De beste boeken voor de hemel

Sterrengids 1996, uitgegeven door Stichting 'De Koepel' in opdracht van de Nederlandse Vereniging voor Weer- en Sterrenkunde, Utrecht 1995, 175 blz., geïll., prijs ƒ 42,50. ISBN 90 6638 023 3

Sterren en Planeten, uitgegeven door Stichting Universum en Stichting 'De Koepel', Utrecht 1995, 64 blz., geïll., prijs ƒ 17,50. ISBN 90 6638 024 1

Het komende jaar wordt een waar Venus-jaar. Niet voor astrologen, maar voor mensen die als ze 's avonds naar buiten gaan nooit de neiging kunnen onderdrukken om eerst even een blik op de hemel te werpen. In 1996 wordt die hemel gedomineerd door Venus, die - afgezien van een paar weken in juni - het gehele jaar door iedere nacht zichtbaar zal zijn. In de eerste helft van het jaar is Venus een schitterende 'avondster' en in de tweede helft is zij een zeer heldere 'ochtendster'. Venus is dan helderder dan alle sterren en alle planeten.

De stand van Venus is van maand tot maand te volgen in de Sterrengids 1996 en de gids Sterren en Planeten 1996. Het zwaartepunt van beide gidsen ligt bij de maandoverzichten, waarin een sterrenkaart is afgebeeld en de belangrijkste verschijnselen aan de hemel worden beschreven. Bij de eenvoudige gids Sterren en Planeten zijn dat de maan, planeten, meteoren, verduisteringen en de bedekking van heldere sterren door de maan: alles wat zichtbaar is met het blote oog of een eenvoudige verrekijker. De Sterrengids vermeldt daarnaast ook zwakkere objecten en verschijnselen die alléén of beter met een telescoop zijn te zien, zoals de manen van Jupiter en Saturnus, planetoïden, kometen, veranderlijke sterren en bedekkingen van zwakkere sterren door de maan.

Het komende jaar belooft voor sterrenkunde-liefhebbers een bijzonder jaar te worden, niet zozeer vanwege Venus maar vooral vanwege de verduisteringen. Soms gaan er jaren voorbij waarin er vanuit ons land niet één zons- of maansverduistering is te zien, maar dit jaar zijn het er maar liefst drie: twee totale maansverduisteringen en een gedeeltelijke zonsverduistering. En in de tweede helft van 1996 wordt misschien de pas ontdekte komeet Hale-Bopp interessant, hoewel de gidsen hier een flinke slag om de arm houden: het gedrag van een komeet is nooit precies te voorspellen.

Beide gidsen geven in een aantal hoofdstukken specifieke achtergrondinformatie. Sterren en Planeten gaat deze keer in op de meest nabije ster, onze zon, en vertelt iets over de sterrenbeelden van vroeger en nu. Verder zijn er hoofdstukjes over het waarnemen met behulp van een eenvoudige verrekijker (sommige actieve amateur-astronomen gebruiken nóóit een telescoop) en het fotograferen van de sterrenhemel met een vast opgestelde camera. Ook worden nuttige tips gegegeven voor de aanschaf - of het maken - van de eerste 'echte' telescoop: kijk uit voor goedkope aanbiedingen van telescopen in warenhuizen of postordercatalogi!

Sterren en Planeten geeft praktische tips waar een beginner wat aan heeft. Zo wordt er in een kader wat verteld over zien in het donker, de adaptatietijd van het oog en hoe waarnemingen te doen en af en toe toch wat te lezen (met een rode zaklamp!).

De uitgebreide Sterrengids biedt thematische en behoorlijk diepgaande hoofdstukken over de verschillende soorten hemellichamen en over fotografie, tijd en oriëntatie aan de hemel en het computergebruik in de sterrenkunde. Veel informatie is in kaart-, tabel- en grafiekvorm. Appendices geven informatie over astronomische constanten en in de astronomie gebruikte formules. Drie extra's in deze gids zijn een hoofdstuk over mogelijk dubbele planetoïden, de ster Spica in de Maagd en de ster U in Cepheus ('de veranderlijke van het jaar').

De Sterrengids is gericht op amateurs die zich echt in de sterrenkunde willen verdiepen en ook serieuze waarnemingen willen doen. De andere gids is meer bedoeld als eerste kennismaking met de wereld van sterren en planeten. Beide gidsen verwijzen naar groepen en instellingen in Nederland en België die actief zijn op het gebied van de amateursterrenkunde. En beide hebben een lijst waarin veel voorkomende begrippen worden verklaard.