Hollands Dagboek: Sylvester Aboikoni

Sylvester Aboikoni (37) is werkzaam bij de Stichting Verslavingszorg Oost-Brabant. De afgelopen twee weken was hij in Suriname om een verslaafde uit Eindhoven die meent behekst te zijn te genezen met een bezoek aan een winti-medicijnman. Het experiment, dat tienduizend gulden kostte, is mede gefinancierd door de gemeente. Aboikoni werd geboren in Suriname. Hij woont met zijn vrouw en zoontje in Eindhoven.

Woensdag 20 november

Ik sta om half zeven op, want om 7.00 uur wordt weer gestart met de volgende behandeling van Guno. De Gan Pa (oppergod) wordt dan geraadpleegd en er wordt bekeken of de behandeling naar wens verloopt. Om zeven uur kom ik op de plaats van de Tempel aan. De behandelaars staan ons reeds op te wachten. Wij hebben nog een korte kroetoe (vergadering) met de twaalf behandelaars. De meesten van hen leven van de jacht, de visvangst of van de opbrengst van hun kostgrond en aangezien ik met de behandeling van Guno veel van hun tijd in beslag neem, vind ik het mijn plicht om hun af en toe een financiële bijdrage te geven. Ik geef hun daarom vandaag 6000 Surinaamse gulden (ongeveer ƒ25,-) Tevens heb ik een fles whisky en een slof sigaretten meegenomen. Hoewel ze een dag tevoren flink hebben gedronken en het laat hebben gemaakt op mijn verjaardag, is er geen sprake van een kater. De tas met alle spullen (whisky enz.) wordt in een zwarte rugtas gestopt en buiten de omheining van de tempel op de grond geplaatst. Zwart is een kleur die niet op de heilige plaats mag komen. Voordat de oppergod wordt geraadpleegd bidden we eerst, waarna met rum de aarde wordt besprenkeld om de godenwereld gunstig te stemmen. Na deze korte ceremonie wordt de raad van Gan Pa gevraagd. Gan Pa is een door doek afgedekte beeltenis, die op een lat door twee mannen op hun hoofd wordt gedragen. De twaalf behandelaars stellen voortdurend vragen, waarop de Gan Pa antwoord geeft door ja te knikken of neen te schudden. Gan Pa wordt door een van de behandelaars uit de tempel gehaald en op het hoofd van de twee uitverkorenen gezet. Plots rent hij met de dragers in de richting van de zwarte tas buiten de omheining. Een bevrager komt aanlopen om een vraag te stellen. 'Gan Pa' wil je die spullen in de tas hebben? 'Ja' wordt er geknikt. Wat blijkt: toen de behandelaars de avond tevoren op mijn verjaardag waren gekomen, hebben zij niet een moment aan Gan Pa gedacht. Er werd flink gegeten en gedronken, zonder ook maar een moment door besprenkeling van de grond Gan Pa te betrekken bij het feest. Dat was de reden om alles in die tas in beslag te nemen, behalve de slof sigaretten. Gan Pa is boos op de behandelaars en wenst daarom verder die dag niet meer geraadpleegd te worden. Gan Pa wordt weer binnengedragen en de behandelaars besluiten even bijeen te komen voor een korte kroetoe. Er heerst een teleurgestelde stemming. Om 16.00 uur stap ik in de auto om naar Paramaribo te gaan voor inkopen. Ik ontmoet een Nederlandse psychiater-in-opleiding met zijn vrouw, die werkzaam zijn in Paramaribo en graag een winti-sessie willen meemaken. Ik maak een afspraak met de twee op vrijdag 24 november om 5.30 uur bij mijn logeeradres, om van daaruit naar Santigron te gaan. Er gaat dan tevens een andere psychiater mee, die donderdag in Suriname wordt verwacht.

