'Waarom lopen de Europeanen niet zelf eens wat harder?'; Argumenten deelname VS aan vredesmacht komen niet over

WASHINGTON, 27 NOV. President Clinton is een intensieve campagne begonnen om steun te vinden in de publieke opinie voor de inzet van Amerikaanse troepen in Bosnië. Zowel morele argumenten als het nationale belang worden daarbij aangevoerd. De president heeft 20.000 manschappen toegezegd voor de NAVO-vredesmacht die zal toezien op de naleving van het akkoord van Dayton. Maar veel Amerikanen zijn niet overtuigd van de noodzaak daarvan. En het Congres heeft zich tot nog toe vijandig opgesteld tegenover de legering van Amerikaanse troepen op de Balkan.

Vanavond zal Clinton zich in een televisietoespraak vanuit het Oval Office tot de Amerikaanse bevolking richten om zijn zaak te bepleiten. Zaterdag deed hij dat ook al in zijn wekelijkse radiopraatje. En gisteren was een belangrijk deel van de betrokken kabinetsleden afgevaardigd naar de zondagse discussieprogramma's op de televisie. Minister William Perry van defensie, nationale veiligheidsadviseur Anthony Lake, onderminister van buitenlandse zaken Richard Holbrooke en VN-ambassadeur Madeleine Albright: ze echoden allen de stelling van de president dat in Bosnië Amerikaanse waarden, Amerikaanse belangen en het Amerikaanse leiderschap in de wereld op het spel staan.

In het debat in de Amerikaanse politiek en de media keert steeds de vraag terug: is Bosnië voor de VS van levensbelang? Of, zoals het weekblad Time het vorige week op zijn omslag formuleerde naast een foto van een jonge soldaat: is Bosnië het waard om voor te sterven? Het valt de regering niet makkelijk die vraag - 'de moedertest' - overtuigend te beantwoorden.

Het morele argument, het beroep op de Amerikaanse compassie met het gruwelijke lot van de Bosnische bevolking, stuit op het tegenargument: waarom gaan we dan niet ook naar Rwanda, naar Sri Lanka? Een van de meest uitgesproken tegenstanders van Amerikaanse deelname aan de vredesmacht, de Republikeinse senator Phil Gramm, betoogde gisteren dat internationale politiek “geen maatschappelijk werk” is. “Zelfs de machtigste natie ter wereld, en dat zijn we, kan niet alle problemen oplossen”, aldus Gramm.

Dat vrede in Bosnië een wezenlijk Amerikaanse belang is, wordt ook niet door iedereen ingezien. De regering betoogt dat zonder Amerikaanse troepen de oorlog zal oplaaien en zich mogelijk zal verspreiden over Europa. In Bosnië zou daarom de toekomst van Europa op het spel staan, en bovendien de toekomst van het transatlantische bondgenootschap. Als de Amerikanen zich nu afzijdig houden, zou de NAVO dat niet overleven en het Amerikaanse leiderschap in de wereld niet meer geloofwaardig zijn.

Maar voor dat argument zijn de isolationisten ongevoelig: gaat het ten koste van de NAVO? Maar de NAVO heeft haar rol toch al vervuld en is na het einde van de Sovjet-Unie toch uitgespeeld? Is er een bedreiging voor de Europese stabiliteit? Waarom lopen de Europeanen zelf dan niet wat harder?

De leiders van de Republikeinen in Huis en Senaat, Gingrich en Dole, zijn minder absoluut in hun afwijzing dan Gramm. Ze herhalen al weken dat de president hun nog niet heeft overtuigd, en laten daarmee de mogelijkheid open dat dat alsnog gebeurt. Maar vooral in het Huis van Afgevaardigden bestaat weerstand tegen de onderneming.

Clinton zegt dat hij geen toestemming van het Congres nodig heeft voor het sturen van troepen naar Bosnië. Het Congres is het daar niet mee eens. Naar verwachting zal Clinton steun van het Congres vragen in een niet-bindende resolutie. Dat is een manier om politieke rugdekking te krijgen. De president deelt zijn macht niet werkelijk met het Congres, maar mocht de zaak slecht aflopen, dan valt de verantwoordelijkheid niet alleen op hem.

Clinton zal het Congres duidelijker dan tot nog toe moeten aangeven wat het doel van de Amerikaanse troepen is, wanneer dat bereikt is, wat er voor garanties zijn dat het geen eindeloos durende operatie wordt, en wat er gebeurt als er veel Amerikaanse slachtoffers vallen. De vredesoperaties in Libanon en Somalië, die werden afgeblazen nadat er respectievelijk honderden en tientallen Amerikaanse doden waren gevallen, liggen hier nog vers in het geheugen. De verwijzingen naar die ervaringen figureren zelfs zo prominent in de discussie over Bosnië, dat sommige commentatoren vrezen dat het land op den duur geen enkele militaire operatie meer aandurft uit angst dat Amerikaanse soldaten om het leven komen. Een soldaat zei onlangs: “Mijn grootvader en mijn oom zijn de Europanen te hulp gekomen in de Eerste Wereldoorlog, mijn vader in de Tweede Wereldoorlog, en ik ben er ook al eens gelegerd geweest. Is het nu niet eens hun beurt?” Dat de NAVO, en dus ook de Amerikaanse troepen, in Bosnië geen oorlog gaan voeren, maar gaan toezien op de uitvoering van een vredesakkoord is een nuance die nogal eens verloren gaat.

Dinsdag vertrekt Clinton naar Europa. Op die reis zal de vredesoperatie in Bosnië een belangrijke plaats innemen. Want wat het Congres er ook van denkt, Clinton is ervan overtuigd dat de VS een belangrijke rol in Europa te spelen hebben en Europa niet de rug kunnen toekeren. Een commentator schreef gisteren in The New York Times: “In plaats van zich terug te trekken, is het Amerikaanse militaire en politieke leiderschap noodzakelijker geworden. Het is de natuurlijke aanvulling op de economische macht van Duitsland. Naast deze werkelijkheid, lijkt praten over uitbouwen van de EU van een handelsblok tot een politieke en militaire macht grotendeels denkbeeldig.”