Weerstand, vooral onder Republikeinen, blijft nog groot; Dole toch achter Bosnië-beleid

WASHINGTON, 1 DEC. President Clinton heeft gisteren in het Congres een belangrijke steun in de rug gekregen voor zijn besluit Amerikaanse troepen te laten deelnemen aan de NAVO-vredesmacht in Bosnië. De leider van de Republikeinse meerderheid in de Senaat, Robert Dole, zei met collega's van beide partijen te werken aan een resolutie die steun uitspreekt voor de missie.

De Noordatlantische Raad in Brussel is vandaag ook akkoord gegaan met de zending van 2.600 soldaten naar Kroatië en Bosnië die de komst van de IFOR, de nieuwe vredesmacht in Bosnië, moeten voorbereiden. De Tweede Kamer deed gisteren in Den Haag hetzelfde. Nederland zal 130 militairen sturen.

Ondanks de kennelijke ommezwaai van senator Dole blijft de weerstand tegen het plan groot, vooral onder de Republikeinen in het Huis van Afgevaardigden. Het Amerikaanse publiek heeft volgens een peiling ook ernstige bedenkingen bij Clintons Bosnië-beleid. Na zijn tv-toespraak, maandag, over de troepenzending blijkt volgens een peiling van de televisiezender ABC het percentage Amerikanen dat zijn politiek afkeurt gestegen tot 50 procent. Twee weken geleden was dat nog 39 procent. Volgens 57 procent van de ondervraagden staan er in ex-Joegoslavië geen vitale Amerikaanse belangen op het spel.

Vooral in de Republikeinse partij worstelen velen met de vraag of Amerikaanse grondtroepen wel een rol moeten spelen in Bosnië. Argumenten dat Amerikaanse deelname aan de vredesmacht cruciaal is voor de toekomst van de NAVO of Europa maken minder indruk dan de vrees dat er Amerikaanse slachtoffers zullen vallen.

Dole heeft jarenlang gepleit voor opheffing van het wapenembargo tegen Bosnië. Schoorvoetend schaarde hij zich gisteren achter het plan van de president. “Als we een jaar geleden het wapenembargo hadden opgeheven, dan zouden we nu niet praten over het sturen van Amerikaanse troepen”, zei hij in de Senaat. Maar aangezien dat niet gebeurd is, en het er nu naar uitziet dat de president hoe dan ook Amerikaanse manschappen naar Bosnië zal sturen, is het volgens Dole tijd om achter de troepen te gaan staan en achter hun opperbevelhebber - de president.

Pag.4: Huis nog lang niet achter Bosnië-beleid

Naar verwachting zal de resolutie van Dole wèl voorwaarden verbinden aan de steun voor uitzending, bijvoorbeeld een toezegging over bewapening van de Bosnische regeringstroepen.

Dole is een van de kanshebbers om het namens de Republikeinen in de presidentsverkiezingen volgend jaar tegen Clinton te mogen opnemen. Mede in de hoop dat hij zelf nog eens het Witte Huis zal bewonen, respecteert hij de voorrechten van de president - zoals het uitzenden van troepen, ook als het Congres daarmee niet instemt. Maar Doles belangrijkste rivalen in de strijd om de Republikeinse nominatie, Phil Gramm, Lamar Alexander, Pat Buchanan en Malcolm Forbes, hebben zich allen scherp tegen de missie uitgesproken. En zij lijken de publieke opinie vooralsnog aan hun kant te hebben.

In het Congres hebben verschillende commissies de afgelopen dagen hoorzittingen gehouden over de kwestie. Dinsdag kwam president Clinton zelfs naar Capitol Hill om steun voor zijn beleid te winnen. Gisteren en vandaag lichten de ministers Christopher (buitenlandse zaken) en Perry (defensie) en de voorzitter van de gemeenschappelijke chefs van staven Shalikashvili de plannen voor Congres-leden toe.

Perry deelde gisteren mee dat het totale aantal Amerikaanse militairen in en om Bosnië niet 20.000 zal zijn, zoals aanvankelijk werd aangenomen, maar 32.000: 20.000 in Bosnië, 5.000 in Kroatië en 7.000, hoofdzakelijk bevoorradingstroepen, in omringende landen, met name Hongarije en Italië. Ook de verwachting over de kosten van de operatie stelde hij bij: niet 1,5 miljard dollar, maar 2 miljard.

Maar veel vragen die bij de Congres-leden leven konden de vertegenwoordigers van de regering niet beantwoorden of wegnemen. De president heeft gezegd dat de troepen niet langer dan een jaar zullen blijven - is die termijn gesteld op basis van een militaire inschatting, of met het oog op de Amerikaanse presidentsverkiezingen? Zullen de NAVO-troepen zich beperken tot een militaire taak, of laten ze zich ook in met het opbouwen van de nieuwe Bosnische staat? Hoe verhoudt zich de neutrale positie van de NAVO-macht met het Amerikaanse voornemen het Bosnische regeringsleger te versterken mocht de ontwapening van de andere legers niet effectief zijn? En vooral: is er een strategie om Bosnië na een jaar weer te verlaten, een zogenoemde exit strategy?

Hoewel de president strikt genomen niet de instemming van het Congres nodig heeft voor het sturen van troepen, zou een steunverklaring hem politiek wel minder kwetsbaar maken. Vorige maand stemde het Huis van Afgevaardigden nog tegen uitzending van Amerikaanse militairen naar Bosnië, waarvan de financiering kan worden opgehouden door Huis en Senaat.

Of het Huis van Afgevaardigden voor de ondertekening van het vredesakkoord op 14 december overgehaald kan worden de operatie te steunen is nog zeer twijfelachtig. Maar de kansen voor de regering-Clinton in de Senaat zijn na de verklaring van Dole gegroeid. Dole werd gesteund door zijn collega-Republikein John McCain, een oorlogsheld en oud-krijgsgevangene in Vietnam, die een uitgesproken tegenstander was van Amerikaanse militaire betrokkenheid in Bosnië. Nu gelooft ook de invloedrijke McCain dat het sturen van troepen de minst slechte oplossing is. Als Amerika zich nu alsnog terugtrekt, zou dat de geloofwaardigheid van de VS in de wereld ernstig aantasten, vreest McCain. Bovendien voorziet hij dan ernstige gevolgen voor de NAVO, wanneer de leider van die organisatie het op zo'n belangrijk moment laat afweten. Hij voorspelt dat zonder Amerikaanse troepen het hele vredesakkoord waardeloos zal zijn en de strijd weer zal oplaaien.