Donderdag

Ik sta om 9.00 uur op en maak me klaar voor een korte wandeling langs de Suriname rivier. Het presidentieel paleis ziet er in de ochtendschemering prachtig uit en zal zeer binnenkort weer in gebruik worden genomen. Ik haal daarna samen met mijn moeder de benodigde boodschappen en om één uur rijden wij voor de zoveelste keer richting district Wanica, waar Santigron onder valt. De Saramacca rivier is de grens tussen district Wanica en district Saramacca. In Santigron aangekomen beleg ik een korte kroetoe met de behandelaars om het verdere verloop van de behandeling en de begeleiding te bespreken. Ik vertel dat ik de volgende dag met drie Nederlanders zal aankomen en daardoor vandaag terug ga naar de stad. Ik geniet voor de eerste keer deze week van een rustige avond en tref wat oude vrienden.

Vrijdag

Ik word om vijf uur gewekt en klokslag half zes zit ik samen met Marcus, onze fotograaf, beneden te wachten op mijn gasten. Vijf minuten later komen ze per fiets opdagen; we maken kennis met elkaar en rijden richting Santigron langs de Indira Gandhiweg. Langs prachtige bossen komen wij om zeven uur aan op Santigron. Met de behandelaars was afgesproken om 7.30 uur te starten met het dragen van Gan Pa voor verdere bevragingen. Vandaag zal tevens mijn eigen behandeling beginnen. Ik had een lijst meegekregen van benodigdheden voor mijn kruidenbad. De ceremonie begint zoals gebruikelijk. Ik ben als eerste aan de beurt en mijn kruidenbad wordt op aanwijzing van Gan Pa in de juiste samenstelling en volgorde in een grote kom gedaan die ik daags te voren had gekocht in het dorp. De kom die 'papri' wordt genoemd, wordt gemaakt door Indianen en is van aardewerk. Na alle benodigdheden in de papri te hebben gedaan worden Guno en ik, alsmede twee anderen en een baby naar voren geroepen om ons te besprenkelen met een mengsel van bier en kalk (pemba).

Hierna worden wij verwezen naar Mama. Mama is vergelijkbaar met Gan Pa, maar is wat kleiner en wordt ook door twee personen op het hoofd gedragen. Wij worden naar Mama verwezen om ook haar oordeel te horen over de behandeling van Guno. Er wordt nu een aantal personen, waaronder een van de kapiteinen van het dorp op advies van Mama met een kruidenmengsel besprenkeld. Na Mama te hebben geraadpleegd worden wij weer door haar naar Gan Pa gestuurd om de verdere behandeling van Guno voort te zetten. Na een korte kroetoe wordt besloten om Gan Pa weer om 16.00 uur te raadplegen. Het is vandaag precies een week geleden dat Guno met het kruidenbad begon en hij zal daarom vandaag een nieuw bad moeten krijgen. Ik moet ondertussen ook de gehele dag door mijn eigen bad nemen. De Gan Pa had gezegd dat ik dit dicht in zijn buurt moest nemen, hetgeen voor mijn gevoel een sterke verbondenheid gaf met hem. Het is een heerlijk bad en het is tot ver buiten in de tempel te ruiken. Dat komt door een flesje parfum dat er in leeg werd gegooid, alsmede de druppels florida water (een soort reukwater) die ik er bij elke wasbeurt in moest gooien. Ik had na elk bad een heerlijk gevoel. Om 15.30 uur staan wij weer bij Gan Pa en die besluit om Guno vandaag te scheiden van de boze geest. Niet Gan Pa zelf zal dit gedeelte doen; hij wijst iemand anders aan. In eerste instantie blijf ik achter, waardoor Gan Pa naar mij toekomt. Ik vraag of ik mee moet. Er wordt ja geknikt, maar mijn weg wordt versperd door Gan Pa. Dit betekent dat ik onder hem door moet lopen om extra kracht te krijgen. Ik vraag weer zeer beleefd: “Gan Pa moet ik onder je door?” Waarop weer ja wordt geknikt. Ik ga onder hem door en achtervolg daarna de werkers naar de plek waar de uitdrijving van Guno zal gebeuren. Dit is het moment waar ik al vreselijk lang naar heb uitgekeken. Wij krijgen toestemming om te filmen en te fotograferen. Het is buitengewoon jammer dat de televisieploeg van Nova al weg is naar Nederland.

