'Als scholen niet willen meewerken, dan geen geld'

ZOETERMEER, 28 NOV. Netelenbos, oud-lerares en oud-Kamerlid voor de PvdA, is sinds augustus vorig jaar als staatsecretaris van onderwijs verantwoordelijk voor het 'onderwijsachterstandsbeleid'. Ze is blij dat eerdere kabinetten geen besluiten namen om het beleid te veranderen. “Want ik vind dat we nu met betere plannen bezig zijn.”

Bent u tevreden met wat tot nu toe bereikt is met die honderden miljoenen guldens per jaar?

“Misschien hebben we in de jaren zestig en zeventig te optimistisch gedacht over mogelijkheden om achterstanden in het onderwijs te bestrijden. Leraren lopen nu telkens op tegen vraagstukken van de multiculturele samenleving op die eerder onbekend waren. De winst van tien jaar extra aandacht voor deze leerlingen is dat we nu meer weten over welke manieren van aanpak effectief zijn, en welke minder. Ik vind wel dat scholen nog te ongericht bezig zijn. De meeste scholen stoppen het geld in kleinere klassen. Dat is op zichzelf niet erg, mits de school weet dat die kleinere klassen ten dienste moeten staan aan het bestrijden van achterstand. En dat is niet altijd het geval.”

Maar is dat dan niet een beetje zonde van het geld?

“Dat kan je niet zeggen, want de problematiek waar die scholen voor staan is vaak gigantisch. Ik ben sowieso van mening dat de basisschool flink moet worden versterkt. We kunnen wel allemaal gaan praten over het belang van hoger onderwijs, maar als die basis niet goed is, dan komen kinderen daar niet eens.”

Waarom heeft u de scholen niet veel eerder aangesproken op wat ze met het 'achterstandsgeld' doen?

“Mijn voorgangers hebben al wel geworsteld met de vraag hoe deze kinderen beter konden worden geholpen. In 1992 kwam Van Kemenade met een advies dat het allemaal wel wat beter kon. Maar de hele besluitvorming daarover is nogal in de versukkeling geraakt. Achteraf ben ik blij, dat geen besluiten werden genomen om het beleid te veranderen. Want ik vind dat we nu met betere plannen bezig zijn. Toen ik vorig jaar aantrad, hebben we besloten dat scholen om deze kinderen te helpen meer moeten samenwerken met gemeenten. Vanaf augustus 1997 moeten scholen samen met de gemeente een plan van aanpak maken. Voor de uitvoering kan de gemeente later de school ter verantwoording roepen.”

Moeten er strengere eisen worden gesteld?

“Absoluut, als scholen niet willen meewerken met zo'n gemeentelijk plan, vind ik dat ze in het uiterste geval geen extra geld meer voor achterstandsleerlingen moeten krijgen. Het budget dat scholen krijgen, zou bovendien moeten worden gekoppeld aan individuele kinderen. Ik heb advies gevraagd over 'entreetoetsen', testen waarmee het niveau van een kind kan worden bepaald als hij vier is. De school kan dan gericht met zo'n kind aan het werk gaan.

“Het idee dat je met vijf jaar al bent gedetermineerd voor wat je later kunt in het voortgezet onderwijs, vind ik een gedachte waar ik me niet bij neer zou willen leggen. Werkloosheid gaat van generatie op generatie over als je niet uitkijkt, armoede idem dito, uitzichtloze situaties ook. Wat dat betreft zijn we voor een deel weer terug bij het begin van deze eeuw.”

U denkt het onderwijs die situatie kan bestrijden?

“Ik heb wel zo'n maakbaarheidsopvatting. Als je er maar voldoende energie in blijft stoppen en niet op voorhand capituleert, is er nog heel veel ten goede te keren.”