Oost-Groningen pikt geen ontslagen in 'de karton'

NIEUWESCHANS, 2 DEC. Witte rook komt uit de fabriek van Triton Karton in Nieuweschans. De parkeerplaats is vol. Aan de andere kant van de brug over de Westerwoldse Aa staat een visser achter twee hengels. Een man van een jaar of zeventig. Hoed op. Handen in zijn zakken. Hij heeft wel even tijd. Toch nog maar één snoekbaars gevangen, dit jaar. Van de problemen “in de karton” heeft hij gehoord. Het doet pijn, want hij heeft zelf 38 jaar bij kartonbedrijven in Oost-Groningen gewerkt. “We hebben veel slechte tijden meegemaakt, maar ons er doorheen geknokt. Het zou een ramp zijn als de fabriek kapot gaat.” Want het dorp drijft er op, mompelt hij.

De visser weet verder weinig van wat er aan de hand is. Hij is niet de enige. Werknemers, bestuurders en vakbonden hebben, na het vertrek van twee leden uit de top van het papier- en kartonconcern KNP BT, geen idee wat er op stapel staat bij de kartonbedrijven in Groningen en Drenthe.

Vorige week stapten bestuurslid B. Paalman en F. Spits, lid van het directieteam van verpakkingen, op. De reden van het vertrek is onduidelijk, maar zeker lijkt dat de slechte resultaten van de verpakkingdsdivisie er aan ten grondslag liggen. Sinds dit bekend is heerst er veel onrust onder de 1.500 werknemers van de noordelijke massiefkartonbedrijven. Het betreft de bedrijven Kappa Eskaboard in Hoogezand, Attica Specialisatie en GSF in Oude Pekela en Triton Karton in Nieuweschans, Coevorden en Haren, waar verpakkings-, specialiteiten- en grafisch karton wordt gemaakt. Vooral met verpakkingskarton worden slechte resultaten geboekt.

Volgens FNV-bestuurder F. Westenbrink is de sfeer in de bedrijven slecht, de onzekerheid groot en gaan er vele geruchten over de werkvloer. “Wij kunnen die niet ontzenuwen, want KNP BT is rijkelijk vaag”, zegt Westenbrink. G. Brinkema, lid van de ondernemingsraad van Kappa Eska Board, is “een beetje pissig” op KNP BT-bestuursvoorzitter R.F.W. van Oordt. Hij heeft volgens Brinkema vorige week tijdens een persconferentie niets gedaan om die onrust weg te nemen. Sterker, er werd gezegd dat het personeel van de fabrieken in het noorden zich zorgen moeten maken. “Had Van Oordt die uitspraken niet wat kunnen nuanceren”, vraagt Brinkema zich af.

De massiefkartonbedrijven boeken sinds 1993 slechte resultaten, vooral onder invloed van de enorme schommelingen van de prijzen van oud papier, een grondstof voor karton. De marges kwamen vorig jaar sterk onder druk te staan door een hoge prijs van oud papier, die door een grote vraag uit het Verre Oosten sterk was gestegen. Tot de zomer van dit jaar steeg de prijs naar recordhoogte, maar er kwam onverwacht de klad in omdat de vraag uit het Verre Oosten wegviel. Oud papier werd nagenoeg waardeloos. KNP BT leed een strop omdat de waarde van grote voorraden oud papier daalde. Massiefkarton wordt bovendien wat betreft verpakkingen als een krimpmarkt gezien, vooral door de toenemende concurrentie van plastic.

Twee jaar geleden ging een complete reorganisatie onder de naam M2000 van start. Hierbij gingen in het massiefkarton 500 banen verloren, maar de dreiging van gedwongen ontslagen bij de Groningse kartonbedrijven kon uiteindelijk worden afgewend. Dit kwam onder meer omdat KNP BT in een nieuwe kartonfabriek in Oude Pekela investeerde. Daarbij werd er voor gekozen Gelria in Barneveld te sluiten. Burgemeester C. Arlman van Pekela is nog altijd content met die beslissing. “De directie liet toen zien dat ze doordrongen zijn van de problemen in deze regio. Het was toen niet uitsluitend een optel- en aftreksom voor KNP BT.”

De Groningse gedeputeerde A. Sakkers (economische zaken) tekent hierbij aan dat het juist directielid Spits was die veel voor de regio heeft gedaan. “En die is nu opgestapt. Dat versterkt onze vrees dat het nu anders zou kunnen uitpakken.”

Dat het niet goed gaat had het personeel volgens OR-lid Brinkema vanaf mei al in de gaten. “Er werden machines stilgezet en de produktie werd beperkt. Iedereen begon zich achter de oren te krabben of dit zo snel na de reorganisatie van twee jaar geleden wel normaal was.” Hoewel het dus al langer broeide onder het personeel, kwam het nieuws hard aan dat er in januari waarschijnlijk een sanering wordt doorgevoerd. Maar gedwongen ontslagen zullen volgens Brinkema niet zonder slag of stoot worden geaccepteerd. “De solidariteit is groot”, zegt hij. Ook H. Hillenga, ondernemingsraadslid van Triton Karton, beklemtoont dat het personeel van de fabrieken elkaar zal steunen.

