Vuurproef voor Groene Realo's

De Duitse Groenen zijn verdeeld in principiële pacifisten en pragmatische pacifisten. Dit weekeinde beslist de partij op een congres in Bremen over het politieke lot van de pragmaticus Joschka Fischer.

BONN, 1 DEC. De Duitse Groenen beleven prachtige tijden. Ze snellen al twee jaar van het ene naar het andere verkiezingssucces. Regionaal doorgaans op kosten van de SPD, die zij als milieu- en vredespartij de ogen uitsteken, vooral bij jonge kiezers. Vorig najaar keerden zij, intussen gefuseerd met de vroegere Oostduitse dissidenten van Bündnis '90, met ruim 7 procent terug in de Bondsdag, waar de grote Groene Realo Joschka Fischer de SPD geregeld de kaas van het brood eet. Nu eens met kwinkslagen die hij met zijn gebarsten stem voordraagt, dan weer met principiële vertogen die weliswaar niet rechtstreeks uit het partijprogramma van de Groenen komen, want daarover haalt hij soms zijn schouders op, maar door hun eigen kwaliteit indruk maken.

Dat doet hij vaak tot groot genoegen van kanselier Helmut Kohl trouwens, die weliswaar niets van de Groenen moet hebben, maar af en toe wel grinnikend met Fischer in een bankje achteraf in de Bondsdag zit. Dan zijn twee gevulde heren te zien die nog wel eens willen lachen om die malle dodelijke ernst waarmee de SPD-fractie haar veelal vergeefse aanvallen op Kohls kabinet onderneemt.

Dezelfde zwaargewicht Fischer probeert al tijden om van zijn Groenen ook op nationaal niveau een potentiële regeringspartij te maken. Zodat zij, zeg na de Bondsdagverkiezingen van 1998, echt mee zou kunnen doen aan een rood-groene coalitie in Bonn met de SPD. Daarin zou dan, dat is een publiek geheim, de vroegere taxichauffeur en buitenparlementaire activist Fischer geen bezwaar hebben tegen het ministerschap van buitenlandse zaken.

Maar vooral op dat gebied is hij zijn partij zover vooruit dat hij zichzelf, zoals hij toegeeft, tot een kleine minderheid moet rekenen. Komend weekeinde staan Fischer en zijn Groenen wat dat betreft op een partijcongres in Bremen voor een vuurproef die er al maanden aan zat te komen. Fischer en een groepje mede-Realo's willen partijgenoten van de merken Sponti en Fundi daar namelijk meekrijgen in een koerswijziging ten gunste van Duitse deelneming in gewapende VN-vredesacties. En wel door het toverwoord mensenrechten een verbindende brug te laten slaan tussen de vleugels van de partij. Voor Fischer en de zijnen moeten de Groenen in het algemeen militair geweld blijven afwijzen als het niet de landsverdediging betreft. Maar als het in VN-verband gaat om de voorkoming van volkenmoord dwingt het geweten volgens hen tot een andere houding. Dan moet de naleving van mensenrechten vóórgaan boven de pacifistische grondhouding van de Groenen, die in hun programma van 1994 opheffing van de Bundeswehr en de NAVO bepleitten. Sinds de moordpartijen van afgelopen zomer in de VN-veiligheidszone rond Srebrenica, de Dutchbat-zone dus, maakt Fischer van zijn voorkeur voor militaire (ook Duitse) interventies in zulke gevallen geen geheim meer. Integendeel, eind juli stuurde hij over zijn standpunt een klemmende brief aan partijgenoten. Die brief raakte bekend en daarna volgde een gesproken en geschreven debat, dat Fischer vorige week voorlopig besloot met een brief van vijftien kantjes.

De kwestie op zichzelf is al heel moeilijk voor de partij die op dit stuk als geen andere Westduitse partij sentimenten uit de jaren zeventig en tachtig beheert. En zij is nog moeilijker geworden nu nieuwe politieke omstandigheden de Groenen onder extra druk hebben geplaatst.

Eerst was er het SPD-congres, dat twee weken geleden met Oskar Lafontaine een nieuwe voorzitter koos die zijn partij opriep om Duitsland de vredesvoorhoede van de wereld te laten zijn. Hij had een dag eerder Duitse Tornado-vliegtuigen in de VN-vredesmacht boven Bosnië per eigen amendement als “gevechtswapens” laten aanmerken en hun inzet door het partijcongres laten afwijzen. Een dag na zijn verkiezing ging hij alsnog akkoord met een compromis: de SPD blijft tegen Tornado's in het Duitse Bosnië-contingent, maar laat het overigens aan de Bondsdagfractie om er in een bredere afweging wellicht toch mee in te stemmen. Waarmee de SPD een grote bocht op een enigszins hypocriete maar praktische manier had genomen, ongetwijfeld tot schrik van de Groenen.

Daarna kwam het akkoord van Dayton, waarmee alle strijdende partijen in ex-Joegoslavië instemden en dat de basis moet vormen voor de VN-controlemacht waaraan de Duitse regering met 4.000 man (geen grondgevechtstroepen) en die Tornado's (voor luchtbeveiliging en verkenning en tegen grond-luchtraketten) wil bijdragen. Gisteren bleek in een Bondsdagdebat dat de SPD haar op het partijcongres ontworpen bocht al heeft gemaakt. Nadat haar eigen motie tegen het opnemen van Tornado's in het Duitse VN-aanbod was verworpen, zei Günter Verheugen namens de SPD-fractie dat zij volgende week “ondanks deze fout” voor het regeringsvoorstel zal stemmen. Daarmee was tegelijkertijd een grote parlementaire meerderheid verzekerd, terwijl voor de Groenen op nationaal én internationaal gebied een isolement dreigt dat nu niet langer wordt “bedekt” door de SPD.

Het wordt komend weekeinde dus spannend in Bremen, voor de Groenen en voor hun eerste man, Joschka Fischer. Die heeft, sinds hij dertien jaar geleden lid van de Groenen werd, vaker nederlagen geleden, die hij trouwens geduldig en veelal met recht afdeed met de opmerking dat de partij hem later nog wel zou volgen. Maar deze keer zou er iets meer aan de hand zijn dan een gewoon nederlaagje, hier en daar wordt zelfs gevreesd dat Fischer overweegt om als fractieleider de pijp aan Maarten te geven.

Dat zou, en daarom is dat gerucht vermoedelijk ook in omloop geraakt, een ramp voor de Groenen zijn. En zeker niet alleen voor hen, want als de Groenen dit weekeinde inderdaad in meerderheid vasthouden aan een pacifistische lijn, ook als volkenmoord in het geding is, moet de droom van de nieuwe SPD-voorzitter Lafontaine over een rood-groen alternatief voor de coalitie-Kohl misschien alweer direct naar het politieke sprookjesbos. In dat geval heeft de kanselier een prettig weekeinde: de SPD zit inzake het Duitse VN-contingent voor Bosnië nu in de knip en als de Groenen Fischer afvallen huilt de linkervleugel van de sociaal-democraten alsnog, en kan het zijn ook nog luidruchtig, over de ruimte die de Bondsdagfractie per compromis voor het “Bosnië-debat” heeft gekregen en gebruikt. In dat geval kan Kohl weer eens lachen, maar dit keer niet samen met Joschka Fischer.