Ieder jaar opnieuw stijging; Ritzen kampt met tegenvaller in wachtgelden

ZOETERMEER, 28 NOV. Minister Ritzen (onderwijs) neemt nieuwe maatregelen om de stijging van de uitkeringskosten voor werkloze leraren te bestrijden. Dit jaar zijn de uitgaven 115 miljoen gulden hoger dan Ritzen verwachtte.

Ritzen schrijft dit in een brief aan de Tweede Kamer. In totaal is Ritzen dit jaar 1.245 miljoen gulden kwijt aan wachtgelden, aan meer dan 40.000 werkloze docenten. Om verder stijging te voorkomen wil Ritzen nu de controle op 'onvermijdelijkheid' van ontslagen aanzienlijk uitbreiden en ook het aantal weken dat een leraar gewerkt moet hebben om recht te krijgen op een uitkering verhogen van 26 naar 37 weken - zoals ook geldt in de werkloosheidswet voor het bedrijfsleven. Om de tekorten te dekken krijgt Ritzen 85 miljoen gulden van het ministerie van financiën en de rest wordt betaald uit een reservering op zijn eigen begroting.

Tot nu toe heeft Ritzen, sinds zijn aantreden in 1989, ieder jaar een daling van de wachtgelduitgaven begroot, maar ieder jaar bleek die verwachting, ondanks bijna jaarlijks nieuwe maatregelen, niet uit te komen. De verlaging van de hoogte en duur van de wachtgelduitkering in 1993 heeft bijvoorbeeld niet geleid tot lagere uitgaven, onder meer omdat deze verslechtering van de uitkering alleen geldt voor jongere leraren. Ook de verplichting voor scholen om wachtgelders te benoemen in vacatures leidt niet tot de gewenste resultaten.

Vooral in het basisonderwijs steeg dit jaar het aantal ontslagen leraren, met ruim 1.500 meer dan in 1994 (23 procent hoger). Met de daling van leerlingenaantallen heeft die ontslaggolf weinig te maken, omdat in het basisonderwijs de werkgelegenheid juist sterk stijgt. In het hoger beroepsonderwijs (hbo), waar sinds een jaar voor hogescholen een strenge boete ('malus') op de meeste ontslagen staat, is het aantal wachtgelders gedaald. In het wetenschappelijk onderwijs dalen de uitgaven met ongeveer tien miljoen, maar omdat in die sector de wachtgelden voor een vast bedrag gebudgetteerd zijn, heeft die daling geen effect op de uitgaven van Ritzen.

Een deel van de stijging van de kosten wordt veroorzaakt door de vergrijzing van het wachtgeldersbestand. Een andere oorzaak is dat plotseling veel oudere leraren wegens 'ongeschiktheid' worden ontslagen, een ontslaggrond die een paar jaar geleden weinig voorkwam en niet valt onder de controle van het vorig jaar opgerichte 'participatiefonds'. Ook de herinschakeling van de wachtgelders in het onderwijs viel dit jaar tegen.

De financiële man van de ambtelijke top van het ministerie, P. Holthuis, die deze week wordt benoemd tot secretaris-generaal, zei gisteren in een toelichting dat scholen en leraren een gemeenschappelijke belang bij de stijging van de wachtgeld uitgaven hebben: de school is van oudere leraar af en de leraar kan 'vervroegd met pensioen'. Volgens Holthuis is deze cultuur ontstaan omdat het jarenlang erg makkelijk was om een riant wachtgeld te verwerven.