Een actieplan van 150 punten

MADRID, 4 DEC. Toen Bill Clinton begin 1993 aantrad als president van de Verenigde Staten, speculeerde Europa angstig over een mogelijk breuk in de transatlantische verhouding.

Bijna drie jaar later twijfelt niemand meer over de Amerikaanse betrokkenheid bij Europa. Knarsetandend hebben de EU-lidstaten moeten aanvaarden dat de afgelopen maanden onder Amerikaans leiderschap een doorbraak werd geforceerd in de vredesonderhandelingen over Bosnië. Nu staan 20.000 Amerikaanse soldaten op het punt naar Bosnië te vertrekken om daar, in de achtertuin van Europa, mee te helpen een duurzame vrede af te dwingen. Met de gisteren ondertekende 'Nieuwe Transatlantische agenda' bewijzen de Verenigde Staten opnieuw dat ze Europa niet los willen laten. Naast het aanvaarden van een politieke verklaring, werd gisteren in Madrid het licht op groen gezet voor een programma voor 'gezamenlijke acties'. De veelheid en diversiteit van onderwerpen deed een Nederlandse diplomaat tijdens de voorbereidende onderhandelingen zuchtend de vergelijking trekken met een bord spaghetti zonder veel substantie. Maar de Amerikaanse ambassadeur bij de EU, Stuart Eizenstat, is aanmerkelijk positiever. “Deze verklaring is een duidelijke verklaring tegen isolationisme”, oordeelt hij. Met dit akkoord bewijzen de VS en de EU dat ze hun betrekkingen niet zo maar als vanzelfsprekend beschouwen, aldus Eizenstat. Het Amerikaans-Europeese actieprogramma valt uiteen in vier onderdelen:

Bevorderen van vrede en stabiliteit, democratie en ontwikkeling.

Genoemd worden onder andere gezamenlijk optreden bij de wederopbouw van Bosnië, samenwerking met Midden- en Oost-Europa, de dialoog met Rusland en de Oekraïne en Turkije en bevordering van het vredeproces in het Midden-Oosten (door bijvoorbeeld het kopen van Palestijnse produkten). De VS en EU willen ook de ontwikkelinghulp en humanitaire hulp meer stroomlijnen. Daarnaast wordt gesproken over het tegengaan van de verspreiding van massa-vernietigingswapens.

Het gezamenlijk aanpakken van grote problemen.

Onder dit hoofdstuk valt de bestrijding van drugshandel, witwasoperaties, terrorisme, internationale criminaliteit en illegale handel in nucleair materiaal. Expertise en informatie zal worden uitgewisseld, onder andere via EUROPOL. Onder de 'grote uitdagingen' worden ook verstaan de problematiek van overbevolking, de bevordering van veiligheid van kernreactoren en de bestrijding van overdraagbare ziekten.

Bevordering van de wereldhandel en nauwere onderlinge economische betrekkingen.

De VS en de EU verplichten zich ertoe in multilateraal verband, en in samenwerking met de WTO, te streven naar verdere liberalisering van de handel. Er zal een studie worden gedaan naar het afschaffen van tarifaire en non-tarifaire belemmeringen in de onderlinge handelsstromen. Barrières zullen “progressief” worden verlaagd of geëlimineerd. De term transatlantische vrijhandelszone wordt niet genoemd, omdat dat te veel complicaties zou opleveren. Tot afgelopen weekend werd nog onderhandeld over de passage waarin wordt verwezen naar wisselkoersverhoudingen. Met name Frankrijk verwijt de VS oneerlijke concurrentie door een te lage dollarkoers. In de uiteindelijk overeengekomen compromistekst wordt gerefereerd aan “het belang van een gezond macro-economisch raamwerk voor zowel de ontwikkeling van een harmonieuze relatie als voor het veiligstellen van niet-inflatoire groei, de reductie van onevenwichtigheden en internationale financiële stabiliteit”.

Het bouwen van 'bruggen' over de Atlantische Oceaan. Begin vorige maand kwamen topmanagers uit het Europese en Amerikaanse bedrijfsleven in Sevilla bijeen voor een Transatlantic Business Dialogue. Dergelijke ontmoetingen worden toegejuicht, niet alleen voor zakenmensen, maar ook voor wetenschappers, studenten, kunstenaars en anderen.