Guno blijkt behekst te zijn door een geest van een overledene (jorka). Uitbanning van die slechte geest moet geschieden op de plaats waar men de doden wast. Dit is de plek net achter het lijkenhuisje bij de weg naar de rivier. Er worden drie planken gehaald die de bodem van een lijkkist symboliseren. Er moet water uit een speciale plek van de Saramacca rivier worden gehaald. Verder wordt een mengsel van kalebas, kamfer, asafesida en andere winti-benodigdheden gemaakt. Met ditzelfde mengsel worden ook de doden gewassen, alvorens ze in een kist worden opgebaard. Guno moet op de drie planken gaan liggen waarna zijn ogen dicht gaan. Hij lijkt meteen in trance te raken. Wierook wordt aangestoken, de aarde wordt met alcohol besprenkeld en de wassing kan beginnen.

Guno begint heel erg te trillen en het lijkt alsof hij iets wil zeggen. Hij ademt heel zwaar en na een tijdje krijgt hij steeds ergere stuiptrekkingen. Ik sta met open mond naar hem te kijken en kijk stilletjes naar de Nederlanders om me heen die een unieke gebeurtenis zien. Deze reiniging duurt ongeveer dertig minuten. Hij wordt nu snel omhoog getrokken door twee werkers. Een speciaal kruidenmengsel wordt aangestoken en een grote wolk van rook ontstaat na een knal. Guno komt weer langzaam tot zichzelf. Hij kijkt onwezenlijk om zich heen, alsof hij pas op deze aarde was beland. Het is beangstigend om hem zo te zien. Zijn grote ogen die een grote uitstraling hebben, intrigeren mij mateloos. Ik vraag me af wat er nu op dit moment in hem om zal gaan, maar besef dat het alleen maar geweldig voor hem kan zijn. Hij lijkt bevrijd van een vreselijk zware ballast.

Guno wordt nog steeds ondersteund door een werker die hem eventjes laat rondlopen en hem vervolgens naar zijn hutje brengt. Deze man begeleidt hem deze dag verder, want hij mag de rest van de dag niet meer naar buiten komen en mag zich tevens niet afdrogen.

Na deze zeer indrukwekkende gebeurtenis gaan we uit elkaar, want het is inmiddels al erg laat geworden. Ik besluit met Marcus en mijn drie gasten naar Paramaribo te gaan. Na nog aan mijn dagboek te hebben gewerkt val ik doodmoe in slaap. Ik ben erg gelukkig met wat er deze dag is gebeurd.

Zaterdag

Dit is de dag dat Suriname 20 jaar onafhankelijk is. Ik word reeds vroeg wakker en besluit toch maar meteen naar Santigron te gaan in plaats van naar de feestelijkheden in de stad. Ik ben erg benieuwd hoe Guno de nacht heeft doorgebracht. In Santigron aangekomen, word ik opgewacht door een flink aantal mensen die samen met mij wat willen drinken voor de viering van de onafhankelijkheid. Ik besluit eerst met Guno te praten om na te gaan hoe hij het maakt.

Hij vertelt dat hij een droom heeft gehad. Hij droomde dat hij al zijn oude kleren in brand stak en nieuwe ging kopen. De behandelaars hebben hem al uitgelegd dat die droom een nieuw leven symboliseert. Zou het dan echt gaan gebeuren dat Guno een echt nieuwe start kan maken, zonder ellende?

Er worden diverse activiteiten i.v.m. de onafhankelijkheid voor de jeugd georganiseerd door de opzichter van het dorp en er worden pakketten aan 60-plussers uitgereikt. Om 20.00 uur zal de zang-, dans- en muziekformatie Saisa optreden. Saisa is de trots van Santigron. Het zijn voornamelijk jongeren uit het dorp en die genieten op dit moment landelijke bekendheid in Suriname. Saisa brengt traditionele marronmuziek en dans en de leden dragen ook traditionele kledij. Het ziet er professioneel uit en ik ben zeer trots om een neefje van zeven jaar, dat lid is van de dansgroep, te zien dansen. Verder wordt er gefeest met een kawina-band uit het dorp.

