Stan neemt in Heartbreak House lege levens op de hak

Voorstelling: Heartbreak House van G.B. Shaw door Stan. Spel: Willy Thomas, Jolente De Keersmaeker, Mieke Verdin, Frank Vercruyssen, Damiaan De Schrijver, Sara De Roo, Guy Dermul. Gezien: 2/12 Toneelschuur Haarlem. Tournee t/m 12/1.

“Ik verlaat onmiddellijk dit huis!” is, in verschillende variaties, een veelgehoorde kreet in Heartbreak House van George Bernard Shaw. Toch worden er nooit consequenties aan verbonden. De uitroep is als het ware een losse flodder, zoals er zoveel losse flodders vallen in het huis van de oude Shotover waar zich een aantal gasten heeft verzameld van wie hij sommigen zoals zijn dochter Ariadne, niet herkent als ze arriveren.

Shotover is een zonderling. In de toneeluitvoering van het Vlaamse gezelschap Stan wordt hij gespeeld door Willy Thomas die zich in een vooroverhellend drafje voortbeweegt alsof hij continu moet opboksen tegen windkracht 10. Shotover is dan ook een kapitein geweest die de zeeën heeft bevaren, vandaar dat zijn huis herinnert aan een schip: boven de speelvloer die aan een scheepsdek doet denken hangen stormlampen en een gestreken zeil.

Hoewel dat aan het decor niet is af te zien, voltrekt de handeling zich in een welgesteld milieu. Shotover en zijn gasten representeren de gegoede Engelse kringen waar het bon ton is zich verre te houden van politiek en alles wat zich buiten de eigen voordeur afspeelt. Dat de kapitein zijn vrienden en familie ontvangt op een dag tijdens de Eerste Wereldoorlog merken we dan ook pas in de laatste scène als men buiten in de avondschemering de bommenwerpers hoort naderen die het huis op de grondvesten doen schudden.

De gasten maken geen woord vuil aan de oorlog, druk als ze het hebben met hun eigen “leven vol romantiek, sentiment en snobisme”. Vreemdgaan is hun voornaamste tijdverdrijf en tijdens de samenkomst steken ze veel energie in het uitzoeken en veroveren van een nieuwe partner. Aan de andere kant worden in het 'heartbreak house' aan de lopende band zielen gekrenkt met hatelijkheden en beledigende opmerkingen: “Heb ik je hart gebroken? Ik wist niet dat je er één had.”

Heartbreak House is een komedie uit 1920, a fantasia in the Russian manner on English themes, waarmee Shaw doelde op de inspiratie die hij had geput uit de komedies van Tsjechov. De lege levens die Shaws figuren leiden en hun desinteresse voor de wereld om hen heen zijn voor de spelers van Stan de uitgangspunten die op de hak genomen worden. Bij de één (Frank Vercruyssen als Hector Hushabye) uit zich dat in een houding waarin lamlendigheid, verveling en onverschilligheid om voorrang vechten, de ander (Willy Thomas als Shotover) is behept met een neurotische bewegingsstoornis en bij weer anderen (Jolente De Keersmaeker als Hesione; Damiaan De Schrijver als Mangan) blijkt dat uit overdreven aanstellerige stemmingswisselingen en bijbehorend pathetisch armgezwaai.

Is dat leuk, werkt 't? Soms, vaak ook niet. Leuk is het eigenlijk alleen als er geen nadruk op ligt; als de acteurs iets grappigs zeggen, laconiek, zonder raar te doen. Maar meestal doen ze wel raar, op boven beschreven manieren, of juist bestudeerd-niet-raar en dan slaan ze de plank mis. Komediespelen gaat ze kortom niet vanzelfsprekend af en daardoor is de voorstelling als een bom die maar niet tot ontploffing wil komen.

    • Noor Hellmann