Japan komt met plan voor liquidatie hypotheekbanken

TOKIO, 27 NOV. Het Japanse ministerie van financiën zal deze week een plan bekendmaken voor de liquidatie van zeven hypotheekbanken die door het probleem van oninbare leningen vrijwel failliet zijn, aldus berichten in de Japanse pers. Tevens blijkt dat de Japanse mafia een snelle oplossing van de problemen van de banken in de weg staat.

Het ministerie maakte vorige week al bekend een instituut op te zetten voor de overname van banken die door hetzelfde probleem bankroet gaan. De oplossing van de crisis bij de hypotheekbanken, waaraan andere banken veel krediet hebben verschaft, wordt als eerste vereiste gezien voor het oplossen van het gehele probleem van oninbare leningen in Japan.

De hypotheekbanken waren vroeger de enige banken die deze vorm van krediet verschaften maar door liberalisering van het bankwezen in de jaren tachtig kregen ze concurrentie van gewone banken. Om hun marktaandeel vast te houden hebben vooral deze hypotheekbanken in de hausse van grond- en aandelenspeculatie eind jaren tachtig - de 'luchtbel' - agressief hypotheken verleend die na het inzakken van de markt nu volstrekt oninbaar blijken te zijn.

De zeven specialistische banken hebben voor 7,3 biljoen yen (rond de 73 miljard dollar) aan slechte leningen uitstaan. Volgens cijfers van het ministerie 20 procent van het totaal aan 'slechte leningen' die Japanse financiële instellingen in portefeuille hebben. Volgens het voorstel moeten zowel de moedermaatschappijen van de hypotheekbanken - veelal algemene commerciële banken - alsook de kredietverschaffers van de hypotheekbanken hun deel van het verlies namen.

De kredietverschaffers zijn juist veelal agrarische coöperaties. Deze coöperaties verzetten zich tot dusver heftig tegen het moeten nemen van een deel van het verlies en wijzen op de verantwoordelijkheid van de moedermaatschappijen. Commentatoren stellen echter dat de coöperaties even goed verantwoordelijk zijn voor de rampzalige situatie omdat ze uit winstbejag de kredietkraan voor de hypotheekbanken tijdens de hausse ruim open hebben gezet. Maar door de politieke macht van de coöperaties - ze hebben grote invloed binnen de regerende Liberaal Democratische Partij - hebben de coöperaties tot dusver een oplossing van het probleem van de hypotheekbanken in de weg gestaan.

Van de in totaal acht hypotheekbanken in Japan behoort er een tot het agrarische circuit. Aangezien de berichten nu slechts over zeven banken spreken moet geconcludeerd worden dat de coöperaties hun eigen bank buiten het plan houden.

Het ministerie heeft nu een middenweg gekozen waarbij de coöperaties een substantieel deel van hun kredieten aan de hypotheekbanken afschrijven, maar procentueel minder dan de moedermaatschappijen en andere kredietverschaffers. Financiële instituten hebben voor 12,9 biljoen yen aan krediet uitstaan bij de zeven banken. Volgens het plan zullen ze daarvan 7,3 biljoen yen, gelijk aan het bedrag aan oninbare kredieten van de hypotheekbanken, moeten afschrijven. De goede leningen van de hypotheekbanken zullen in een nieuwe instelling worden ondergebracht. Het basiskapitaal van deze instelling, 1 biljoen yen, zal half door de regering en half door banken moeten worden opgebracht. Verdere financiering zal geschieden via door de overheid gegarandeerde obligaties. Het is de vraag hoe het publiek op het gebruik van overheidsgeld voor dit doel zal reageren en of de banken bereid zullen zijn geld op tafel te leggen.

Een nieuw probleem dat opduikt bij het oplossen van de slechte leningen is de rol van de Japanse mafia, de yakuza. De yakuza blijken vaak verkoop van onroerend goed dat als onderpand voor leningen dient tegen te houden. Volgens een medewerker van het ministerie van financiën zijn veel oninbare leningen van juist de hypotheekbanken leningen aan de mafia. Een ander patroon is dat een klein bedrijf dat op het punt staan bankroet te gaan het huurcontract van een pand overdraagt aan de mafia in ruil voor veel contant geld.

Het blijkt voor een bank zeer moeilijk te zijn yakuza tot verkoop van onroerend goed te dwingen of om een pand te verkopen waarin de mafia zich heeft gevestigd. Zodoende heeft een bank weinig kans ten minste een deel van de waarde van de gegeven hypotheek terug te krijgen. De politie vermoedt dat de moord van een directeur van een lokale vestiging van de Sumitomo Bank in Nagoya vorig jaar het werk is geweest van yakuza, evenals 22 andere aanslagen op deze bank.