Eenzame De Pauw koestert zijn levenslust

Voorstelling: De verhuizing, van Chantal Akerman, door Kaaitheater en Laagland. Vertaling: Eric De Kuyper; spel: Josse De Pauw; regie: Jürgen Gosch. Gezien: 27/12 Theater Frascati, Amsterdam. T/m 1/12 aldaar; 17/1 en 18/1 Grand Theatre, Groningen; daarna tournee.

Acteur Josse De Pauw lijkt een patent te hebben op het spelen van ietwat verfrommelde heren die zich met een weemoedig lachje door het leven slaan. Ook in de solovoorstelling De verhuizing is hij zo'n keurige, eenzame man, weggedoken in een grijze winterjas en in particulier gemijmer. Eerst praat hij tegen zichzelf. Maar dan kruipt hij uit zijn schulp en kijkt hij bijna samenzweerderig de zaal in. En allengs maakt zich een opwinding van hem meester die net zo kuis en ingetogen is als zijn verschijning.

Het is de opwinding van een oude man die iets nieuws heeft ontdekt. Geen continent, geen zeldzame diersoort, maar een facet van hemzelf, een gevoel waarvan hij nooit vermoed had dat hij daartoe in staat was. De levenslust heeft hij ontdekt, en nu die lust hem alweer dreigt te verlaten, koestert hij het gevoel, of de herinnering eraan, des te sterker. En hij vertelt ons een bleek maar ontroerend verhaal.

Drie studentes trekken in naast hem, en hoewel het contact tussen de man en zijn buurvrouwen zich beperkt tot beleefdheidsfrasen en een enkele brave kus voor het slapengaan, wordt hij verliefd op alledrie, op de hoffelijke Elisabeth, de eenvoudige Béatrice en de spontane Juliette. Zo verliefd is hij dat hij alles mooi vindt waar hij vroeger een hekel aan had. Zelfs van zijn verwarring geniet hij. Maar de studentes gaan ervandoor met andere kerels en de verteller verhuist.

Josse De Pauw speelt in een kale ruimte: de nieuwe, lege kamer van de man. Alleen wij toeschouwers zien dat de leegte deze man van alle kanten bedreigt en dat hij over een wereldvreemde liefde dagdroomt om die leegte op te vullen; zelf heeft hij dat niet in de gaten. En juist de discrepantie tussen onze waarneming en de zijne geeft het verhaal iets schrijnends.

Dat De Pauw en regisseur Jürgen Gosch zulke sterke emoties weten op te roepen is een hele prestatie, want ze werken met minimale middelen. De ruimte wordt amper benut en maar een klein deel van het stemvolume van de acteur wordt aangesproken. De Pauw praat zacht en onnadrukkelijk; alleen een lichte stijging van toonhoogte aan het eind van sommige zinnen verraadt de onzekerheid van zijn personage.

De verstilde sfeer past perfect bij het werk van Chantal Akerman, die naam maakte met films in de minimal cinema-stroming van de jaren zeventig. De verhuizing is haar tweede toneeltekst. Net als in haar films frappeert in De verhuizing haar precisie, die toch steeds geheimzinnig blijft. Hetzelfde geldt voor de voorstelling: daarin domineert het even minieme als suggestieve detail.