Voetbaltrainers al lang niet meer met hun club getrouwd

Het voetbalseizoen is nog geen vijf maanden oud en in ere- en eerste divisie zijn al zeven trainers vertrokken. Issy ten Donkelaar en Ronald Spelbos waren deze week aan de beurt. Vorig seizoen gingen in totaal dertien trainers voortijdig de laan uit. “Maar als het nu in dit tempo doorgaat, komen er nog vijftien bij”, voorspelt Jan Reker.

ROTTERDAM, 25 NOV. Frans Körver, oudste hoofdtrainer in het Nederlandse betaald voetbal: “Ik zeg na een overwinning weleens tegen mijn vrouw: Deze week kan mij in ieder geval niets gebeuren.”

Het is een cynisch bedoelde opmerking van de 58-jarige Limburger, maar er zit zeker ook een kern van waarheid in, weten de trainers. Zij leven in voortdurende onzekerheid. Na een paar nederlagen wordt overal gemokt, bij Ajax, maar ook bij Helmond Sport. Door spelers, door toeschouwers en ook door sponsors, een steeds belangrijk wordende groep in de voetballerij. Gebleken is dat een beetje zwak bestuur zo zwicht voor kritiek op de trainer. “De bijl kan elk moment vallen”, weet Körver uit ervaring.

De trainer heeft het altijd gedaan. Is het dan nog wel een leuk vak? “Leuk? Daar denkt niemand aan”, stelt Jan Reker, secretaris van de Coaches Betaald Voetbal (CBV) en zelf sinds enkele weken werkloos. “Het is een verslaving. We zijn gek van het spelletje. We kunnen het niet missen. Hoe vaak hoor je voetballers niet zeggen dat ze later geen trainer willen worden? Een hondebaan vinden ze het. Maar ze worden toch bijna allemaal trainer.”

Daardoor is de keuze voor de clubs ook veel groter dan vroeger. Er zijn meer trainers. En er is meer geld om trainers af te kopen. Ook is er sprake van beduidend minder fatsoen in de voetballerij. Wim Rijsbergen (NAC) heeft trainers weleens vergeleken met de mensen “die 300 jaar geleden met hun kop in de galg hingen en door het volk met tomaten en eieren werden bekogeld”. Adrie Koster (TOP): “Een trainer wordt soms slechter behandeld dan een pispaal.”

De tijden dat een oefenmeester met een vereniging getrouwd was, zijn al lang voorbij. Het is tegenwoordig bijna opmerkelijk als een trainer langer dan twee seizoenen op dezelfde plaats werkt. Van de 38 clubs uit het betaald voetbal hebben slechts acht dezelfde hoofdtrainer als aan het begin van vorig seizoen, amper anderhalf jaar geleden. Louis van Gaal, voorzitter van de CBV, is één van de uitzonderingen. Hij is al sinds september 1988 als hoofdcoach in dienst van Ajax. Maar beter dan met de Amsterdamse club kan het ook niet gaan. Ook Foppe de Haan zit 'ouderwets' lang bij Heerenveen, sinds juli 1985.

Elke club wil hoog op de ranglijst staan. Elke club denkt niet te hoeven degraderen. “Maar er moeten toch ploegen zestiende, zeventiende en achttiende staan”, zegt Reker. “Vroeger mocht je nog degraderen”, herinnert Körver zich. “Maar nu spelen andere belangen mee. De sponsors willen waar voor hun geld. De meesten willen met hun dikke buik voorop staan bij een succesvolle club.” Reker: “Geen sponsor wil zijn naam op een shirt van een club die onderaan staat.”

Soms kunnen de verwachtingen gewoonweg niet hoog zijn. Reker: “Iedereen verwachtte van De Graafschap dat het onderaan zou komen te staan. En dat gebeurde ook, maar toch moest de trainer er uit.” De bewuste trainer, Körver: “Maar we zouden zeker zijn gaan stijgen als het bestuur niet al na de tweede wedstrijd in paniek was geraakt. Ze maakten er een puinhoop van.”

Als het maar even niet loopt zoals het zou moeten lopen, dan is vaak het moment aangebroken om een nieuwe trainer aan te stellen. Niet zelden worden van zo'n man wonderen verwacht. Recente onderzoeken hebben uitgewezen, dat het beoogde 'schokeffect' in minder dan de helft van de tussentijdse wisselingen uitblijft. Volgens het maandblad Elf heeft het zelfs helemaal geen zin om de trainer laat in het seizoen de laan uit de sturen. Dat zou de recente, snelle ontslagen weer enigszins billijken. “Clubs hopen altijd dat het effect net in hun geval wel goed uitpakt”, stelt Reker.

Trainers met de benodigde papieren zijn er genoeg. Veel meer dan clubs. Straks komen er weer zeventien bij. De KNVB heeft bovendien besloten voortaan elk jaar een A-cursus te houden in plaats van eens in de drie jaar. Desondanks is er niet veel werkloosheid in deze bedrijfstak, omdat er andere mogelijkheden zijn dan hoofdcoach worden van een ploeg uit de ere- en eerste divisie. Verscheidene clubs trekken tegenwoordig ook een A-trainer als assistent aan. Tevens zijn veel trainers als technisch directeur of manager werkzaam. En dan is er nog het buitenland. In de verste uithoeken zijn Nederlanders actief. In het uiterste geval kan voor een amateurclub worden gekozen.

