Signaal uit Ierland

“HET MODERNE HUWELIJK kan wreed zijn, maar massale echtscheiding kan veel en veel wreder zijn.” Met deze woorden riep een conservatieve commentator de Ieren aan de vooravond van hun jongste referendum op om vast te houden aan het grondwettelijk verbod van echtscheiding. De republiek is het enige land binnen de Europese Unie waar echtscheiding niet is toegestaan. Het is ook het land met het hoogste percentage buitenechtelijke geboortes van Europa (20,3 procent) en veel onnodig leed onder de tachtigduizend gescheiden mensen en hun nieuwe relaties voor wie hertrouwen van staatswege is geblokkeerd. Of beter gezegd: door de predominante roomskatholieke kerk, die zich met hand en tand heeft verzet tegen het “Kamerbreed” gedragen regeringsvoorstel het Ierse huwelijksrecht wat meer in overeenstemming te brengen met de maatschappelijke en morele realiteiten van vandaag de dag.

Het heeft er om gespannen, maar met een haarbreedte verschil (negenduizend stemmen op een totaal van 1,6 miljoen) heeft Ierland toch gekozen voor de modernisering en voor een gezonde scheiding van kerk en staat. Het belang van deze stemming gaat uit boven de persoonlijke misère van de talloze Ieren voor wie het huwelijk tot een gevangenis is verworden. De keuze voor pluriformiteit vormt een bescheiden doch niet te verwaarlozen bijdrage aan het moeizame vredesproces in Noord-Ierland. Temeer daar het niet op zichzelf staat. Seksuele voorlichting vindt langzaam zijn weg naar de Ierse scholen, het verbod van voorbehoedsmiddelen is verzacht, homoseksualiteit is niet langer illegaal.

ABORTUS BLIJFT NOG WEL verboden in Ierland - trouwens ook als gevolg van een referendum - wat nog in 1992 leidde tot een uitreisverbod voor een veertienjarig meisje dat zei te zijn verkracht door de vader van een vriendinnetje. De Ierse rechter vond voor haar alsnog een uitweg, maar liet de tot (grond)wet verheven dubbele moraal zorgvuldig in stand. Het Ierse abortusverbod bestaat in de praktijk namelijk bij gratie van de toegestane abortus in Engeland.

Overigens heeft Ierland in het Verdrag van Maastricht een speciale uitzonderingsclausule voor de abortus weten te bedingen. Zo heeft het Hof van Justitie van de Europese Unie een uiterst dubieus verbod van buitenlandse abortus-voorlichting in Ierland moeten accepteren. Dit tekent een probleem dat al de kop heeft opgestoken tijdens de aanloop naar de voor volgend jaar voorgenomen Intergouvernementele conferentie over hervorming van de Europese Unie. Kwesties als abortusvoorlichting en echtscheiding gaan de termen van economische dienstverlening te boven. Maar de Europese Unie ontbeert nu eenmaal een eigen recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer.

MOET DE UNIE in dit soort zaken leentjebuur blijven spelen bij het Europese verdrag voor de rechten van de mens van de Raad van Europa of vergt verdere eenwording een meer directe vorm van binding aan de grondrechten? Het verdient verre de voorkeur dat de landen van de Unie zelf de minimale burgerrechten veilig stellen, zoals Ierland nu heeft gedaan met de echtscheiding. De uitslag van het referendum mag kantjeboord zijn, dat Ierland op dit gevoelige punt de houdgreep van 'Rome' heeft verbroken vormt ook voor de Europese Unie een signaal van betekenis - met een land als Polen 'ante portas'.