Sint

TONY VAN RENTERGHEM: When Santa was a Shaman

184 blz., geïll., Llewellyn 1995, ƒ34,25

De vrees dat Sint Nicolaas in de twintigste eeuw ten onder zou gaan in golven van elektronica en massacultuur is niet bewaarheid. De goedheiligman houdt zich, steunend op de commercie, voorlopig wel staande; zelfs de groeiende concurrentie van Angelsaksische kerstmannen en mistletoe-jolijt deert hem nog niet erg.

Bijval uit een onverwachte hoek krijgt de Sint in dit zeer Amerikaanse boek. De uitgever is gespecialiseerd in New Age: in boeken die gaan over zaken als de Tarot van Koning Arthur. Wat blijkt? Sinterklaas/Santa Claus is afkomstig uit de oudste tijden, toen de mensen zich nog verbonden wisten met Moeder Aarde, ook wel Gaia geheten, en die verbinding werd belichaamd door sjamanen, ofte wel medicijnmannen.

Op familiaire toon wordt hier uiteengezet hoe de ontwikkeling van de primitieve priester naar de glunderende Amerikaanse kerstman met zijn rinkelbel zich heeft voltrokken. Als Nederlander van geboorte staat de auteur uitvoerig stil bij de vaderlandse loot aan die stam, Sinterklaas zelf dus, en zijn dark helper, Zwarte Piet. Deze was, zo verzekert hij zijn Engelstalige lezers (die van dit probleem misschien niet echt wakker hebben gelegen), oorspronkelijk beslist geen negerfiguur.

Shakespeare en de dans rond de meiboom te Denekamp, prehistorische rotstekeningen en de rol van de firma Coca Cola, de god Pan en oude vruchtbaarheidsriten, dit alles en nog veel meer wordt overhoop gehaald in deze wonderlijke zoektocht naar de wortels van de goedheiligman. Een van 's schrijvers conclusies mag opmerkelijk worden genoemd: het kerstmannetje is geen verbastering van Sint Nicolaas, maar van zijn duistere helper Piet.

De lange literatuurlijst bevat naast serieuze volkskundige werken ook Time-Life boeken, maar moet het in kleurrijkheid toch afleggen tegen het curriculum vitae van de auteur, dat ten behoeve van Nederlandse recensenten is bijgevoegd. Van Renterghem is in de loop van zijn leven verzetsman, adviseur van Prins Bernhard, fotograaf, filmresearcher te Hollywood en nazi-jager geweest. Dit boek schreef hij om zijn lezers aan het denken te zetten: er zit, vindt hij, meer achter Sinterklaas en de kerstman dan commercie en klatergoud. Het zou goed zijn als wij weer wat meer van de oude spiritualiteit in ons leven toelieten waaruit zij zijn voortgekomen, en wat minder egoïstisch werden. En met die laatste gedachte zullen veel lezers het in deze donkere dagen voor kerstmis zeker eens zijn.

    • Ileen Montijn