te mogen stemmen, zo meldt een verslaggever van de NOS:

Twitter avatar ArdyStemerding Ardy Stemerding Dit is altijd een van de drukste stembureaus van Rotterdam. Ook nu een lange rij #NOS #stemmen http://t.co/sb7WFov0d6

Geen politieke verslaggeving vandaag in Groot-Brittannië

Onze correspondent in Londen meldt dat er vanwege de verkiezingen in Europa er zelfs tot zondag in Groot-Brittannië geen exitpolls of peilingen zijn:

Twitter avatar titia_k Titia Ketelaar Stembureaus open - en dus tot vanavond 10 uur hier in VK geen politieke verslaggeving en tot zondag geen exitpolls, opiniepeilingen.

Eerste station opende in Castricum

Het station in Castricum was vanmorgen het eerste station dat open was, waar gestemd kon worden.

Foto ANP / Bas Czerwinski

Foto ANP / Bas Czerwinski

Foto ANP / Bas Czerwinski

De stembureaus open

Twee maanden na de gemeenteraadsverkiezingen staan we vandaag weer in het stemhokje; dit keer om te stemmen voor het Europees Parlement. Althans, in Nederland en het Verenigd Koninkrijk wordt vandaag gestemd. In alle andere landen wordt morgen, overmorgen en zondag gestemd. In dit liveblog berichten we vandaag over de verkiezingen.

De eerste stembureaus zijn zojuist open gegaan. Al kon er vanmorgen op vijftig stations al gestemd worden.

    • Anouk Eigenraam