Sacirbey: het akkoord van Dayton is geen pudding

SARAJEVO, 4 DEC. “Ik zie geen enkele reden waarom we geen Bosnische politiemensen naar de Servische wijken zouden sturen. De Servische wijken van Sarajevo moeten onder controle van de Bosnische wet worden gebracht. De oorlogsmisdadigers moeten worden gearresteerd en berecht. En diegenen die alleen in etnisch zuivere Servische wijken willen leven, jammer voor hen, maar die moeten maar gaan.”

Muhamed Sacirbey, minister van buitenlandse zaken van Bosnië - die binnenkort aftreedt om plaats te maken voor een Bosnische Kroaat - ziet de eenmaking van Sarajevo als het grootste probleem waarvoor zijn regering nu staat. Dag in dag uit zijn er demonstraties in de Servische buurten. Boze en bange burgers weigeren onder het 'moslim-bestuur', de centrale regering, te leven. Enkele families zouden zelfs de botten van hun geliefden hebben opgegraven om ze elders in 'Servische grond' te begraven. Soldaten beloven zich 'tot de laatste druppel bloed' te verzetten. En nog steeds beschieten Servische sluipschutters de brede boulevard van Sarajevo. De Franse commandant van de blauwhelmen in Sarajevo, generaal Bachelet, en zijn president, Jacques Chirac, hebben de Bosnische regering opgeroepen om 'meer garanties' aan de bevolking in de Servische delen van Sarajevo te geven. Het maakt Sacirbey woedend. “Een akkoord is geen pudding”, zegt hij. “Alle partijen in Dayton - ook de Fransen - zijn overeengekomen dat Sarajevo één ongedeelde stad zou worden, onder Bosnisch bestuur. Het is dan zeker niet aan de VN-commandant van Sarajevo, of aan een Franse president om aan zo'n akkoord te gaan tornen. Dat opent een doos van Pandora, waardoor alles ontploft. Ook de Bosniërs staan niet te juichen over dit akkoord. Maar het is het enige dat we hebben. En dus moet het worden uitgevoerd. Zonder uitvoering geen akkoord, en dus ook geen vrede.”

De regering wil oorlogsmisdadigers in de Servische wijken van Sarajevo opsporen. Hoe definieert u een 'oorlogsmisdadiger'?

“Waarom zouden wij onduidelijkheid creëren door zelf definities te gaan geven? De definitie wordt gegeven door het oorlogstribunaal in Den Haag, en door het internationaal recht. Als we straks de internationale troepenmacht hebben, en internationale waarnemers, politiemensen en humanitaire organisaties die garanderen dat niemand onrechtmatig wordt behandeld, is er voor Bosnië geen reden om te zeggen: wij willen óns concept hebben van wat een oorlogsmisdadiger is. Volgens het internationaal recht is het doelbewust schieten op burgers en burgerdoelen een oorlogsmisdaad.”

Dat betekent dat vrijwel elke man uit de Servische wijken een oorlogsmisdadiger is.

“Als dat de conclusie is volgens de internationale wet, waarom zouden de Bosniërs dan vergevingsgezinder moeten zijn dan het oorlogstribunaal in Den Haag? Waarom zouden wij amnestie moeten geven aan mensen die aanklager Goldstone zou vervolgen? Het internationaal oorlogsrecht definieert wat je als soldaat wel en niet mag doen. En daar valt zeker niet het lukraak bombarderen van een stad onder.”

Laat u het aan de internationale gemeenschap over om oorlogsmisdadigers op te sporen, of gaat de Bosnische politie dat zelf doen?

“Volgens de akkoorden van Dayton zullen we 90 dagen lang niet met onze politiemacht in de Servische wijken komen. Daarna zullen we dezelfde maatstaven toepassen als Goldstone. Sommigen zullen naar Den Haag worden gestuurd. Anderen zullen we zelf berechten. Het oorlogstribunaal heeft het mandaat om te controleren of onze precedures rechtvaardig zijn en in overeenstemming met de internationale maatstaven. We zullen dus niet zomaar in het wilde weg arresteren. We zullen geen gesloten processen voeren of mensen zomaar opsluiten. Elke stap van onze juridische procedures zal overeenkomstig de internationale maatstaven zijn.”

U wilt niet praten over amnestie voor gewone soldaten?

“De Bosnisch-Servische soldaten hebben geen amnestie nodig, omdat hun leger door het vredesakkoord in Dayton is gelegitimeerd. Dat is voor ons een van de onplezierige aspecten van het akkoord. Elke gedemobiliseerde soldaat tegen wie geen aanklacht wegens oorlogsmisdaden bestaat, is voor ons een gewone burger. Maar we willen niet te maken krijgen met ex-soldaten, die nog steeds doorgaan als Servische soldaten in burgerkleren.”

Hoe denkt u dat in de praktijk te doen, zonder dat dit tot een oorlog leidt in de Servische wijken?

