Nauwe politieke samenwerking; Nieuwe agenda dicteert band Europa en VS

MADRID, 4 DEC. De Verenigde Staten en de Europese Unie gaan politiek nauwer samenwerken in de wereld, hun onderlinge handelsbarrières versneld afbreken en gezamenlijk optreden tegen problemen als criminaliteit, drugshandel en terrorisme.

Dat staat in een nieuwe 'Transatlantische agenda', die gisteren in Madrid werd ondertekend door de Amerikaanse president Clinton, de Spaanse premier González (voorzitter van de Europese Unie) en voorzitter Santer van de Europese Commissie. Volgens president Clinton illustreert het aanvaarden van de verklaring en het daaraan gekoppelde actieprogramma dat de VS en Europa het stadium voorbij zijn van 'praten' en dat ze nu gezamenlijk de problemen van de nieuwe tijd willen aanpakken. Hij zei ook dat de 'Transatlantische agenda' nog eens onderstreept dat de VS nauw betrokken willen blijven bij Europa.

Aan de verklaring en het ongeveer 150 punten omvattende actieprogramma is het afgelopen half jaar intensief gewerkt door diplomaten uit Washington en Brussel. Publikatie ervan komt op een moment dat de Amerikaans-Europese verhoudingen worden overschaduwd door het vredesproces in Bosnië. Binnen de EU is de afgelopen tijd irritatie merkbaar over de wijze waarop de Amerikanen het initiatief in de vredesonderhandelingen naar zich toe hebben getrokken, daarbij de Europese inbreng naar het tweede plan verwijzend. Maar president Clinton zei gisteren in Madrid dat de “positieve” reacties vanuit Europa op het in Dayton gesloten vredesakkoord juist “een zeer hoge mate van samenwerking” laten zien tussen de VS en de EU.

In hun verklaring stellen de VS en de EU dat ze zullen toewerken naar de totstandkoming van een nieuwe transatlantische 'markt'. Obstakels die het onderlinge verkeer van goederen, diensten en kapitaal hinderen, zullen versneld worden verminderd of helemaal worden weggenomen. Met het twee jaar geleden gesloten GATT-akkoord over liberalisering van de wereldhandel is volgens president Clinton al een zeer belangrijke stap gezet. “Maar de VS en de Europese Unie geloven dat we meer kunnen en moeten doen”, aldus Clinton. Hij voorspelde dat als gevolg van de nu gemaakte afspraken de handelsbetrekkingen tussen de VS en de EU de komende jaren steeds minder gekenmerkt zullen worden door “spanningen” en steeds meer door “overleg en samenwerking”.

Maar Clinton waarschuwde wel dat uitvoering van het vredesplan in Bosnië het komend jaar bepalend zal zijn voor de nauwe samenwerking die de VS en de EU op poten willen zetten. Het bezoek afgelopen week aan Europa, waarbij Clinton onder andere Londen, Noord-Ierland, Dublin, Duitsland en Madrid aandeed, hebben de Amerikaanse president opnieuw het belang doen inzien van “Amerikaans leiderschap en Amerikaans partnerschap in Europa”. Maar van alle mooie intenties, zoals die in de nu aangenomen verklaring staan vermeld, zal niets terecht komen als “we er niet in slagen het Bosnische probleem op te lossen en een einde te maken aan de menselijke tragedie in het hart van Europa”, zo zei de Amerikaanse president gisteren.

De EU-lidstaten, de VS en andere landen zullen eind deze week in Londen bijeen komen om te praten over financiële hulp voor Bosnië. De EU heeft 2 miljard dollar uitgetrokken voor humanitaire hulp en zou bereid zijn daar 1,3 miljard dollar aan toe te voegen voor de wederopbouw. In Madrid deed Commissie-voorzitter Santer een beroep op Clinton om, naast de militaire bijdrage aan de NAVO-vredesmacht, ook met financiële hulp over de brug te komen. De EU wil eenderde van het financiële hulpbudget voor haar rekening nemen, en verwacht van de VS een evengrote bijdrage. Maar Clinton liet gisteren weten dat het Congres vooralsnog niet verder wil gaan dan een bijdrage van 20 procent.