Zo'n 600 miljard dollar goederen en diensten; Lucratieve markt in VS voor aanbestedingen open

NEW YORK, 5 DEC. Met ingang van volgende maand gaat er voor Nederlandse bedrijven een markt open van 600 miljard dollar aan goederen en diensten. In het kader van de General Agreement on Trade and Tariffs (GATT) zullen Amerikaanse overheidsaanbestedingen per 1 januari ook voor buitenlandse inschrijvingen toegankelijk zijn.

De aanbestedingen zijn zowel op federaal als op subfederaal niveau toegankelijk. Het betekent dat projecten van bijvoorbeeld de gemeente Hartford in Connecticut kunnen worden aangenomen door een willekeurig bedrijf X uit Helenaveen. Los daarvan hebben ook de Verenigde Naties besloten hun methodes van aanbesteden geheel te herzien. Daarmee gaat nog eens een markt van pakweg 5 miljard dollar - varieert per jaar - open.

De Nederlandse overheid is koortsachtig bezig om een registratiesysteem op te zetten voor bedrijven die in willen schrijven op Amerikaanse overheidsaanbestedingen. Het principe dat bedrijven kunnen meedingen naar orders (goederen en diensten groter dan 500.000 dollar, bouwopdrachten groter dan 7 miljoen dollar) vereist in de praktijk een enorme coordinatie van opdrachtgever en -nemer. Een subfederale overheidsinstantie in de staat Maine kan een prachtige order hebben voor een bedrijf in Limburg, maar hoe vinden de twee elkaar?

De GATT-overeenkomst van april 1994 vervangt wat betreft de aanbestedingen eerdere afspraken uit de Tokio-ronde van de GATT van 1979. Het verschil is dat nu de diensten zijn inbegrepen, alsmede de projecten van lagere overheden. Daarnaast is er nu een vereiste dat de aanbestedingsprocedures doorzichtig zijn en beroepsmogelijkheden bevatten. Ook de toelichting achteraf op de keuze van een leverancier/ aannemer is een toegevoegde verplichting.

Er zijn wat betreft de VS slechts enkele beperkingen. Defensie-opdrachten vallen buiten de GATT-overeenkomst, alsmede projecten die gereserveerd zijn in het kader van het minderhedenbeleid. Sociaal werk en de gezondheidssector doen ook niet mee. Ook de bepalingen zoals die vervat zijn in de Jones Act zullen blijven prevaleren boven de GATT-overeenkomst. Volgens de Jones Act mogen buitenlandse bedrijven bijvoorbeeld geen havens uitbaggeren, geen zeeschepen binnenslepen en ook de doorvoer binnen de VS is verboden terrein. Een andere beperking is dat pas 39 van de vijftig staten klaar zijn om de aanbestedingen geheel voor het buitenland te openen. De rest volgt later. “Dit biedt nieuwe mogelijkheden voor Nederlandse bedrijven”, zegt Wilko Roggenkamp, consul voor economische zaken in New York. “Met name bedrijven die hier al zijn, kunnen er onmiddellijk inspringen maar ook andere bedrijven die op bepaalde terreinen gespecialiseerd zijn.” Roggenkamp en andere medewerkers hier richten zich vooral op de oostkust en de VN maar de ambassade in Washington en de andere Nederlandse consulaten in de VS zijn ook actief.

Roggenkamp legt uit dat niet elke staat even interessant is, omdat de opdrachten die boven de aanbestedingsdrempel vallen beperkt zijn. Maine bijvoorbeeld heeft in totaal 400 miljoen dollar aan overheidsprojecten die deels binnen de GATT-bepalingen vallen, maar de staat New York heeft in totaal 900 miljoen dollar, waarvan 75 procent toegankelijk voor buitenlandse inschrijving.

“Dit is de eerste keer dat internationale afspraken invloed hebben op aanbestedingen van subfederale overheidsinstanties”, aldus Johan Went, economisch medewerker van de ambassade in Washington. Volgens Went zal de implementatie 'interessant' worden en heel wat voeten in aarde hebben. Het wordt een nieuw te ontginnen terrein voor advocaten. Went zegt dat vooral subfederale instanties de veranderingen in aanbestedingen vrezen, maar de VS is daarin niet anders dan andere landen.

Wat betreft de VN is er voor Nederland ook heel wat in te halen. Nederland staat zo ongeveer onderaan de lijst van landen die opdrachten van de VN krijgen hoewel alle lidstaten in principe kunnen meedingen. “Onschuld en onwetendheid” zijn daar volgens Tjaco van den Hout, consul-generaal in New York, de belangrijkste oorzaken van. Het systeem van aanbestedingen dat in de loop der jaren ontstaan was liet een scheefgroei zien die in het voordeel werkte van bijvoorbeeld de VS en ten nadele van onder meer Nederland.

Ook andere landen klaagden en de VN zag zich gedwongen mede door financiële nood efficiënter te opereren. “De VS mag dan de grootste VN-contribuant zijn, het was ook het land dat een kwart van zijn gelden terug zag komen via orders”, aldus Jacques van Berkel, economisch medewerker bij het consulaat in New York. “Nederland, dat jaarlijks bijna 1 miljard gulden aan de VN besteedt, zou heel blij zijn als het 25 procent van zijn bijdrage aan orders in de wacht sleepte.” Tegelijk met de inwerkingtreding van de GATT-bepaling wil nu ook de VN met een schone lei beginnen.

De Nederlandse regering heeft geen enkel idee van de resultaten voor het Nederlandse bedrijfsleven van de nieuwe aanbestedingsregels onder GATT en bij de VN. Het weet ook niet echt hoe ver andere landen op dit moment met hun voorbereidingen zijn. Ook al treedt de Europese Unie als een front op, elk land probeert nu zijn eigen bedrijfsleven te helpen. De resultaten na 1 januari moeten laten zien hoe voorspoedig het gaat. Roggenkamp: “Je kunt niet meteen vanaf het begin verwachten dat alles gladjes verloopt. Het zal een geleidelijk proces worden.”