Ulay

Art Affairs, Lijnbaansgracht 316, Amsterdam. T/m 16 dec. Wo t/m za 13-18u. Eerste zo van de maand 14-17u. Prijzen van 2.500 tot 32.000 gulden. Publikatie Thomas McEvilley: Ulay. Der Erste Akt/The First Act. Uitg. Cantz ƒ 49,-.

Sinds half september heeft Art Affairs de plaats van Apunto ingenomen in het galeriecomplex aan de Lijnbaansgracht in Amsterdam. Na Sjoerd Buisman is Ulay de tweede exposant. Hij toont 'nabeelden' van de Duitse Wende: een tiental afdrukken van kleurennegatieven op groot formaat van neo-classisistische bouwwerken in het centrum van Berlijn. Deze monumentale gebouwen met hun door de oorlog gehavende zuilen hebben grauwe, grijsbruine tinten. Behalve opnames van het exterieur van de Brandenburger Tor en de Alte Nationalgalerie fotografeerde Ulay binnen in de depots gipsmodellen. Deze studiecollecties van zwarten met registratienummers om hun nek en andere deels in plastic verpakte borstbeelden bieden een spookachtig aanzien.

Bij Art Affairs wordt de aandacht van de bezoeker echter het eerst getrokken door twee blauwe ogen die hem vanaf de achterwand aanstaren. West/Ost is de programmatische titel van dit paar ogen waarvan één pupil extreem vergroot is. Het zijn de enige gewone kleurenfoto's op de tentoonstelling.

Ulay (Uwe Laysiepen) werd in 1943 in Solingen geboren. In 1968 vertrok hij uit Duitsland en vestigde zich in Amsterdam. In het begin van de jaren zeventig maakte hij onder andere een serie polaroid-foto's waarin hij zelf optrad als travestiet. Van 1976 tot 1988 vormde Ulay samen met Marina Abramovic een performance duo. In 1994-95 verbleef hij met een beurs in Berlijn. In deze reeks politiek geladen foto's onderzoekt Ulay als 'Auslanddeutscher' de veranderingen die zich na de val van de Berlijnse muur in 1989 hebben voltrokken.

Het duurt even voor je beseft dat je naar kleurennegatieven kijkt en dat de donkere schaduwen op de zuilen in werkelijkheid licht zijn en het witte licht in de deuropening juist zwart is. Op dat moment valt ook pas op dat de zwart-rood-gele vlag die op een van de gebouwen wappert tijdens de opname van de foto een andere kleur moet hebben gehad. Een pictogram 'Verboden te fotograferen' in helderblauw, wit en zwart geeft een deel van de oplossing van dit kleurenraadsel.

Betekende de hereniging van Oost- en West-Duitsland een totale omwenteling van zwart naar wit, van positief naar negatief, van gesloten naar open? Het antwoord dat Ulay met deze sobere foto's geeft, stemt niet vrolijk: oude machtstructuren en herinneringen veranderen niet, maar blijven, ook in negatieve vorm als nabeelden, voortbestaan.