Voor Ierse 'nee'-stemmers gaf lot van vrouw de doorslag

De overwinning van de 'ja'-stem in het Ierse referendum over echtscheiding, is een nieuwe stap op weg naar de scheiding van kerk en staat in Ierland.

De invloedrijke katholieke kerk bleek niet opgewassen tegen de coalitieregering van premier Bruton, die zich met haar volle gewicht heeft ingezet voor de 'ja'-stem. Nu moet nog blijken of Ierland zich de echtscheidingen ook economisch kan permitteren.

Ierland is het enige land in de Europese Unie waar de kerk niet alleen een belangrijke machtsfactor is, zoals in Italië of Spanje, maar waar de bevolking ook nog trouw ter kerke gaat. Van de 92 procent katholieken in Ierland bezoekt tachtig procent een of meer keren per week de kerk.

Maar de zeer krappe overwinning van de voorstanders van echtscheiding toont aan dat die kerkgangers zich steeds minder door de kerk de wet laten voorschrijven. Door de vele seksschandalen met priesters die de laatste jaren naar buiten zijn gekomen, is het vertrouwen in de kerkelijke autoriteit afgenomen.

Vooral de angstvallige pogingen van de kerk om de schandalen af te dekken, hebben haar reputatie geschaad. De Ieren zijn tegenover hun kerk wel vergevingsgezind, maar ze vinden het kwalijk dat de klachten van kinderen over misbruik door priesters jarenlang in de doofpot zijn gestopt en dat de priesters de hand boven het hoofd is gehouden ten koste van de slachtoffers.

De Ieren zijn de laatste jaren minder gevoelig geworden voor de autoriteit van de kerk: de meeste stemmers zeiden zich niet gebonden te voelen aan het officiële standpunt van de bisschoppen. Zelfs de oproep van paus Johannes Paulus II vanuit Rome, vorige week donderdag, tot het instandhouden van het huwelijk als een “onverbrekelijke band”, had op de Ieren maar matig effect.

De ja-stemmers beschouwen zichzelf overigens als net zulke goede katholieken als de 'nee'-stemmers. De woordvoerder van de kerk, bisschop Flynn, oogstte met zijn dreigement dat officieel gescheiden mensen de sacramenten straks niet meer toegediend zullen krijgen, vooral kritiek, zelfs in het 'nee'-kamp. De 'nee'-campagne gebruikte ook vooral seculiere argumenten tegen echtscheiding: verwijzing naar wat de kerk ervan vond werd gezien als een zwaktebod.

Het voornaamste argument van het 'nee'-kamp, dat adverteerde met de slogan 'hello divorce, goodbye daddy', was: 'don't reward the deserter'. De 'nee'-stemmers zeiden dat vrouwen de dupe zouden worden van de wijziging in de grondwet.

De snelle ontwikkeling van agrarische naar moderne Europese economie van de laatste dertig jaar heeft nog niet overal in Ierland zijn beslag gekregen. Het verschil in stemgedrag was daarvan de weerslag. In de stad Dublin met ongeveer een miljoen inwoners heeft een grote meerderheid 'ja' gestemd, op het platteland was het overwegend 'nee'. Scheiding van tafel en bed is al sinds 1980 geoorloofd in Ierland. Vier procent van de Ieren heeft inmiddels van die mogelijkheid gebruik gemaakt.

In de - vaak arme - Ierse plattelandsgebieden zijn familieverbanden belangrijk voor de economische stabiliteit. Als een boerderij in tweeën moet worden gesplitst omdat een van de twee echtelieden verliefd wordt op een buurman of buurvrouw, is dat een ramp voor het bedrijf.

Een gezin moet zich een echtscheiding kunnen veroorloven, en dat is in de meeste Ierse gezinnen nauwelijks het geval. Met een staatsschuld van rond de negentig procent van het bruto nationaal produkt en een geraamd begrotingstekort van rond de 900 miljoen gulden is Ierland een van de armste landen in Europa.

De 'nee'-campagne, die ervan uitgaat dat het aantal scheidingen na de wetswijziging zal toenemen, heeft steeds gevraagd waar de regering het geld vandaan wil halen om al die verlaten vrouwen - 75 procent van de Ierse vrouwen werkt niet buitenshuis - straks te onderhouden. Op verhoging van de belasting zit niemand in Ierland te wachten. De belastingdruk ligt er al hoger dan gemiddeld in Europa.

De uitslag van het referendum geeft een beeld van de mate waarin Ierland kan worden beschouwd als een modern Europees land. De helft van het land protesteert nog.