Oud-KGB'ers leiden in Rusland lijfwachten op

MOSKOU, 28 NOV. Overal ter wereld kunnen aankomende zakenmensen al een MBA halen, een Masters of Business Administration, maar in Rusland begint binnenkort ook een opleiding voor het diploma MBS: Manager in Business Security. Enkele voormalige KGB-agenten presenteerden vorige week in Moskou hun Instituut voor Veiligheid in het Bedrijfsleven. Het initiatief is het zoveelste voorbeeld van hoe voorheen geheime instellingen van de Sovjet-Unie hun kennis te gelde maken.

“De situatie is nu zo dat veel eerlijke zakenmensen zich voor bescherming wenden tot criminelen”, zei Leonid Sjebarsjin, voormalig hoofd van het Eerste Directoraat van de KGB (buitenlandse spionage) en voorzitter van het college van bestuur van het nieuwe instituut. “Het niveau van hun training is zo laag dat hun cliënten niet de veiligheid krijgen waarvoor zij betalen.” Dat kan fatale gevolgen hebben. Er zijn dit jaar al meer dan dertig ondernemers vermoord. Afgelopen weekeinde werd zelfs een Russische parlementariër tijdens een drinkgelag door zijn eigen lijfwacht doodgeschoten, zo luidt de versie van de politie althans.

Het Instituut voor Veiligheid in het Bedrijfsleven, dat volgend jaar open gaat, wil zijn cursisten dezelfde lessen en training geven die de aankomende docenten destijds zelf als rekruut van de KGB hebben ontvangen. De opleiding voor het MBS-diploma moet vijf jaar gaan duren. Het collegegeld zal naar verwachting 3000 dollar (4.800 gulden) per jaar bedragen. Maar het particuliere instituut hoopt ook kortere bijscholingscursussen te geven aan veiligheidsagenten en lijfwachten die al een baan hebben, aldus Sjebarsjin.

In Rusland zijn volgens cijfers van de parlementscommissie voor veiligheidszaken ongeveer 25.000 particuliere veiligheidsdiensten actief, die samen 800.000 mensen in dienst zouden hebben. Als die cijfers kloppen, dan is meer dan 1 procent van de Russische beroepsbevolking actief in de veiligheidsbranche. Het onderscheid tussen beschermers en afpersers is daarbij niet altijd duidelijk.

Bescherming en/of bedreiging van zakenmensen is een relatief jonge activiteit in Rusland die nog nauwelijks is gereguleerd of in kaart gebracht. In de jaren zeventig, onder Brezjnev, doken 'sportmannen' op die gekleed in trainingspak en bewapend met knuppels en messen 'bijdragen' vroegen aan zwarthandelaren. Bij het begin van de economische hervormingen in 1992 werden exploitanten van kiosken een gemakkelijke prooi, vervolgens ook banken en restaurants. Tegen dit soort 'beschermers' was dan weer bescherming nodig en zo kwam er een opmerkelijk soort economische activiteit op gang.

Volgens een wet van 1993 kan iedereen die in goede gezondheid is en geen crimineel verleden heeft een licentie ontvangen voor werk als bewaker of privé detective. Maar de activiteiten van sommige grote bureau's zoals Aleks, Lions en Ineks reiken al veel verder. Tegenwoordig krijgen banken en supermarkten mensen op visite, vaak keurig in pak, wier offertes zich niet meer alleen uitstrekken tot bescherming, maar ook tot het innen van onbetaalde rekeningen, het regelen van vergunningen en het afhandelen van belastingkwesties. Zij verlenen hun cliënt 'een dak', zoals dat in het Russisch heet.

Veel grotere bedrijven zijn ertoe overgegaan zelf een afdeling bedrijfsbeveiliging op te zetten. Om een idee te geven van de omvang: zestig procent van het personeel van de bank Imperial (waar Sergej Doebinin, de nieuwe president van de Centrale Bank, in de raad van bestuur zat) houdt zich bezig met veiligheidskwesties. De leiding van dat deel van het personeel wordt veelal in handen gegeven van ex-werknemers van de KGB en elite-eenheden van de strijdmachten, die in de particuliere sector al snel het tienvoudige verdienen van hun oude salaris.

De nieuwe lijfwachten-academie is niet het eerste teken dat de branche zich professionaliseert en meer in de openheid treedt. Vorige maand hebben acht grote particuliere veiligheidsdiensten in Moskou een wedstrijd gehouden, waarbij de deelnemers hun vaardigheden moesten tonen in schieten, worstelen en in het onzichtbaar dragen van wapens. Het kampioenschap, dat plaats had in een sportpaleis, was vrij toegankelijk voor het publiek. De winnaar, de 21-jarige Sergej Tsjesnokov, ontving een kleurentelevisie.

Het initiatief van de voormalige KGB-agenten is het zoveelste voorbeeld van hoe (oud)-werknemers uit de hoogste regionen van de voormalige Sovjet-maatschappij hun tot voor kort geheime kennis te gelde maken. Ook instellingen zelf volgen deze trend, naar eigen zeggen om de gevolgen van teruglopende overheidsbudgetten op te vangen. Het trainingscentrum voor kosmonauten bij Moskou bijvoorbeeld organiseert cursussen voor mensen die een staat van gewichtloosheid willen meemaken. De luchtmacht verwelkomt passagiers voor de modernste gevechtsvliegtuigen. En afgelopen weekeinde heeft ook het voorlichtingcentrum van een marinebasis in Vladivostok mogelijkheden voor militair toerisme aangekondigd.

Eén dag basistraining in Vladivostok gaat 351 dollar kosten, zo blijkt uit de prijslijst die via het persbureau Interfax is verspreid. Voor het schieten met een Kalasjnikov komt daar nog 15 dollar bij (één magazijn met dertig patronen). Ook zijn er mogelijkheden om een pantservoertuig te besturen (100 dollar) en met een tank te schieten (eveneens 100 dollar). Voor gebruik van nachtzichtapparatuur geldt 35 procent toeslag. Maaltijden, zo laat de Russische marine weten, zijn niet inbegrepen.