Gezamenlijk Actie Plan

ALS EEN AMERIKAANSE president op reis gaat, behoort er als het even kan met de gastheren een verdrag en op zijn minst een Gezamenlijk Actie Plan te worden ondertekend. In Madrid moesten de Verenigde Staten en de Europese Unie (EU) zich afgelopen weekeinde met dit laatste tevreden stellen. Het gaat om een lijstje vrome wensen van het soort waar geen rechtgeaarde burger iets tegen kan hebben en dat diplomaten gereed hebben liggen voor het geval er om wordt gevraagd.

Ruwweg gaat het in de Atlantische verklaring (die van de Fransen niet zo mag heten, maar die dat in feite wel is) om drie categorieën vraagstukken. Daar zijn ten eerste de problemen omtrent de externe veiligheid. Na vier jaar worstelen met een onhandelbare materie heeft nu dan eindelijk de NAVO de vrije hand gekregen om de strijdende partijen in Bosnië vrede op te leggen. Maar het Actieplan laat dit concrete resultaat ongenoemd. Waren de Europese tenen te lang om het Amerikaanse onderhandelingssucces in Dayton zijn ware betekenis te gunnen?

De paragrafen over de interne veiligheid - van drugshandel tot immigratie van vreemdelingen en killer-virussen - vallen op door hun tot niets verbindende fermheid. Aangezien het beleid van de Europese Unie in deze sector nog in de steigers staat, was het niet eenvoudig concrete Atlantische doelstellingen en methoden op papier te krijgen. Vanzelfsprekend voorziet het Actieplan het goede, maar de weg daarheen is nog lang en nauwelijks verkend. De vorige Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, Baker, heeft in het omwentelingsjaar 1989 in Berlijn gevraagd om een nieuwe Atlantische architectuur. Laten we het er maar op houden dat de bouwtekeningen zich zes jaar later nog in een eerste stadium bevinden.

OP HET GEBIED VAN de internationale handel wordt het credo van de globalisering beleden. Sectoren en mogendheden die zich nu nog buiten het geliberaliseerde intenationale handelssysteem bevinden, moeten naar binnen worden gesluisd. De WTO, de opvolger van GATT, dient volgend jaar in Singapore verder te worden opgetuigd. In zijn vrijblijvendheid op deze punten komt het Europese Unie-Verenigde Staten Gezamenlijk Actie Plan, zoals het document officieel heet, niet veel verder dan de gebruikelijke clichés.

De werkelijkheid laat de vorming van handelsblokken zien, zoals de EU, de Noordamerikaanse NAFTA en de APEC, het gebied rondom de Stille Oceaan omvattend. In de optimistische versie vormen zij het materiaal waaruit eens de enig echte vrije wereldhandel zal ontstaan. Maar of de blokkenpiramide, als zij eenmaal hecht is opgericht, weer zo makkelijk zal kunnen worden omgestoten, dient te worden afgewacht. Daar zal dan wel weer een nieuw Gezamenlijk Actie Plan voor nodig zijn.