Clinton roept partijen Ierland op tot dialoog

LONDEN, 30 NOV. President Clinton van de Verenigde Staten heeft de partijen in Noord-Ierland vanochtend na zijn aankomst in Belfast opgeroepen zich aan te sluiten bij het akkoord dat de Britse premier, John Major, en zijn Ierse ambtgenoot, John Bruton, dinsdag hebben gesloten.

Bruton en Major stelden vlak voor Clintons bezoek aan Londen, Belfast en Dublin een datum voor gesprekken met alle Noordierse partijen vast.

Ook werd afgesproken dat een internationale commissie onder Amerikaans voorzitterschap zich over de ontwapening van de IRA en de paramilitaire Unionisten zal buigen. Tegelijkertijd worden de gesprekken met alle partijen, die voor februari staan geagendeerd, alvast voorbereid.

Het belangrijkste geschilpunt, de eis van Major dat de IRA zich moet ontwapenen voordat met alle partijen wordt gepraat, werd echter niet opgelost. Sinn Fein, de politieke arm van de IRA, heeft terughoudend op het akkoord gereageerd. De Unionisten van dominee Paisley hebben het afgewezen.

Gisterochtend heeft president Clinton na zijn aankomst in Londen bijna twee uur met Major gesproken over het Noordierse vredesproces en over het sturen van Britse troepen naar Bosnië.

Vrede in Noord-Ierland is voor de Amerikaanse president van belang om electorale redenen. In de VS wonen veertig miljoen Amerikanen met Ierse voorouders. Zij voelen nog steeds een sterke band met het moederland. Clinton heeft zelf ook Ierse voorouders. Hij is de eerste Amerikaanse president die Noord-Ierland bezoekt.

Clinton, die Britse wrevel over zijn dominante rol in het Noordierse vredesproces wil voorkomen, onderstreepte gisteren het bemiddelende karakter van zijn optreden. Hij prees Bruton en Major om hun “moed” en hun “leiderschap” en zei dat Ierland dankzij hen dichter bij “echte vrede” is dan ooit. Major gaf gisteren toe dat Clintons komst zijn akkoord met Bruton had beïnvloed en bedankte hem voor zijn “enorme aanmoediging”.

Pagina 5: 'Akkoord is beste kans ooit op vrede'

Major is de eigenzinnige uitnodiging van Clinton aan Sinn Fein-leider Adams, vorig jaar op het Witte Huis, nog niet vergeten. Bovendien wil Major niet dat Clinton wegloopt met de successen in het Noordierse vredesproces, dat Major beschouwt als zijn persoonlijke diplomatieke overwinning. Maar Major heeft Clinton wegens diens goede contacten met Ierse republikeinen wel nodig.

In zijn toespraak voor de twee huizen van het Britse parlement, waar ook barones Thatcher bij aanwezig was, prees Clinton de 'twee sporen-aanpak' waar Bruton en Major het over eens zijn geworden. Die houdt in dat een internationale commissie bestudeert hoe de ontwapening in Noord-Ierland vorm moet krijgen terwijl alvast voorbereidende gesprekken plaatsvinden voor het overleg met alle partijen in Noord-Ierland in februari.

Clinton zei aan de IRA de boodschap mee te willen geven dat de 'twee sporen-aanpak' voorziet in “een mechanisme voor alle partijen om hun zorgen op tafel te leggen en om beluisterd te worden”. Hij noemde het akkoord tussen Bruton en Major de “beste kans ooit” om de problemen op te lossen.

De leider van de politieke arm van de IRA, Gerry Adams, zei gisteren dat hij de overeenkomst eerst nauwkeurig moet bestuderen voordat hij er een oordeel over kan geven. De Unionisten noemden het akkoord tussen Bruton en Major meteen al een inhoudsloze poging om Clinton tevreden te stellen.

Over de eis van Major dat de IRA zich moet ontwapenen voordat Sinn Fein aan de gesprekken over de toekomst van Noord-Ierland kan deelnemen, heeft Clinton zich gisteren niet uitgesproken. “We hebben nog wat werk te doen”, zei hij na een gezamenlijke persconferentie met Major. “Ik heb het vertrouwen dat het werk zal worden gedaan”, aldus Clinton. Major zei: “We kunnen geen vrede leveren, Bruton en ik. Wat we kunnen doen is het vredesproces mogelijk maken.”

Na samen met zijn vrouw, Hillary, thee te hebben gedronken bij koningin Elizabeth, was Clinton te gast bij een diner met Major. De Britse premier prees hem in een toast voor het akkoord over Bosnië in Dayton dat onder Amerikaanse leiding tot stand is gekomen. Clinton, die eerder die dag al de hechte band met Groot-Brittannië had onderstreept en de vrees voor toenemend isolationisme van de VS had weggenomen, zei: “De beste dagen van vrijheid en democratie liggen voor ons, maar alleen als we de uitdagingen samen aangaan.”

Vanochtend is Clinton in Belfast aangekomen, waar hij gesprekken voert met Sinn Fein-leider Adams en de leider van de Unionisten, David trimble. Vijftien maanden na de wapenstilstand in Noord-Ierland zullen Adams en Trimble vandaag naar verwachting voor het eerst samen aanwezig zijn op een receptie van Clinton. Clinton zal ook een uit de VS geïmporteerde kerstboom aansteken in Belfast en het jarenlang door sectarisch geweld geteisterde Londonderry bezoeken.