Reactie Republikeinen gematigd; Clinton vraagt steun voor troepenzending

WASHINGTON, 28 NOV. President Clinton heeft het Amerikaanse volk gisteravond in een televisietoespraak om steun gevraagd voor de uitzending van Amerikaanse troepen naar Bosnië. Politieke leiders in het Congres hebben gematigd positief op de rede gereageerd.

De tot nu toe scherp afwijzende toon van veel Congresleden maakte gisteren meteen al plaats voor een welwillender houding.

De 60.000 NAVO-soldaten die na de ondertekening van het vredesakkoord naar Bosnië gaan zullen het recht krijgen het vuur te openen als ze zich bedreigd voelen, en niet pas als ze worden aangevallen. Dat zei gisteren in Brussel de Amerikaanse stafchef Shalikashvili. De troepen zullen opereren op basis van een mandaat dat 'maximale bescherming' moet garanderen.

Shalikashvili zei dat de voorhoede van de NAVO-troepenmacht binnen enkele dagen - mogelijk al eind deze week - in Bosnië zal aankomen om voorbereidingen te treffen voor de legering van de vredesmacht.

Clinton sprak de Amerikanen aan op hun morele waarden, die hij verbond met het nationale belang van de Verenigde Staten. “Door deze missie uit te voeren hebben we de kans het uitmoorden van onschuldige burgers, vooral kinderen, te stoppen, en tegelijk stabiliteit te brengen in Centraal-Europa, een regio in de wereld die cruciaal is voor onze nationale belangen.” De president nam de “volledige verantwoordelijkheid” op zich voor eventuele slachtoffers onder de Amerikaanse manschappen, die deel zullen uitmaken van de NAVO-vredesmacht die gaat toezien op de naleving van het vorige week gesloten vredesakkoord. Maar, zei hij, “we moeten Bosnië nu niet de rug toekeren”.

Clinton waarschuwde dat zonder Amerikaanse grondtroepen de oorlog in Bosnië weer zou oplaaien en zich over Europa zou verspreiden. Amerikaanse militaire afzijdigheid zou funest zijn voor de geloofwaardigheid van de NAVO en in het algemeen voor het Amerikaanse leiderschap in de wereld. Dat Amerikaanse leiderschap was een terugkerend motief in de rede.

“Generaties Amerikanen begrepen dat vrijheid en stabiliteit in Europa van wezenlijk belang zijn voor onze nationale veiligheid”, aldus Clinton. Nu Europa “de ergste nachtmerrie sinds de Tweede Wereldoorlog” beleeft en duidelijk is geworden dat het zelf aan dit conflict geen einde kan maken, moeten de Amerikanen hun leidersrol in Europa weer oppakken.

Tegelijk gaf de president aan dat de Verenigde Staten voortaan niet alle brandhaarden in de wereld zullen komen blussen. “We kunnen niet elk probleem oplossen. Amerika kan niet, en moet niet de politieman van de wereld zijn. We kunnen oorlog niet voor altijd uitbannen. Maar we kunnen sommige oorlogen beëindigen. We kunnen niet alles doen, maar we moeten doen wat we kunnen.”

Dole: rede Clinton is de eerste stap in de goede richting

Clinton plaatste zijn pleidooi voor Amerikaanse militaire hulp bij het beëindigen van deze Europese oorlog in een historisch kader. “Ons volk heeft in twee wereldoorlogen gevochten, opdat vrede kon zegevieren over tyrannie. Na de Eerste Wereldoorlog trokken we ons terug uit de wereld en lieten we een vacuüm achter dat werd opgevuld door de krachten van het kwaad. Na de Tweede Wereldoorlog bleven we de wereld leiden. We gingen verplichtingen aan die de vrede hielpen bewaren, die hielpen bij de verspreiding van democratie, die ongeëvenaarde voorspoed brachten en de overwinning in de Koude Oorlog opleverden. Nadat de Koude Oorlog voorbij was betwijfelden sommigen de noodzaak van een blijvend Amerikaans leiderschap in de wereld (...) Zij betogen dat de tijd is aangebroken om het zware werk van leiderschap buiten onze grenzen nu maar aan anderen over te laten. Ik ben het daar zeer mee oneens.”

Robert Dole, de leider van de Republikeinse meerderheid in de Senaat en tot voor kort in het Congres een van de grootste tegenstanders van Amerikaanse betrokkenheid in Bosnië, prees de toespraak van de president. “Het is de eerste stap in de goede richting.” Hij gaf de president nog niet zijn steun, maar zei wel te hopen dat over enige tijd te kunnen doen. Samen met Newt Gingrich, de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, had Dole partijgenoten eerder op de dag al opgeroepen zich open te stellen voor de argumenten van de president. Een aantal van hen zei gisteravond “nog niet overtuigd” te zijn door de toespraak, wat aanmerkelijk minder afwijzend is dan de stemming onder de Republikeinen in de afgelopen weken. Ook degenen die gisteravond meteen al lieten weten te volharden in het verzet tegen de Amerikaanse deelname aan de vredesmacht, deden dat in bewoordingen die aanmerkelijk parlementairder waren dan de afgelopen maanden op Capitol Hill gebruik leek te worden.

Vandaag spreekt Clinton met de Republikeinse en Democratische leiders in het Congres verder over Bosnië, voor hij voor een vijfdaagse reis naar Europa vertrekt. Een opiniepeiling van ABC en The Washington Post geeft aan dat vóór de rede van Clinton 58 procent van de Amerikanen tegen het sturen van troepen naar Bosnië was, en dat 38 procent voor was.

Voormalig minister van buitenlandse zaken Henry Kissinger, die het Bosnië-beleid van Clinton in het verleden heeft veroordeeld, zei gisteravond inmiddels voorstander te zijn van deelname van de 20.000 Amerikaanse soldaten aan de NAVO-macht. “Als we het woord van de president niet nakomen, is het veiligheidsrisico nog groter dan nu al het geval is.”