Moeizame Europa-maand voor Grieken

ATHENE, 1 DEC. De Griekse regering, zonder duidelijke leiding wegens het ziekbed van premier Andreas Papandreou, gaat ook diplomatiek een moeilijke decembermaand in, met als hoogtepunt de 15de en 16de wanneer in Madrid de topconferentie van de Europese Unie plaatsheeft. Daarheen is voorlopig de in buitenlandse politiek totaal onervaren waarnemend premier Tsochatzópoulos afgevaardigd.

Twee dagen tevoren zal, zoals het er nu naar uitziet, het Europarlement onder sterke pressie van diverse regeringen zijn fiat hebben gegeven aan de douane-unie met Turkije waarvoor de Turkse regering zich zo hevig inspant. Zelfs de Griekse regering heeft zich, samen met de andere veertien EU-regeringen, nominaal daarvoor uitgesproken, zonder dat dit hier overigens duidelijk is doorgedrongen tot de pers en de publieke opinie.

De 25-koppige Griekse fractie van het Europarlement zal vermoedelijk wel tegenstemmen, zij het met enkele uitzonderingen, onder wie volgens het Turkse dagblad Hürriyet de zangeres Nana Mouskouri, een afgevaardigde van de rechtse partij Nieuwe Democratie. Zij zou het advies willen volgen van de in Istanbul zetelende orthodoxe patriarch Bartholomaeus die de douane-unie toejuicht - omdat hij een soort gijzelaar van de Turken is, zeggen dan weer veel Grieken.

Maar ook andere leden van deze partij, onder wie oud-minister van buitenlandse zaken Papakonstandinou, zijn gewonnen voor de theorie dat afwijzing van de douane-unie het moslim-fundamentalisme in Turkije in de hand zou werken. Ten slotte is ook de Cyprische regering, ook al wordt dat hier wat verdonkeremaand, overtuigd voorstander van de douane-unie.

Verwacht wordt dat de Spaanse premier González, een vurig pleitbezorger van die douane-unie, de Turkse premier Tansu Çiller onmiddellijk na de aanneming naar Madrid zal uitnodigen, niet om aan de topconferentie deel te nemen maar om het symbolische belang van haar aanwezigheid in de coulissen van de Spaanse hoofdstad. Zijzelf hoopt daarmee dan weer haar voordeel te doen bij de vervroegde parlementsverkiezingen die op 24 december in haar land worden gehouden.

De Griekse regering is zonder meer tégen Çillers komst naar Madrid, al was het maar omdat deze afbreuk zou doen aan de betekenis van het feit dat de regering van Cyprus voor het eerst bij die topconferentie is uitgenodigd, samen met die van Malta, ook weer niet om deel te nemen maar om acte de présence te geven. De twee eilandrepublieken hebben op de voorlaatste topconferentie op Korfoe de verzekering gekregen dat onderhandelingen over hun toetreding tot de EU zullen beginnen zes maanden na het slot van de intergouvernementele conferentie die, zoals nu bekend is geworden, eind februari in Rome begint.

Dit was voor Athene en Nicosia een bevredigende uitspraak, mede omdat deze de onderhandelingen loskoppelde van de vraag naar een oplossing van de interne problemen op Cyprus tussen Grieks- en Turks-Cyprioten. Zelfs de hier verwenste EU-commissaris van buitenlandse zaken, Van den Broek, stipuleerde - zonder dat dit tot de meeste Griekse kranten doordrong - dat Turkije geen chantage zou moeten kunnen plegen door een oplossing van de kwestie te saboteren en daarmee het Cyprische lidmaatschap tegen te houden.

In Ankara werd indertijd direct stelling genomen tegen het besluit van Korfoe en nogmaals werd gesteld dat bij elk besluit over toetreding de Turks-Cyprioten moesten meespreken en een veto moesten hebben. In feite wil Ankara niet dat Cyprus eerder lid wordt dan Turkije, ook al voldoet het Griekse deel aan alle economische eisen die worden gesteld.

Het Spaanse voorzitterschap heeft de laatste weken duidelijk sympathie voor de Turkse gevoeligheden laten blijken en González is in de Griekse pers ook al verwezen naar de groeiende club van “anti-Grieken” waarvan Van den Broek “één der oprichters” is. Deze laatste heeft zijn lidmaatschap daarvan bevestigd met zijn vurige pleidooien voor de douane-unie waarvan hij een oplossing van de Grieks-Turkse problemen verwacht. Hij heeft ook gesuggereerd dat weliswaar de onderhandelingen over het lidmaatschap van Cyprus konden beginnen zonder dat er een oplossing was, maar dat zulk een oplossing er wèl moest zijn op het moment zelf van de toetreding. Blokkering van de douane-unie zou een Cyprus-oplossing ook vertragen, zo zei hij.

De Griekse diplomatie zal in Madrid moeten streven naar een herbevestiging van de uitspraak op Korfoe, maar juist daartoe zou zij goed beslagen ten ijs moeten komen. In Cyprus zelf is men vol van het perspectief op een zeer sterke Amerikaanse inspanning om volgend jaar tot een oplossing te komen in het voetspoor van het succes aangaande Bosnië. Onderhandelaar Holbrooke heeft duidelijk te kennen gegeven daarnaar te zullen streven vóór zijn ontslagname eind volgend jaar. Ter voorbereiding komt Clintons afgezant Richard Beatty maandag naar Cyprus om tweemaal met president Kliridis en tweemaal met de Turks-Cyprische leider Denktas te confereren.