De kartonindustrie in Oost-Groningen heeft een lange geschiedenis van sociale onrust achter de rug. Al in de vorige eeuw braken stakingen uit in de 'strokarton'. De armoede was groot en de werkomstandigheden waren slecht. Maar pas met geruchtmakende stakingen in 1969 verwierf de Oostgroninger strokartonindustrie grote landelijke bekendheid. Onder aanvoering van de markante communistenleider Fré Meis werd strijdlustig actiegevoerd. “Kartonarbeiders, niemand de poort uit” was zijn strijdkreet.

“Achteraf bezien waren dat mooie tijden”, zegt de visser in Nieuweschans. Hij gelooft niet dat de solidariteit nog zo groot is als toen. “Alle werknemers van onze fabriek kwamen toen uit Nieuweschans of Drieborg. Nu komen ze overal vandaan, van Midwolda tot Winschoten.” Iedereen denkt nu aan zichzelf, zegt de visser. Twee jaar geleden liet GroenLinks-wethouder L. Leeuwerik van Oude Pekela zich ook al kritisch uit over het gebrek aan strijdlust bij de vakbonden toen 250 mensen hun baan dreigden te verliezen. Volgens FNV-bestuurder Westenbrink was een staking toen niet nodig, omdat de gedwongen ontslagen toen uitbleven. Al twintig jaar zijn er overigens geen stakingen meer geweest bij de Groningse kartonbedrijven. “Maar ik weet niet hoelang we dit kunnen volhouden”, aldus Westenbrink.

NCPN-wethouder K. Stek van de gemeente Reiderland, waartoe Nieuweschans behoort, zegt de werknemers te zullen steunen als er nieuwe acties uitbreken. “De karton is van levensbelang voor de regio. Wij hebben hier geen vervangende werkgelegenheid.” Een reorganisatie is volgens hem helemaal niet nodig, want er worden miljoenen winst gemaakt. “Er is volop werk. Af en toe gaat het een weekje iets minder. De kartonbedrijven zitten niet in de problemen, de directie zit in de problemen”, zegt de communistische wethouder. Hij vreest dat KNP BT er op uit is om de produktie over te hevelen naar goedkopere landen.

Wat betrokkenen nog het meeste angst inboezemt is het feit dat de directie van KNP BT een overhaaste indruk maakt en dat er wellicht korte-termijn-beslissingen genomen zullen worden om beleggers tevreden te stellen. “De wisselingen in de top gaan mij te snel”, zegt ondernemingsraadslid Hillenga. Zijn collega Brinkema is bang dat op basis van 'halve waarheden' vergaande besluiten worden genomen. “Twee jaar geleden is enorm veel geld uitgegeven voor een marktonderzoek van organisatieadviesbureau Horringa & De Koning. Daarop is het reorganisatieplan gebaseerd. Dat blijken nu halve waarheden te zijn. Wie zegt mij dat bij nieuwe plannen dat niet weer het geval is.” En Horringa & De Koning was nog wel zo'n goed bureau, zegt Hillenga. “Minister Wijers was daar toch directeur van?”

Noordelijke bestuurders noemen het onacceptabel als zo snel na de vorige reorganisatie ontslagen zullen vallen. Maar als KNP BT harde besluiten neemt zullen de regionale overheden niet veel kunnen doen, erkennen ze. Gedeputeerde Sakkers zegt wel alles te doen om KNP BT er op te wijzen dat twee jaar geleden de regio perspectief is geboden en dat er sprake zal zijn van kapitaalvernietiging. “Er is twee jaar geleden een complete sanering doorgevoerd en enorm geïnnoveerd. Dat gooi je toch niet zomaar weg. Dat zou heel slecht zijn voor het imago van KNP BT.”

NCPN-wethouder Stek noemt het van levensbelang dat “de karton” sterk blijft in Oost-Groningen. Volgens burgemeester Arlman van Pekela zie je het belang van de kartonindustrie voor Oude Pekela meteen. “Een deel van onze gemeente is voor de karton ingericht”, aldus Arlman. Wie langs Oude Pekela rijdt ziet de kartonfabrieken en loodsen onvermijdelijk liggen. Op een rolluik van de fabriek GSF heeft iemand de leuze 'Karton gaat nooit verloren' geschilderd.

De visser langs het Winschoterdiep ziet de toekomst ook niet rooskleurig in. In slechte tijden bezorgde de fabriek hem wel eens vervangend werk. “Aardappelrooien en zo”. Dat zal nu wel niet mogelijk zijn, denkt hij. “Met aardappelen gaat het hier ook niet al te goed.”