PvdA worstelt met toekomst AOW; 'Het heeft even geduurd, maar de PvdA laat zijn sociale smoel weer zien.'

De PvdA debatteerde zaterdag in Amsterdam over een gevoelige materie: de toekomst van de AOW. Een vluchten-kan-niet-meer-debat: de baby-boomers komen eraan.

AMSTERDAM, 27 NOV. Om een welvaartsvaste AOW te garanderen, moeten volgens de PvdA-fractie mensen met een baan vanaf 1998 extra AOW-premie gaan betalen. Vanaf 2014 moeten ook ouderen met een aanvullend inkomen van meer dan 500 gulden per maand AOW-premie gaan betalen. De premies worden gestort in een spaarpot. Dit zogeheten AOW-plusfonds moet voorkomen dat de premies te snel stijgen wanneer over vijftien jaar de naoorlogse generatie - de baby-boomers - de pensioengerechtigde leeftijd bereikt.

“Heel nuttig” noemde de premier Kok zaterdag tijdens een PvdA-symposium het initiatief van de PvdA-fractie. “Het is van grote betekenis dat in politieke partijen en in de samenleving wordt nagedacht over een toekomstig probleem.” Wat Kok inhoudelijk van de plannen vindt, liet hij in het midden. Volgend jaar bespreekt het kabinet de toekomst van de AOW en de premier wilde daarop geen voorschot nemen.

Kok deelt de mening van zijn partijgenoot en Tweede-Kamerlid Van Zijl, initiator van het AOW-debat, dat een beleid gericht op vergroting van de arbeidsdeelname en verlaging van de staatsschuld niet toereikend is om een welvaartsvaste AOW te waarborgen. Er moet iets extra's gebeuren “en daar nemen we volgend jaar een beslissing over”, zei Kok. De premier liet wel doorschemeren dat hij het niet onredelijk vindt als ouderen met een “behoorlijk inkomen” ook wat bijdragen aan de AOW. Op dit moment betalen 65-plussers geen AOW-premie.

De PvdA-bijeenkomst in de oude raadszaal van het Amsterdamse gemeentehuis, nu onderdeel van het prestigieuze Hotel the Grand, werd vooral bezocht door grijze PvdA-leden. En voor hen had Kok goed nieuws. Een dag eerder was de ministerraad akkoord gegaan met de nota armoedebestrijding van minister Melkert (sociale zaken). Om de 'stille armoede' onder de ouderen te bestrijden krijgen alleenstaande 65-plussers vanaf 1997 een speciale aftrek in de inkomstenbelasting. Een jaar later worden deze alleenstaandenaftrek en de algemene ouderenaftrek verder verhoogd. “Ouderen met alleen AOW gaan er ongeveer 320 gulden op vooruit”, rekende Kok zijn partijgenoten voor. “Het heeft even geduurd”, zei een oude en trouwe (lid sinds 1949) PvdA'er “maar de PvdA laat zijn sociale smoel weer zien”.

Het belastingplan werd afgelopen donderdag snel in elkaar getimmerd. De PvdA-bewindslieden vergaderen iedere donderdag in het Catshuis als voorbereiding op de ministerraad. Kok maakte duidelijk dat hij de nota armoedebestrijding wilde afhandelen. In allerijl werd minister Zalm (VVD) naar het Catshuis gehaald en samen met de PvdA'ers Melkert en Vermeend (staatssecretaris van financiën) werd het fiscaal voorstel uitgewerkt.

De bezoekers van het PvdA-symposium onthaalden het met een applaus. Ook het AOW-voorstel van de PvdA-fractie werd gunstig ontvangen. “Welkom in de club”, liet coalitiegenoot D66 vrijdag direct weten. De Democraten lopen al sinds 1982 met identieke plannen rond. Coalitiegenoot VVD is tegen het heffen van een AOW-premie op aanvullende pensioenen. Maar het liberale kamp is verdeeld. Tijdens het symposium werd het PvdA-plan enthousiast ontvangen door A. Toor van de liberale jongerenorganisatie JOVD. Hij hekelde de opstelling van staatssecretaris Linschoten (VVD, sociale zaken). Volgens Linschoten blijft de AOW ook op lange termijn betaalbaar, mits het aantal werkenden voldoende stijgt. Toor vindt dat “een politicus met verantwoordelijkheidsgevoel zo'n uitspraak niet had mogen doen”.

Het VVD-idee om de AOW betaalbaar te houden - een verhoging van de AOW-gerechtigde leeftijd van 65 naar 67 jaar - heeft de PvdA via een enquête voorgelegd aan de Nederlandse bevolking. “Geen draagvlak”, concludeerde Van Zijl.

Net als VVD en CDA wijzen de werkgevers de PvdA-suggestie om de AOW-premie extra te verhogen voor mensen met een baan van de hand. Volgens werkgeverswoordvoerder Verhey gaat dat ten koste van de werkgelegenheid. Arbeid wordt duurder. Het verweer van Van Zijl dat de premiestijging van de AOW “zeer waarschijnlijk” wordt gecompenseerd door een daling van de WW- en WAO-premies kan Verhey niet overtuigen. “De PvdA gaat uit van een te optimistische economische groei.” Het voorstel om 65-plussers met een aanvullend inkomen van 500 gulden per maand AOW-premie te laten betalen is voor de werkgevers “bespreekbaar”.

De FNV steunt het initiatief van de PvdA-fractie op hoofdlijnen. De vakcentrale is ook voorstander van het heffen van AOW-premie over de tweede en derde belastingschijf. FNV-bestuurder Muller herinnerde Van Zijl eraan dat de PvdA altijd een voorstander is geweest van deze zogeheten fiscalisering van de volksverzekeringen. De financiering van de AOW geschiedt dan niet meer door premiebetaling maar uit de belasting die over alle schijven wordt geheven. “Ik ben op zich voorstander van heffen in de tweede en derde schijf”, erkende Van Zijl. “Maar er zijn grenzen aan de politieke haalbaarheid.” Uit berekeningen blijkt dat het tarief in de tweede en derde schijf tot “onaanvaardbare hoogten” zou stijgen. “Dat is maatschappelijk niet te verkopen”, aldus Van Zijl. “De sterke voor de zwakke”, riposteerde een PvdA'er uit de zaal die vakbondsvoorman van het eerste uur Henry Polak aanhaalde.

Maar de sociaal-democraten hebben zorgvuldig de politieke en maatschappelijke grenzen verkend. De toekomst van de AOW is “een gevoelige materie”, aldus Van Zijl. Voor de presentatie van de AOW-plannen werd een professioneel bureau ingeschakeld. De PvdA heeft geleerd van de ervaringen van het CDA. Een ongelukkige presentatie van de christen-democratische visie op de AOW droeg bij aan het verliezen van verkiezingen en bestuursmacht. “Wim moet nog even premier blijven”, vindt een PvdA-lid “want het gedachtengoed van Drees moet goed worden beheerd”.