Guno die helemaal in de gemeenschap is opgenomen, feest mee en was niet te scheiden van zijn directe begeleider. Deze jongeman zag er op toe dat Guno alleen maar bier dronk en niks anders. Ik heb enkele dagen naar een juiste begeleider gezocht, omdat hij mijn taak moet overnemen als ik weg ben naar Nederland. Ik laat hem met name de laatste dagen over Guno waken, wat naar tevredenheid is verlopen. Zowel voor mij als voor Guno. Ik ga om 01.00 uur in de nacht weg van het feestgedruis en een uur later volgt Guno met zijn begeleider.

Zondag

Ik sta om 7.00 uur op om weer te beginnen met mijn kruidenbad. Ik kan er alleen vandaag nog mee wassen, want morgen moet ik helaas terug naar Nederland. Ik laat een dame in het dorp twintig roti's maken en 15 berlinerbollen. Met de behandelaars heb ik afgesproken dat ze om twee uur naar mij toe komen om zodoende feestelijk afscheid te nemen en gemaakte afspraken weer de revue te laten passeren. Om 13.30 uur neem ik mijn laatste bad en begeef mij naar onze hut. Guno komt ook aanlopen. Hij heeft zich net gewassen met zijn nieuwe kruidenbad. Ik neem hem even apart en druk hem nog het een en ander op zijn hart en loop daarna naar de groep behandelaars toe. Ik bedank iedereen voor de inzet en bedank ook Gan Pa voor zijn hulp tot nu toe. We hebben heerlijk gegeten en gedronken en ik neem afscheid van iedereen.

Maandag

Om 9.00 uur sta ik op om naar de vreemdelingendienst te gaan om af te stempelen. Daarna gaan Marcus en ik nog wat boodschappen doen om mee te nemen voor thuis. Aangezien wij ons om 13.30 uur op het vliegveld moeten melden, maken wij haast met inkopen. Om twaalf uur ga ik naar mijn moeder toe om afscheid te nemen. Wij horen hier dat het vliegtuig een vertraging heeft van maar liefst negen uur. Na afscheid te hebben genomen ga ik naar mijn logeeradres terug om alles beter in te pakken. Ik krijg nog wat visite en om 21.00 uur vertrekken wij naar de luchthaven.

Dinsdag

Wij landen om kwart over drie Nederlandse tijd na een voorspoedig reis op Schiphol. Mijn collega Peter van Mill, die samen met mij aan dit project heeft gewerkt staat ons, samen met de vriendin van Marcus, op te wachten. Tot mijn grote blijdschap heeft hij mijn zoontje Sylvano meegebracht. Thuis aangekomen word ik nog verrast door de aanwezigheid van de regiomanager van het CAD en een aantal familieleden en vrienden. Mijn vrouw heeft mij een heerlijk welkom bezorgd en heeft zoals gewoonlijk heerlijk gekookt. We kijken naar videobeelden die ik heb meegebracht en uiteraard naar de uitzending van Nova over ons project. Ik geniet er weer van om thuis te zijn. Laat ga ik naar bed.

Woensdag 29 november

Ik sta om 9.00 uur op en om 10.00 uur ben ik op mijn werk. Ik kreeg een hartelijke ontvangst van mijn collega's. Met Peter van Mill neem ik brieven door van mensen die ons goede werk benadrukken. Met name de brief van de president van het Gerechtshof Den Bosch, mr. Kok, doet mij erg goed. Maar ook de blijk van waardering van onze algemeen-directeur Krijn in 't Veld vind ik helemaal te gek. Peter en ik maken alweer plannen om een congres te organiseren en praten al over teruggaan naar Suriname in het voorjaar. Maar laat ik eerst maar even tot mezelf komen. Deze week was voor mij bijzonder zwaar, maar ik had het voor geen goud willen missen.