JOOST BUIS OVER Sun Ra

Joost Buis' Astronotes: 28/11 en 26/12 PH'31 (Amsterdam), 31/12 (Klap op de Vuurpijl, Transformatorhuis Amsterdam), 1/1 Nieuwjaarsconcert (Bimhuis Amsterdam). Video's Sun Ra: A Joyful Noise; Space is the place (beide Rhapsody films, 1995). Binnenkort komt een derde video uit.

“Sun Ra was een dictator. Zijn bandleden hebben lange tijd in een commune bij elkaar gewoond. Het kwam voor dat Sun Ra hen om vier uur 's nachts wekte met de mededeling dat ze moesten repeteren. Dan had hij net een nieuw stuk af. Als Sun Ra niet zo'n persoonlijkheid was geweest, had hij zijn groep nooit dertig jaar lang bij elkaar kunnen houden.”

Trombonist Joost Buis, zelf allesbehalve een dictator, heeft de groep Astronotes opgericht om werk van Sun Ra (1914-1993) uit te voeren. Toen het Amerikaanse label Evidence begin dit jaar steeds meer werk van de pianist/bandleider op cd ging uitbrengen, besloot Buis om zijn stukken uit te schrijven en een bezetting bij elkaar te zoeken die ongeveer overeenkomt met Sun Ra's Arkestra van eind jaren '50: vijf blazers (alt-, tenor- en baritonsax, trompet en trombone), gitaar, piano, bas, drums. Het typische, buitenaardse, orgelgeluid van Sun Ra bereikt pianist Cor Fuhler met een wrakke Philicorda - een oud huiskamerharmonium van Philips - die hij bij het vuilnis vond.

“Er zit iets ontzettend simpels in de muziek van Sun Ra, op het naïeve af. De thema's zijn heel pakkend, bijna zoals een kinderliedje of een goed popnummer. Als je die een keer hoort, dan vergeet je ze niet meer. Niet voor niets kwam er onlangs een compilatie-cd uit van popbands, waaronder Sonic Youth, die Sun Ra spelen. Een van mijn favorieten is We travel the space ways. Wie een jaar geleden had voorspeld dat ik nu op het podium tien keer achter elkaar de zin We travel the space ways zou staan zingen, had ik voor gek verklaard.

“Sun Ra-stukken nodigen erg uit tot improvisatie. Niet dat je zelf voortdurend moet soleren, je laat elkaar de ruimte. Het is een soort happy free jazz. Bij veel volledig geïmproviseerde muziek ontstaat nogal eens vermoeidheid - hoe lang duurt dit nog? Bij Sun Ra kan het niet lang genoeg duren. Lekker spelen, dat is misschien toch wat je als muzikant nastreeft. De behoefte om steeds weer met iets nieuws te komen neemt af, zonder dat hierdoor de spanning verdwijnt.

“Toen Sun Ra in de jaren '60 hoorde dat men hem zag als de vader van de free jazz, veranderde hij de naam van zijn band prompt in Sun Ra and his Outergallactic Discipline. Dat was meer dan alleen om te pesten. Veel van wat de Sun Ra-luisteraar van nu aanwijst als collectieve improvisatie, is in wezen georganiseerde chaos. Op het eerste gehoor lijken de blazers bijvoorbeeld dwars door elkaar heen te tetteren. Maar als je goed luistert merk je dat ze alle een duidelijke rol hebben.

“Sun Ra ontwierp zijn eigen kosmische mythe. Het begint er al mee dat hij volhield op Saturnus te zijn geboren en daardoor moeite had om met mensen om te gaan. De filmmuziek bij Space is the place klinkt vrolijk, maar die gaat eigenlijk over de ondergang van de wereld.

“Binnen zijn band genoot Sun Ra de status van een goeroe. De overgave van zijn bandleden, vooral van tenorist John Gilmore en altist Marshall Allen, was ongekend. Altijd en overal ging de leider voor. Van iemand die ooit met Sun Ra heeft opgetreden, hoorde ik dat hij bij aankomst in een hotel eerst de sleutels van alle kamers opvroeg. Dan stapte hij een kamer in, strekte zijn armen, richtte zijn blik omhoog en bepaalde dan wie erin mocht.

“De verleiding is groot om bij onze optredens dezelfde space suits aan te trekken, als Sun Ra destijds deed, maar ik denk niet dat we dat doen. Dat zou flauw zijn. Het gevoel dat een Sun Ra-concert uitstraalde, moet je niet uiterlijk proberen na te bootsen. Het moet blijken uit de muziek.”