Nog verder dan de Bering Straat; Boudewijn Büchs vervolg op De kleine blonde dood

Boudewijn Büch: Geestgrond. Uitg. De Arbeiderspers, 153 blz. Prijs ƒ 29,90 (geb. ƒ 39,90) Boudewijn Büch: De kleine blonde dood (Herziene en uitgebreide versie). Uitg. De Arbeiderspers, 213 blz. Prijs ƒ 29,90.

Vooral voor de psychiater moet het geen pretje zijn geweest. ' 'Die man is dood, overleden, begraven! Je vindt hem niet en nooit!' ' roept hij op tweederde van Boudewijn Büchs nieuwe roman Geestgrond wanhopig uit. De psychiater heeft dan al een paar honderd sessies met hoofdpersoon Winkler Brockhaus achter de rug en veel progressie is er bij de patiënt nog niet te bespeuren. Winkler blijft geobsedeerd door zijn vader, die weliswaar al jaren dood is, maar zijn leven nog volledig beheerst.

Geestgrond is in thematiek de opvolger van De kleine blonde dood, Büchs roman uit 1985. Ook in die roman draaide het om een Vatersuche en die obsessie wordt door Büch in Geestgrond nog eens uitgebreid. Om dat aannemelijk te maken begint Büch de vader in Geestgrond bijna mythologische trekjes toe te dichten: zonder hij dat overigens zelf zo direct aangeeft lijkt Winklers vader steeds meer op de oppergod Zeus.

Zo weet niemand precies waar de vader vandaan kwam (tegen Winkler merkte hij regelmatig op dat zijn wortels lagen 'Vorbei die Beringstrasse, die Beringstrasse weit vorbei'). Hij bezocht en verliet het huis wanneer hem dat uitkwam, kon op de meest onverwachte momenten in enorme woedeaanvallen uitbarsten en deelde het bed met bijna alle vrouwen die op zijn weg kwamen. 'De sexual drive' van je vader was ongelooflijk', zegt een Nieuw-Zeelands nichtje tegen Winkler, niet wetend dat die dat zelf ook al heeft ervaren - hoewel Büch het niet expliciet vermeldt, wordt in Geestgrond duidelijk dat de vader een incestueuze verhouding had met de zoon.

Al die obsessies en onzekerheden over de vader leiden bij Winkler tot een enorme reislust die hem over de hele wereld voert. De Bering Straat is daarbij het ijkpunt - daar vermoedt Winkler de oorsprong van zijn vader te ontdekken, en daardoor zijn eigen wezen.

Het probleem dat de hoofdpersoon van De kleine blonde dood (dat nu in een nieuwe, met twee hoofdstukken uitgebreide versie is verschenen) nog gewoon Boudewijn Büch heette, lost Büch op met een eenvoudige literaire kunstgreep: in hoofdstuk vijftien laat hij de verteller, tot dan toe een anonieme ik-figuur, plotseling een transformatie ondergaan: 'Sinds mijn tiende jaar heb ik niet alleen iemand anders willen zijn, maar bén ik ook iemand anders. Eigenlijk heet ik Winckler Brockhaus. Mijn verhaal is dat van een jongen die zichzelf achternaloopt.'

Net als De kleine blonde dood is Geestgrond in een heldere en directe stijl geschreven. Het nadeel daarvan is dat die klare, soms bijna babbelende toon merkwaardig wringt met de loodzware thematiek. Geestgrond krijgt daardoor af en toe iets van een depressie in cadeauverpakking. Daar komt bij dat Geestgrond waarschijnlijk lastig te lezen is zonder kennis van De kleine blonde dood. De jonge vader uit De kleine blonde dood is in Geestgrond definitief volwassen geworden, eindelijk in staat een psychiater te betalen en zich verre reizen te veroorloven. Verder veronderstelt Büch veel informatie over zijn hoofdpersonen als bekend - vooral over Winklers overleden zoontje, waar De kleine blonde dood voornamelijk om draaide, is de informatie in Geestgrond nogal sumier. Toch is die dood opnieuw essentieel, want juist door de rol van het kind weet Büch de kern van Winklers tragiek duidelijk te maken: zijn leven zit ingeklemd tussen een overleden vader en een overleden zoon en daardoor is Winkler voor eeuwig gedoemd met de dood te worstelen. Dat wordt versterkt door een valsigheidje dat de vader aan het einde van de roman nog voor Winkler in petto heeft, en dat al zijn zekerheden doet wankelen. Definitief wordt duidelijk dat Winkler gedoemd is. Zelfs na zijn dood heeft de vader hem nog volledig in zijn macht en daar besluit Winkler zich tenslotte dan ook bij neer te leggen. Uiteindelijk is Geestgrond vooral een roman van berusting - de zoon onderkent zijn lot en vertrekt naar de Hades, door Zeus gedoemd daar te dolen en te leren leven met de dood.