“Ik hoef op die vraag geen antwoord te geven. Uw vraag luidt feitelijk, hoe wij denken een manier te vinden om vrede te sluiten met oorlogsmisdadigers. Ik sluit vrede met burgers en met gedemobiliseerde soldaten. Maar niet met oorlogsmisdadigers.”

Zodra de Bosnische politie aan de Servische kant komt, wordt er dus geschoten.

“Omdat ze niet bereid zijn onze autoriteit te accepteren. Het herstel van de burgerautoriteit van Bosnië in die wijken betekent in de praktijk dat veel Serviërs de huizen moeten opgeven die voor de oorlog van moslims of Kroaten waren. Er wonen daar duizenden vluchtelingen van buiten. Als nu een Serviër terugkomt en zijn huis opeist, schrijft het akkoord van Dayton voor dat het moet worden teruggegeven. Hetzelfde dient aan de andere kant te gebeuren. De hysterie in de Servische wijken is een combinatie van manipulatie door de Bosnisch-Servische autoriteiten en de werkelijke angst van de mensen dat ze geconfronteerd worden met de oorspronkelijke bewoners van het huis waarin ze wonen.”

Is het niet praktischer om te zeggen: iedereen blijft waar hij is?

“Nee, want als je gaat improviseren, blijf je leven met de consequenties van misdaden. Bovendien stimuleren we dan de vorming van etnische getto's, die erger zullen zijn dan de Bronx in New York. Wat die Serviërs eisen, is de vorming van Servische getto's in een verenigd Sarajevo. Dat betekent dat een van de centrale punten van het vredesakkoord, het recht op terugkeer naar de oorspronkelijke woning, naar de prullenmand wordt verwezen.”

Is de essentie van dit vredesakkoord niet dat Bosnië feitelijk in etnische getto's wordt verdeeld?

“Ja, maar het idee is ook dat we dat proces kunnen keren. Historisch is Bosnië nooit een getto geweest. De bedoeling van Sarajevo is dat iedereen in deze stad samenleeft. Nog steeds voelen de mensen zich bedreigd. Nog steeds kunnen de Serviërs de draden doorknippen en het gas en het water voor de stad afsluiten. Mensen leren alleen samenleven als ze weer een gezamenlijk belang hebben.”

De Serviërs hebben nu al hun mono-etnische deel van Bosnië.

“Ze hebben iets wat de Servische Republiek heet. Niet op papier, maar zeker in de praktijk. Laat die mensen daar dan naar toe gaan, als dat is wat ze willen. Mij is door onze Servische leiders verteld dat zeventig procent van de mensen weer wil leven in een verenigd Sarajevo. Waarom laten we die dertig procent die er belang bij heeft de huidige situatie te continueren, de anderen intimideren? Waarom zouden we hun een speciale status geven, opdat ze hun eigen speciale politiemacht en hun eigen leger opbouwen? Dat is erger dan de ergste Amerikaanse getto's. En zoiets hebben we niet nodig in Bosnië.”

De Bosnisch-Servische leiders vragen een overgangsperiode onder internationaal bestuur voor de Servische wijken. Wat denkt u daarvan?

“Er komt een overgangsperiode van negentig dagen. Daarmee geef je mensen de tijd om psychisch aan het idee te wennen. Als je dat verlengt tot een jaar of langer, dan geef je hun de mogelijkheid om hun eigen instituties op te bouwen. Dan zal Sarajevo net als Mostar waarschijnlijk voor eeuwig verdeeld zijn. Ik ben me ervan bewust dat er tegenstrijdige belangen zijn. Maar het allereerste belang dat we hebben is de veiligheid van de stad, en het herstel van haar multi-etnische karakter. Ons land heet Bosnië, en alle etnische en religieuze groepen hebben het recht zich met dat land te identificeren. We kunnen dit algemene belang niet opofferen aan het belang van diegenen die voor krijgsheer willen spelen in hun eigen mono-etnische gebiedje.”

U vindt het voortbestaan van de Servische wijken een bedreiging voor de veiligheid van Sarajevo?

“Natuurlijk. Nog steeds zijn er in die wijken Russische, Oekraïense en Griekse huurlingen die op een flat kunnen klimmen en besluiten dat het een leuke sport is om een beetje te schieten op de inwoners van deze stad. Mijn God, is dat niet veel erger dan op een gegeven moment te moeten zeggen: degenen die de wetten van de stad niet gehoorzamen en die iets te vrezen hebben van het internationale oorlogsrecht krijgen op een gegeven moment met de politie te maken? U zegt: de mensen daar zijn bang. Maar wat moeten we doen? Een nieuwe Servische politiemacht laten ontstaan? Toelaten dat mensen wapens mogen dragen zodat ze kunnen schieten op elke auto die voorbijrijdt? De betekenis van het concept 'rechtsstaat' moet terugkomen in Sarajevo. En dan heb ik het ook over onze kant. Want ook hier is Sarajevo in veel opzichten nog Wild West.”