Emmergate

Kwart over vijf, het is stil in het al halfdonkere kantoor. In één hoek zoemt hinderlijk een vergeten TL-balk. Dan zwaait de deur open, en een gewichtig doende functionaris in een bruin polyester pak wuift twee ietwat louche jongens met een klein koffertje naar binnen. Krachtig beent hij langs de verlaten bureaus, de plastic ficussen trillen.

'Daar, dat is hem,' priemt zijn wijsvinger vol walging naar een PC. 'Okee, meneer. Zo gepiept. Wij zullen dat varkentje wel even wassen', zegt een van de jongens, terwijl hij geroutineerd de PC aanklikt. De ander opent met een professioneel gebaar het koffertje, en kiest met zorg een diskette. Ze werken een tijdje zwijgend, scherm na scherm vol rijen cijfers en letters schiet voorbij. Dan klinkt het plotseling: 'Bingo, we hebben hem, hoor meneer.' De functionaris schiet naderbij, en leest op aanwijzing van de beide jongens met trillende handen de eerste fragmenten van het geheime dagboek dat al zo lang als een zwaard van Damocles boven boven het kantoor hangt, het gemeentekantoor van Emmen.

Zo zou het gegaan kunnen zijn, maar zeker weten we het niet. Wat er in de afgelopen week in de kranten verscheen over het 'kraken' van de computer van een gemeenteambtenaar in het slaperige stadje Emmen heeft weliswaar een hoog Derrick-gehalte, maar blinkt vooral uit in warrigheid. Zo worden er afwisselend computers en wachtwoorden gekraakt, of zelfs computercodes, wat dat dan ook mogen zijn.

Waar ging het om? Op het gemeentekantoor van Emmen wordt langdurig gereorganiseerd, en dat gaat niet van een leien dakje. Banen staan op de tocht, en dan weer niet, er wordt geëxperimenteerd met beoordelingsmodellen voor het personeel die veel onrust en onvrede teweeg brengen, het schort steeds erger aan de verstandhouding tussen bazen en knechten. Een van de prominentere knechten begint zijn ongenoegen bij te houden in een dagboek, en overeenkomstig de eisen des tijds wordt het een elektronisch dagboek. Gewoonlijk doet hij dat thuis, op zijn eigen apparaat, maar soms neemt hij de diskette mee naar kantoor, om daar in de luchpauze verder te kunnen schrijven, op de machine van de baas. Daardoor komt automatisch een reservekopie van zijn werk op de harde schijf van die computer te staan. Dat blijft niet onopgemerkt, en hogerhand, tot de burgemeester aan toe, begint hem danig te knijpen. Welke tijdbom zit hun ondergeschikte te maken? Wat voor belastende getuigenissen is hij aan het verzamelen? Had wijlen president Nixon niet net zoiets aan de hand gehad, en had die dat niet keurig opgelost? Kunnen we niet eens in die computer kijken wat de man allemaal te melden heeft?

Tot zover is alles duidelijk, maar dan. Het enige waar iedereen het over eens is, is dat het materiaal dat de gemeente uit 's mans PC naar boven haalt, fragmenten van gewiste backup-bestanden zijn. Waarvoor er dan codes of zelfs PC'S 'gekraakt' moeten worden is een raadsel. Tien tegen één dat de PC in kwestie deel uitmaakt van een normaal kantoornetwerkje, en dan kan in elk geval de netwerkbeheerder zonder veel moeite bij gewiste bestanden komen. En om gewiste bestanden boven water te krijgen heb je geen computer-experts nodig.

Wissen betekent alleen maar dat de naam van het bestand in de boekhouding van de schijf waarop het staat gemarkeerd wordt, verder niets. Alle gegevens blijven onveranderd op de schijf staan. Voor de computer betekent die markering dat de sectoren die door het bestand in beslag genomen werden weer beschikbaar zijn. Langzamerhand zal de computer dus stukje bij beetje, of beter sector voor sector, de gegevens doen verdwijnen, doordat hij er andere, nieuwe bestanden overheen schrijft. Zolang dat nog niet gebeurd is, kun je bestanden in een wip in hun oude glorie herstellen met een standaardprogrammaatje als undelete, zoals dat deel uitmaakt van DOS. En zijn er al stukken verdwenen, dan zijn simpele utilities als Norton of PC-Tools voldoende om de overgebleven flarden van tekstbestanden op te vissen, simpelweg door een schijf sector voor sector af te zoeken tot de juiste tekst verschijnt. Zoeken op de naam van de meest gehate functionaris ten stadhuize levert snel en gegarandeerd succes. De gevonden sectoren kun je dan weer tot een echt bestand aan elkaar breien.

Dat laatste lijkt inderdaad gebeurd te zijn, want de gemeente beschikt over 'fragmenten'. Dat er 'experts' voor werden ingehuurd doet vermoeden dat de netwerkbeheerder weigerde mee te werken, of van het gebeuren onkundig gehouden werd. Alleen in dat geval moet je immers inbreken, door je bijvoorbeeld als netwerkbeheerder voor te doen, of als gebruiker van de bewuste PC. Dat is een kwestie van het zoeken van het juiste wachtwoord.

Natuurlijk stinkt dat. Het maakt op zijn minst duidelijk dat de mores ten stadhuize in Emmen niet deugen, maar of een eigenaar niet formeel het recht heeft om zich buiten de netwerkbeheerder - ook een ondergeschikte - om toegang te verschaffen tot het eigen systeem lijkt me twijfelachtig.

Inmiddels is de ambtenaar in kwestie een procedure tegen zijn werkgever begonnen wegens diefstal, verduistering en computervredebreuk. Maar kan dat wel? Ook hier lijkt weer sprake van verwarring. De PC is eigendom van de gemeente, en voor gemeentelijk gebruik aan de ambtenaar ter beschikking gesteld. Het ding is niet aan de man verhuurd of zo. Ook lijken er geen privébestanden van hem ontvreemd, openbaar gemaakt (wat niet mag), gekopieerd of zelfs maar ingekeken, alleen vrijgegeven sectoren op een harde schijf. Het geval is dan ook niet te vergelijken met het forceren van het slot op een dagboek, maar meer met het uitvlooien van een van werkgeverszijde verstrekte prullenmand. Niet kies, maar dat het verboden is, zou ik niet zomaar durven beweren.

En die ambtenaar, die had zijn spullen beter even kunnen versleutelen, dan waren de nu achterhaalde sectoren onleesbaar geweest. Daarvoor bezit elke moderne tekstverwerker een voorziening.