EU en 12 landen Noord-Afrika en Midden-Oosten besluiten: Meer Euro-mediterraan contact

BARCELONA, 28 NOV. De Europese Unie en 12 landen in Noord-Afrika en het Midden-Oosten gaan hun politieke betrekkingen intensiveren. Ook zal nauwer worden samengewerkt op economisch gebied en onder andere bij de bestrijding van terrorisme, criminaliteit en drugshandel.

In een verklaring die vanmiddag op de Euro-mediterrane conferentie in Barcelona zou worden aangenomen spreken de betrokken landen de intentie uit om van het Middellandse-Zeegebied een regio te maken waarin onderlinge contacten en dialoog zorgen voor vrede, stabiliteit en welvaart.

De aanvaarding van de verklaring werd echter vertraagd door Syrisch verzet tegen een tekst in de eindverklaring waarin alle vormen van terrorisme worden veroordeeld. Syrië wilde een uitzondering maken voor vrijheidsstrijders, wat voor de EU-landen volstrekt onaanvaardbaar was. Rond het middaguur werd over deze kwestie nog druk overleg gepleegd. Ondanks deze onenigheid toonde de Spaanse minister van buitenlandse zaken, Javier Solana, zich gisteren optimistisch over het welslagen van de conferentie. “Barcelona is niet de plek om te praten over de problemen in het vredesproces [in het Midden-Oosten]. Het gaat hier over de toekomst in de verhouding tussen de landen aan beide kanten van de Middellandse Zee.”

De Euro-mediterrane conferentie, onder Spaans voorzitterschap, is de eerste ontmoeting waarbij de EU en alle landen rond de Middellandse Zee, met uitzondering van Libië, om één tafel zaten om te praten over samenwerking op politiek, economisch en cultuur gebied. Er zijn geen concrete afspraken gemaakt over een volgende bijeenkomst, maar Malta, Marokko en Tunesië hebben al aangeboden om volgend jaar gastheer te zijn. Een voorstel van de Franse minister van buitenlandse zaken, Hervé de Charette, om een ontmoeting op het niveau van staatshoofden te arrangeren, werd lauw onthaald. De Franse minister stelde gisteren ook voor dat de EU een 'stabiliteitspact' met de Middellandse-Zeelanden sluit, zoals eerder is gebeurd met Oost-Europa. De Britse minister Rifkind steunde het idee, maar van de kant van de landen uit Noord-Afrika en het Midden-Oosten kwamen reserves.

Het meest concrete resultaat van Barcelona is de afspraak om tegen het jaar 2010 een vrijhandelszone te creëren tussen de EU en de landen in Noord-Afrika en het Midden-Oosten. Tegen de verwachting in is vastgelegd dat de geleidelijke liberalisering van de handel niet alleen geldt voor industrieprodukten maar in principe ook voor landbouw. In de praktijk blijft het voor de zuidelijke EU-lidstaten evenwel mogelijk om in latere, bilaterale, akkoorden gevoelige landbouwsectoren in eigen land te blijven ontzien. De opening van markten zal geschieden op basis van wederkerigheid en bovendien moet rekening worden gehouden met “traditionele handelsstromen”.

Opmerkelijk is ook dat de Maghreb-landen in Barcelona hebben toegezegd om landgenoten terug te nemen die als illegaal door landen van de EU worden uitgewezen. Nederland, daarbij vooral later gesteund door Duitsland en België, heeft het afgelopen half jaar sterk geijverd voor zo'n terugkeerregeling. In de nu aangenomen tekst staat dat de betreffende landen hun “verantwoordelijkheid” erkennen voor het terugnemen van illegale migranten. Maar de concrete uitwerking van die verantwoordelijkheid moet, net zoals als alle in Barcelona overeengekomen beginselafspraken, geschieden in bilaterale samenwerkingsakkoorden. Nederlandse diplomaten toonden zich tevreden. Maar voor de Duitse minister van buitenlandse zaken, Klaus Kinkel, had de tekst wel scherper gemogen door te spreken over een “terugnameplicht”. Volgens Kinkel verblijven in de EU 1 miljoen illegale migranten tegenover 12 miljoen legaal.

De conferentie bestond gisteren vooral uit het voorlezen van officiële toespraken door de aanwezige ministers, alsmede de Palestijnse leider Arafat. De meeste teksten waren van te voren al 'uitonderhandeld', zodat de formele bijeenkomst vooral een symbolisch karakter had. Desondanks is hier sprake van “een historisch evenement van formidabele betekenis”, aldus de Franse minister De Charette. “Het is de geboorte van een nieuwe Middellandse-Zeeregio.”

In het politieke gedeelte van de Barcelona-verklaring wordt veelal teruggegrepen op bestaande teksten, zoals het Verdrag van Helsinki over de rechten van de mens. Hoewel daarmee in Barcelona in feite niets nieuws wordt gezegd, noemen diplomaten het van groot belang dat democratische normen en waarden nu ook door de landen in Noord-Afrika en het Midden-Oosten als uitgangspunt worden aanvaard.