Frankrijk staakt door en veegt eerste scherven op

PARIJS, 1 DEC. Schoonmaaksters vegen de schade van een nacht rellen naar buiten. Ingeslagen automaten, stapels verscheurde boeken en gedemonteerd meubilair vormen een herinnering in scherven aan cafetaria en bibliotheek van de universiteiten Paris VI en VII aan de Place Jussieu. Ook in Nantes is de tweede nationale studentenmanifestatie uitgelopen op traangas en ziekenhuis. Frankrijk staakt en begint te vechten.

Vandaag is het een week geleden dat de treinen tot stilstand kwamen. Het streekvervoer heeft zich er nu bij aangesloten. De posterijen, het gas- en elektriciteitsbedrijf, de belastingdienst en France Télécom volgen. Bij het onderwijs en in de gezondheidszorg groeit de stakingsbereidheid. Vanmorgen werden de startbanen van Orly bestormd om te voorkomen dat het luchtvervoer de rol van de trein overneemt.

Vijf stromen onvrede komen in Frankrijk bij elkaar: 2,2 miljoen studenten tegen de universitaire armoede, 180.000 spoorwegmensen tegen het nieuwe contract tussen de SNCF en de staat, alle ambtenaren tegen hun loonstop, werknemers in de publieke dienstverlening tegen de aantasting van hun bevoorrechte status en alle Fransen tegen het plan-Juppé ter bezuiniging op de sociale zekerheid.

Iedereen is slachtoffer, van de maatregelen èn van de stakingen. Daarom zijn de reacties van het publiek voorlopig meer gelaten dan verontwaardigd. Twee verenigingen van gebruikers van het openbaar vervoer hebben morgen een eerste tegendemonstratie uitgeschreven. De algemene spanning en de economische schade lopen intussen zo op dat opeens een omslagpunt kan worden bereikt. Wie de eerste fout maakt heeft verloren. Als de bonden de gewone Fransman door bot egoïsme van zich vervreemden, zijn zij uitgespeeld. Aan de andere kant: Juppé, de technocraat die gelijk heeft maar het nog moet krijgen, riskeert een onbeheersbare volksopstand als hij er niet in slaagt een appel op redelijkheid en nationale trots te lanceren.

Inmiddels verspreidt het stakingsvirus zich verrassend snel. De vuren branden voor de poorten, de spandoeken wapperen, maar er is ook gewenning. 'La France s'installe dans la grève', was vanmorgen de inleidende zin van het radionieuws. De Parijse bus en metro rijden al een paar dagen niet meer. Gisteren stond er 520 kilometer file richting Parijs. Niemand maakt zich illusies, maar de auto is het enige vervoermiddel dat een kans op aankomst biedt. De gelukkigen die de stad halen wacht de verrassing dat parkeerbonnen niet meer worden uitgeschreven.

In een agglomeratie met meer dan tien miljoen mensen kan niet iedereen autorijdend zijn bestemming bereiken. Vandaar dat zich een opleving van het liften voordoet. Ook binnen de stad staan mensen met borden langs de stoep waarop Concorde, République of een andere bekende bestemming staat.

Pag.5: Vierdaagse op stoepen van Parijs, fietsen uitverkocht

Terwijl de eerste kerstbomen in het straatbeeld verschijnen, zijn het de fietsenmakers die uitverkocht raken. De Nederlandse fietsregels bij de interpretatie van stoplichten vinden snel erkenning. Over de stoepen lopen dichte drommen mensen in halve draf - het is een soort winter-vierdaagse zonder vast parcours, waarbij bezitters van rolstoelen, rolschaatsen en kinderwagens opeens een nieuwe respectabiliteit ondervinden. Scooter-rijders posten bij taxi-standplaatsen om het meest gewilde produkt van de dag aan te bieden: rijdend vervoer.

De stillegging van 32.000 kilometer treinspoor kost de SNCF dagelijks 100 miljoen franc (32 miljoen gulden), maar een kniesoor die daar op let bij een bedrijf dat jaarlijks 7 miljard verliest en een totale schuld van 175 miljard franc heeft uitstaan. De staat legt jaarlijks 50 miljard franc bij, voor investeringen, het rijden op onrendabele lijnen en niet in de laatste plaats voor het miljardenverslindende pensioenfonds van de bijna 350.000 gepensioneerde spoorwegemployé(e)s. Redenen genoeg om van alles te veranderen èn om daartegen te staken.

Voor de meeste Fransen die niet bij de overheid of de openbare diensten werken is de stakingsgolf een ernstige aanslag op hun portemonnee. Wie niet op zijn werk verschijnt heeft geen recht op salaris. Vandaar alle desperate pogingen de wekker om vier of vijf uur te zetten en toch tegen het eind van de ochtend te klokken bij de baas. Kleine bedrijven raken snel in nood, buitendiensten kunnen nergens doorheen komen, de grote warenhuizen klagen over gehalveerde omzetten en de autofabriek van Peugeot bij Mulhouse heeft 7.000 man tijdelijk naar huis gestuurd omdat er niet meer nieuwe auto's op het voorplein kunnen staan.

Een aparte groep slachtoffers van de stakingen zijn de duizenden zwervers die anders een min of meer bloeiende medelijden-praktijk uitoefenen in de treinen en gangen van de metro. De sterksten onder hen onderscheppen hun klanten nu bij stoplichten en in de file. Het verkopen van daklozen-krantjes lukt daar nog wel, maar het persoonlijke verhaal kan niet worden afgestoken. Nu het koud wordt zijn bovendien de vaste lig- en vergaderplaatsen van de 'sans domicile fixes' in de ondergrondse opeens verdwenen.

Het enige stakingsfront waar althans gepraat wordt is dat van de universiteiten. De minister van onderwijs, François Bayrou, ontving vandaag delegaties van bestuurders, vakbonden en studenten. Die laatsten waren er vanmorgen niet in geslaagd een delegatie samen te stellen. Een ongelukkige beurt nadat hun tot nu toe vreedzame en ter zake kundige acties gisteren door anarchisten gekidnapt waren. Het uithoudingsvermogen van geïnspireerde amateurs staat hier op het spel tegenover dat van de beroepspolitiek.