Goedkope overwinning

Doen ze 't of doen ze 't niet? De vakbonden in het stads- en streekvervoer voerden deze week een eigen versie op van het bekende televisiespelletje. Maandagavond leek niets een 24-uursstaking van bus- en tramchauffeurs tegen minister Jorritsma (verkeer en waterstaat) op vrijdag nog in de weg te staan, twee dagen later was van het ene op het andere moment geen sprake meer van een stakingsdreiging. Winkeliers konden opgelucht adem halen: zij hadden de Sinterklaasomzet voor vrijdag al grotendeels afgeschreven.

Vol trots klopten de vakbondsbestuurders in het stads- en streekvervoer zich woensdagavond voor de diverse televisiejournaals op de borst. Immers, dankzij hun krachtdadig optreden had minister Jorritsma “een draai van 180 graden gemaakt”. De voorliefde van het huidige kabinet voor de werking van de vrije markt kan door de vakbeweging toch nog met succes aan banden worden gelegd, zo konden de kaderleden die avond aan de achterban melden. Hoewel die leden niet allemaal direct door bleken te hebben dat er een overwinning was geboekt.

Ook op het ministerie begrepen ze niet zo goed waarom de vakbeweging zich woensdag zo als overwinnaar profileerde. Volgens Jorritsma zaten de vakbonden en zij steeds op dezelfde lijn, maar begrepen ze elkaar blijkbaar verkeerd. “Een misverstand”, noemde zij het voorzichtig. Een misverstand dat was ontstaan door de brief die de minister vorige week vrijdagmiddag laat naar de Tweede Kamer stuurde, ter voorbereiding van het komende debat over meer concurrentie in het stads- en streekvervoer.

Die concurrentie wil de minister bewerkstelligen door het invoeren van een concessiestelsel. Daarin zouden bestaande bedrijven en nieuwkomers iedere vijf jaar moeten dingen naar een vervoerscontract per regio. Om te vermijden dat nieuwe aanbieders gaan stunten met de prijzen, adviseerde de speciaal ingestelde Commissie Laan (bestaande uit werkgevers en werknemers) twee weken geleden een wettelijke verplichting voor nieuwkomers om al het personeel van de oude concessiehouder over te nemen - tegen de oude arbeidsvoorwaarden.

Jorritsma liet in haar brief aan de Tweede Kamer weten zo'n wettelijke regeling als een te zware belemmering voor nieuwe aanbieders te beschouwen. Tevens stelde zij echter nadrukkelijk het belang te zien van werkzekerheid en arbeidsrust. De minister ging er vanuit, zo blijkt uit de brief, dat de vakbonden over het algemeen goed in staat zijn om zelf met een nieuwe concessiehouder afspraken te maken over de overname van personeel en de arbeidsvoorwaarden. Mocht dit onverhoopt niet lukken, dan zou een regeling in werking treden in de lijn van het advies van de Commissie Laan.

Voor de vakbonden in het stads- en streekvervoer was de brief van Jorritsma echter olie op het vuur. Volgens hen legde de minister in de brief het advies van de Commissie Laan eenvoudigweg naast zich neer. De oproep tot een staking was de enige manier om het Kamerdebat van aanstaande maandag nog te kunnen beïnvloeden, zo liet zij weten. De kritiek dat een 24-uursstaking een heel hard protestmiddel is, zeker omdat de passagiers nauwelijks de schuld kunnen krijgen van het ministeriële standpunt, vond bij de bonden geen gehoor.

Na spoedoverleg met de bonden besloot Jorritsma een tweede brief te schrijven, waarin zij - zoals het een ware politicus betaamt - de gewraakte passage eenvoudigweg iets anders formuleerde. De regeling-Laan werd als uitgangspunt gekozen bij de overgang naar een nieuwe concessiehouder. Het blijft sociale partners echter volledig vrij staan om onderling zelf afspraken te maken. Voor de vermeende onduidelijkheid van de eerste brief nam Jorritsma alle verantwoordelijkheid op zich. “Mea culpa”, zei ze donderdag.

Begin dit jaar zorgde een CAO-conflict in het streekvervoer tot een staking van bijna vier weken en een vertrouwensbreuk tussen de Vervoersbonden FNV en CNV. Dankzij de creativiteit van Jorritsma konden de bonden deze week al binnen twee dagen en in een stralende eensgezindheid triomferen. Zonder al te veel inspanning is bij de achterban - onzeker over de eigen toekomst - het vertrouwenswekkende beeld van de machtige vakbeweging weer enigszins hersteld. Het verlies aan goodwill bij de politiek en de passagiers is daarvoor een lage prijs.