Ivy Compton-Burnett als soap

Voorstelling: House & Head door Theatergroep Bonheur, naar 'a House and its Head' van Ivy Compton-Burnett. Vertaling: Hanna Oberman; script en regie: Annekee van Blokland; toneelbeeld: Trudi Maan; spel: Trudi Klever, Paul Kooij, Ruurt De Maesschalck, Peter Sonneveld, e.a. Gezien: 23/11 Theater Bonheur Rotterdam. Aldaar t/m 2/12, daarna in Arnhem, Utrecht en Amsterdam t/m 17/2

De Engelse schrijfster Ivy Compton-Burnett (1884-1969) situeerde haar romans in het milieu van de verarmde landadel in het laat-Victoriaanse Engeland, maar haar boeken zouden ook moeiteloos voor moderne soaps kunnen doorgaan. Met die ogen kun je althans kijken naar House & Head, de toneelbewerking die theatergroep Bonheur maakte van A House and its Head.

In de voorstelling - na Comptons en Burnetts in 1989 de tweede die de groep produceert op basis van het werk van Compton-Burnett - verlustigen we ons in de perikelen van het gezin Edgeworth en net als in een soap leren we daarnaast een stoet andere figuren kennen die om het gezin heencirkelen en meegesleurd worden in een rampspoedige aaneenschakeling van schandalen en intriges waaraan de hoofdpersonen het hoofd moeten bieden. Alle klassieke ingrediënten komen daarbij om de hoek kijken: huwelijk, overspel en echtscheiding, moord, bedrog en omkoping, list, lust en macht.

Tijd om ergens lang bij stil te staan is er niet want de gebeurtenissen trekken in ademloos tempo voorbij - en alles in die onnavolgbaar scherpe, ijselijk formele dialogen: de steekwapens waarmee de personages van Compton-Burnett elkaar naar het leven staan. Die fraai verpakte maar o zo giftige taal is in de vertaling van Hanna Oberman gelukkig niet verloren gegaan. Het is een plezier om naar de acteurs te luisteren, vooral Peter Sonneveld, de enige van de zevenkoppige cast die geen dubbelrollen speelt, onderscheidt zich. Dat heeft wel veel maar niet alles met zijn spel te maken. Als Duncan Edgeworth heeft hij een dankbare rol, de ongeëvenaarde souplesse waarmee hij formuleert en de anderen aan zijn rigide leefregels onderwerpt bezorgt hem een onaantastbare positie in het gezin.

Bijna onaantastbaar tenminste. Want ook deze autoritaire patriarch die al meteen in de eerste scène tijdens het kerstontbijt op een ondraaglijke manier zijn gezag laat gelden wordt weleens afgetroefd, meestal door de vrouwen in zijn omgeving. Eigenzinnige en sterke persoonlijkheden als zijn dochter Nance en tweede echtgenote Alison (mooie vertolkingen van respectievelijk Maureen Teeuwen en Christine Vroom) laten zich niet altijd willoos door hem de wet voorschrijven en dienen hem van repliek.

Het spel van het ensemble is spits en licht van toon. Annekee van Blokland heeft de voorstelling met schwung geregisseerd in een niet-naturalistisch decor waarin tientallen tapijten bij wijze van weelderige draperieën vanuit de nok naar beneden hangen en de langwerpige speelvloer in verschillende ruimtes verdelen. Een dozijn stoelen en twee sofa's zijn het enige meubilair. Al die zitmeubels zouden de mise-en-scène statisch kunnen maken ware het niet dat de acteurs, gestoken in enigszins historiserend aandoende kledij, voortdurend van hun stoel opstaan en naar een andere benen, aldus de vaart erin houdend.