Letland krijgt wellicht een rood-bruine coalitieregering

De Letten, teleurgesteld over de daling van hun levensstandaard en uitgekeken op centrum-politici die die daling de afgelopen jaren niet hebben kunnen ombuigen, kozen op 1 oktober een parlement waarin extremisten van links en rechts de meerderheid vormen. Ze krijgen nu een regering waarin extremisten van links en extremisten van rechts gaan samenwerken: de coalitie van de tot formateur benoemde Ziedonis Cevers wordt waarschijnlijk de meest onwaarschijnlijke van Europa.

Na de verkiezingen vormden zich twee coalitieblokken. Het ene, rechtse, noemde zich het nationale blok. Het bestaat uit nationalisten, de Boerenpartij, Groenen en christen-democraten. Het andere noemt zich het 'verzoeningsblok' en bestaat uit de ex-communistische partij Saimnieks, de grootste partij van het land, de Letse Eenheidspartij van de eveneens ex-communistische Albert Kauls, Nationale Harmonie van ex-minister van buitenlandse zaken Janis Jurkans en de extreem-rechtse Volksbeweging voor Letland. Deze laatste partij wordt geleid door een Duitse Let die in Duitsland Joachim Siegerist heet maar wiens naam in Riga wordt verletst tot Joahims Zigerists.

Hoewel het 'verzoeningsblok' een meerderheidsregering zou kunnen vormen, gaf president Guntis Ulmanis in eerste instantie de leider van het rechtse blok, Maris Grinblats, de opdracht een nieuwe regering te vormen. Grinblats faalde, zoals kon worden voorspeld op grond van de kracht van de vier partijen van zijn coalitie: hij kwam vorige week drie stemmen te kort om premier te worden.

Met de benoeming van Ziedonis Cevers (35) tot formateur ontrolt zich het scenario dat Ulmanis tot elke prijs had willen voorkomen: er komt in Letland een wezensvreemde coalitie van ex- en nog-communisten en rechtse extremisten aan de macht. Cevers zelf is de laatste voorzitter van de communistische jeugdorganisatie Komsomol, Saimnieks is de partij van de communistische nomenklatoera van vroeger en de thuisbasis van veel dubieuze nouveaux riches. De Letse Eenheidspartij wordt geleid door Alfreds Kauls, voormalig kolchozevoorzitter en voormalig adviseur van Michail Gorbatsjov.

Het was echter vooral het vooruitzicht van regeringsverantwoordelijkheid voor de Volksbeweging voor Letland van Joachim Siegerist dat Ulmanis afschrok. Begin deze maand zei Ulmanis ronduit dat Siegerist “te extreem” is om in de regering te zitten. “Hij heeft extremistische uitlatingen gedaan die een extreem radicale bedreiging bevatten. Ik kan het er niet mee eens zijn dat zo iemand in de regering van Letland zit.”

De grootste vrees is dat een regering met extremisten als Siegerist de Letse pogingen om tot de NAVO en de EU toe te treden kan frustreren en buitenlandse investeerders kan afschrikken. Europa - en vooral Duitsland - kan niet worden verwacht innig samen te werken met ministers die lid zijn van een partij die wordt geleid door een in Duitsland veroordeelde racist. Aanvankelijk had Cevers Siegerist zelfs minister van economische zaken willen maken, als hij als formateur zou worden aangezocht. Inmiddels heeft Siegerist ermee ingestemd voorlopig niet in de regering te gaan zitten, formeel omdat hij geen Lets spreekt. Hij denkt de taal echter binnen een half jaar onder de knie te hebben en wil dan wel minister worden.

Joachim Siegerist is een kind van Baltische Duitsers die onder Stalin naar Siberië verdwenen en omkwamen in de Goelag Archipel. Hij heeft altijd in Duitsland gewoond. Hij haat socialisten en communisten, haat Russen en minderheden in het algemeen, haat critici die onveranderlijk als agenten van Moskou worden afgeschilderd, haat burgerlijke politici die 'bandieten' zijn, haat Willy Brandt over wie hij een beledigend boek heeft geschreven, haat “de schurken uit het Joodse Wereldcongres en Israel” en haat ook zigeuners sinds hij heeft gezien hoe “zigeunermoeders hun kinderen verkochten of hen verminkten om bij het bedelen meer kans te maken”. Hij is in Duitsland tot anderhalf jaar gevangenisstraf veroordeeld wegens het aanzetten tot rassenhaat; die zaak loopt nog steeds in hoger beroep.

Ondanks die bedenkelijke reputatie werd de raspopulist Siegerist op 1 oktober de grote winnaar bij de parlementsverkiezingen. Hij won door zich te presenteren als vriend en redder van de armen en als meedogenloos criticus van de rijken en de zittende politici, met veel beloften en met veel daadwerkelijke hulp: hij richtte soepkeukens in en deelde gratis bananen en geneesmiddelen uit aan armen en bejaarden. Hij wist ondanks zijn gescheld op joden in zijn jacht op stemmen zelfs de joodse gemeenschap voor zich te winnen door met een vrachtwagen vol meel aan te komen zetten toen ze aan de vooravond van Pesach geen geld had voor meel voor de matzes.

De Letten tuinden erin: zijn Volksbeweging werd met zestien zetels de derde partij van het land, met maar twee zetels minder dan de grootste, Saimnieks. Na de verkiezingen bood Siegerist - die tijdens de campagne heftig fulmineerde tegen 'de bolsjewieken' - uitgerekend die 'bolsjewieken' samenwerking aan. Het aanbod werd aangenomen. Het resultaat wordt de rood-bruine regering die Cevers deze maand hoopt te presenteren.

Er is nog maar één mogelijkheid om die rood-bruine coalitie te voorkomen: als de conservatief-nationalistische LNNK met Cevers' 'verzoeningsblok' in zee zou gaan, zou deze niet zijn aangewezen op de steun van Siegerist. Maar de LNNK is tot dusverre niet op de avances van Cevers ingegaan.