De meeste trainers willen toch het liefst in het Nederlandse profvoetbal actief zijn. Dus is het een kwestie van opvallen. Bij voorkeur met prestaties, maar desnoods door stoere taal. Zoals de werkloze Azing Griever die zich in april in het weekblad Voetbal International afvroeg: “Heeft een trainer als Van Gaal nou meer dan ik?” Griever, nu werkzaam bij Emmen, denkt zeven maanden later niet dat hij aan dergelijke teksten zijn baan te danken heeft. “Daar was het me ook niet om te doen”, legt hij uit. “Ik zeg niet iets shockerends om op te vallen. Ik zeg wat ik denk. Ik heb met Van Gaal op de cursus gezeten. We hebben het papiertje gehaald en dan zijn we voor mijn gevoel allemaal van hetzelfde niveau.”

Elke trainer komt vooral voor zichzelf op. Toch is er, aldus CBV-secretaris Reker, wel degelijk sprake van de nodige saamhorigheid onder de Nederlandse trainers. Vorige week kwamen voor Nederland-Noorwegen liefst 64 coaches bijeen, een record. De oefenmeesters hanteren een erecode. Afgesproken is dat niemand bij een club aan de slag gaat zolang de zaken met zijn voorganger niet zijn afgehandeld. Körver twijfelt sterk aan de naleving daarvan. “Met De Graafschap en mij is nog niets rond. Ik krijg zelfs nog geld voor de dagen dat ik gewerkt heb. Toch zit er al een ander.” Fritz Korbach volgde Körver onlangs op in Doetinchem.

Alleen de KNVB zou wat kunnen doen tegen onoirbare praktijken. De trainersorganisaties zelf hebben die macht niet. De CBV tekende protest aan tegen twee clubs. Bij Heracles en Veendam zou de technische leiding in handen zijn van ongediplomeerde trainers. De KNVB heeft daar nog geen maatregelen tegen genomen. Maar CBV-secretaris Reker is vol vertrouwen: “Ik denk dat het binnenkort afgelopen is met dergelijke zaken, let maar op.”

Natuurlijk is een vroegtijdige scheiding ook weleens de enige oplossing. Reker: “Als de relatie tussen spelersgroep en trainer kapot is dan heeft het geen zin meer om door te gaan. Soms is het gewoon beter om op te stappen. Ronald Spelbos bleef uiterlijk koel, maar reken maar dat het gehoon van een heel stadion door je ziel snijdt.” Deze Spelbos overweegt zijn ontslag bij Vitesse aan te vechten en heeft een advocaat in de arm genomen. Hij zegt zijn werk te willen afmaken, maar dat hij in Arnhem weer aan de slag gaat is onwaarschijnlijk. Hoogstens zal Spelbos er financieel nog uitspringen.

De kwestie-Spelbos is triest, maar tevens lachwekkend. De oud-verdediger werd al in december van het vorig seizoen in het geheim door Vitesse-voorzitter Aalbers benaderd. De toenmalige trainer, de Duitser Neumann, wist op dat moment nog van niets. Toen het nieuws over Spelbos uitlekte sloeg Vitesse een modderfiguur. Dat had de club er voor over om de trainer van NAC binnen te halen. Maar die is nu, vijf maanden na indiensttreding, alweer vertrokken. Waar was die populariteit van Spelbos bij het Vitesse-bestuur op gebaseerd? “Ze moeten hebben geweten hoe ik werk. Want zo heb ik altijd gewerkt”, zegt de ontslagen trainer achteraf.

“Vergeet niet dat trainers ook falen”, zegt veteraan Frans Körver. “Ik geef toe dat ik destijds bij VVV na 1 februari heb gefaald. Ik kon de neergaande spiraal niet ombuigen.” Körver maakt zich begrijpelijk niet al te druk meer over de toekomst. Hij bevindt zich in de herfst van zijn carrière en heeft na zijn ontslag bij De Graafschap snel onderdak gevonden bij het door hem zo geliefde MVV. “Ik werk hier met fijne mensen en kan weer proberen van niets iets te maken. Ach, wat heb ik nog meer te wensen?”

Trainers betaald voetbal

..............begin 94-95 eind 94-95 begin 95-96 Heden

Ajax..........Van Gaal....Van Gaal....Van Gaal....Van Gaal

Feyenoord.... Van Hanegem Van Hanegem Van Hanegem Haan

Fortuna S.....Verbeek.... Verbeek.... Verbeek.... Verbeek

GA Eagles.... Ten Cate....Fafié Fafié Fafié

Graafschap....Versleijen..Körver Körver Korbach

Groningen.... Westerhof.. Westerhof.. Westerhof.. Westerhof

Heerenveen....De Haan.... De Haan.... De Haan.... De Haan

NAC.......... Spelbos.... Spelbos.... Rijsbergen..Rijsbergen

NEC.......... Van Kooten..Van Kooten..Van Kooten..Looijen

PSV.......... De Mos......Advocaat....Advocaat....Advocaat

RKC.......... Jacobs......Jacobs......Van Veen....Van Veen

Roda JC...... Stevens.... Stevens.... Stevens.... Stevens

Sparta........Berger......Van Stee....Ten Cate....Ten Cate

FC Twente.... Ten Donkelaar Ten Donkelaar Ten Donkelaar Rutten

FC Utrecht....Van Veen....Duchatinier/Vonk Kistemaker Kistemaker

Vitesse...... Neumann.... Neumann.... Spelbos.... Thijssen

Volendam......Rijsbergen..Rijsbergen..Jacobs......Jacobs

Willem II.... Reker...... De Jong.... De Jong.... De Jong