Nep-speelgoed overspoelt de Europese markt

Wie dezer dagen speelgoed koopt voor Sinterklaas, heeft een gerede kans een kopie van een merkartikel aan te schaffen. Nep-Barbies en nep-Pocahontas-poppen kosten de speelgoedfabrikanten in Europa jaarlijks een slordige 1 miljard aan inkomsten.

UTRECHT, 2 DEC. Gek worden ze ervan, bij speelgoedfabrikant Hasbro. Het concern kan geen spel, pop of knutseldoos op de markt brengen of het wordt nagemaakt. Met het spel Zeeslag, dat Hasbro ooit als eerste lanceerde, wordt niet meer geadverteerd. “Dat is je eigen ondergang financieren”, verzucht een woordvoerder. Het spel, à ƒ 34,95 verkrijgbaar, wordt fors beconcurreerd door het vrijwel identieke Vlootgevecht, dat door concurrent Selecta à ƒ 29,95 wordt verkocht. Ook wat betreft Vier op een Rij moet Hasbro met lede ogen toezien hoe de omzet daalt door toedoen van kopieën met namen als Bingo Games, Vier wint, Chip Game en Party Game.

Vorige week boekte Hasbro, fabrikant van spellen als Monopoly, Yahtzee en Trivial Pursuit, een succesje in de strijd tegen het legioen speelgoed-namakers. Nadat een grote drogisterijketen in haar folder had geadverteerd met een doe-het-zelf-doos waarmee plastic bloemen kunnen worden gefabriceerd (prijs ƒ 12,95), schreef Hasbro een brief op poten waarin werd gedreigd met een kort geding als de vervalsing van Hasbro's Bloemenpracht (ƒ 49,95) niet uit de schappen zou worden verwijderd. “Ze gebruiken dezelfde naam, soms nemen ze zelfs je advertentietekst over”, klaagt de woordvoerder.

Circa 12 procent van de Europese speelgoedmarkt bestaat uit vervalsingen, zo berekende de belangenorganisatie van de Europese speelgoedfabrikanten (TME) onlangs. Voor Nederland, waar jaarlijks voor ongeveer 150 miljoen gulden wordt geproduceerd aan speelgoed, betekent dat dat de fabrikanten circa 18 miljoen gulden aan inkomsten mislopen. Voor heel Europa, waar in 1993 voor zo'n 10 miljard gulden aan speelgoed werd geproduceerd, komt de schadepost op ongeveer 1,2 miljard gulden. De grootscheepse namaak, vooral afkomstig uit Azië en Oost-Europa, leidt tot banenverlies, verlies aan ontwikkelingsmogelijkheden en onveilig speelgoed, aangezien de vervalsers het niet zo nauw nemen met de veiligheidsvoorschriften, aldus de TME.

Speelgoedfabrikant Mattel schat dat het in Nederland jaarlijks enkele honderdduizenden guldens omzet misloopt als gevolg van namaak. Vooral Barbie, al decennia lang een van de best verkochte Mattel-produkten, wordt achtervolgd door vervalsers die goedgelijkende poppen op de markt brengen onder namen als Bardie of Babie. Gemiddeld heeft het bedrijf wereldwijd altijd zo'n dertig rechtszaken tegen vervalsers lopen.

De nieuwste plaag voor Mattel is de grootscheepse namaak van de op de gelijknamige Walt-Disneyfilm gebaseerde Pocahontas-pop, waarvan het speelgoedbedrijf de rechten kocht. G. Benison, vice-president corporate affairs van Mattel, verwacht dat het namaken de komende jaren alleen maar erger zal worden. “Steeds meer speelgoed is gebaseerd op films en tv-series, dat verkoopt beter. Dat werkt het aantal vervalsingen in de hand en doet de verkoop stijgen.” Groot probleem, volgens Benison, is dat speelgoedfabrikanten hun produkten alleen via patenten kunnen beschermen als het ècht vernieuwend is. “Vaak is het vooral de kleur of de verpakking die sterk doet denken aan het merkartikel. Daar doe je weinig tegen.”

De strijd tegen namaak-speelgoed is moeizaam, beaamt R. Brohm, secretaris van de Stichting Namaakbestrijding. Reden daarvan is dat het in de speelgoed-branche veelal niet gaat om exacte kopieën, zoals vaak wel het geval is bij namaak-kleding of -parfum. Was tot voor kort alleen het gebruik van merknamen voor nepspeelgoed strafbaar, sinds enkele maanden kunnen ook model-vervalsers worden vervolgd. Kopieert iemand echter het idee achter een spel of verandert hij enkele details aan het model, dan staat de rechtmatige 'uitvinder' meestal machteloos. Van de 250 zaken die de Stichting Namaakbestrijding vorig jaar behandelde, gingen er slechts vier over speelgoed.

Vaak worden bonafide producenten pas geconfronteerd met namaak van hun produkten als klanten komen klagen over een produkt dat bij nader inzien namaak blijkt. Zo stuitte speelgoedfabrikant Bandai pas op kopieën van de zeer succesvolle Power Ranger figuren toen vertegenwoordigers ze in winkels tegenkwamen. Bandai denkt dat er voor elke echte Power Ranger zeker één nep-Power Ranger onder de naam Power Hero, Power Teens, Super Robotic Rangers of Power Ninja op de markt is.

Vaak hebben fabrikanten het aan zichzelf te wijten dat ze niet kunnen optreden tegen namaak. Dr. Rolf Hein Nachf. KG, een Duitse speelgoedfabrikant, vroeg enkele jaren geleden patent aan in Europa voor de Pustefix Magic Bubble Bear, een soort 'bellenblaasapparaat' in de vorm van een beer. Idee en ontwerp werden gestolen door de Taiwanese firma Menqho Morality, die een iets kleinere kopie van de beer uitbracht. Aangezien Dr. Rolf Hein Nachf. KG geen patent buiten Europa had aangevraagd, kon het Taiwanese bedrijf in de VS, Canada en Japan zijn gang gaan. Omdat de prijs van de Aziatische namaak 50 tot 60 procent lager lag dan van het Duitse speelgoed, daalde de omzet van de echte Magic Bubble Bear in die landen tot nul.

Hasbro heeft de strijd tegen namaak min of meer opgegeven. “Soms is namaak het aanvechten waard, als je naam gebruikt wordt”, zegt de woordvoerder. “Maar als je een rechtszaak begint, duurt het al gauw drie jaar voordat je eventueel gelijk krijgt. Alleen als je produkt heel goed beschermd is, je naam wordt misbruikt of de namaak identiek is, heb je kans van slagen.” Het kopen van goedkope namaak is een typisch Nederlands fenomeen, aldus de zegsman van Hasbro. “Omdat je nergens zoveel koopjesjagers hebt als hier. We zullen ermee moeten leren leven.”