Helmut Kohl wijst Europa de weg in het Verre Oosten

SINGAPORE, 25 NOV. Ergens hoog in de lucht moeten ze elkaar halverwege deze week gekruist hebben: Nick Leeson en Helmut Kohl. De ex-beurshandelaar was op weg van Frankfurt naar Singapore om daar berecht te worden voor zijn rol in de ondergang van de Britse bank Barings. De Duitse bondskanselier had de stadstaat net verlaten na een tiendaagse rondreis in Azië.

Hoewel met name de dagen in Singapore succesvol verliepen voor Kohl, sneeuwde het resultaat van zijn bezoek een beetje onder in het mediacircus rond de aankomst van Leeson. Nu was Kohls rondreis er ook geen van grote doorbraken of verrassende politieke standpunten. Doel van de missie was vooral de bestaande diplomatieke banden nog eens aan te trekken en de strategie voor Duitse aanwezigheid in met name Oost-Azië nogmaals te verwoorden. Maar met in zijn kielzog 130 directeuren van Duitse bedrijven vormde de reis wel een belangrijke handelsmissie voor Duitsland.

Voordat Kohl in Singapore aankwam, deed de bondskanselier eerst China en Vietnam aan, landen die economisch nog wat achterblijven bij de tijger- en draakeconomieën in hun buurt. Duitsland investeert stevig in beide landen en Kohl vindt dat 'de rest van Europa' ook die kant op moet kijken. “Europa moet zich niet minzaam opstellen tegenover deze landen omdat ze minder welvarend zijn”, aldus Kohl.

Die uitspraak was typerend voor de manier waarop Kohl zich tijdens de trip politiek uitliet: niet zozeer de Duitse als wel de Europese kijk op Azië stond centraal. Zijn reis vormde in dat opzicht de opmaat tot een belangrijke bijeenkomst voor zowel Europa als Azië. In maart volgend jaar komen in Bangkok regeringsleiders van de Europese Unie en een groot aantal Aziatische landen voor het eerst samen om over de onderlinge verhoudingen te praten. “De landen van de Europese Unie moeten duidelijk vaststellen dat zij zich niet willen afzonderen in een 'fort Europa', en de Aziatische landen zouden een zelfde belofte aan ons moeten doen”, zei Kohl in Singapore.

Deze uitlatingen van Kohl zijn van belang. In de driehoek Noord-Amerika, Europa en Azië, de drie supermachten van de 21-ste eeuw, is de link tussen Europa en Azië de enige die nog geen vaste basis via een officieel overlegorgaan heeft. Via een succesvolle ontmoeting in Bangkok, met het machtige Duitsland in een voortrekkersrol, zou dat serieus kunnen veranderen.

Economisch lag het zwaartepunt van de Duitse missie in Singapore. Duitse bedrijven investeerden er de afgelopen jaren in totaal bijna 2,5 miljard gulden, zeventig procent van de totale som die vanuit Duitsland in het Verre Oosten werd geïnvesteerd. In de stadstaat houden circa 400 Duitse bedrijven kantoor en wonen ruim 2.000 Duitse 'expats'.

Duitsland ziet Singapore als de ideale springplank voor de regio. Deze zomer werd het 'Duitse Huis' geopend, een centrum voor industrie en handel waar 120 kleine en middelgrote bedrijven uit Duitsland gezamenlijk gebruik maken van een secretariaat en andere diensten.

De Singaporese premier Goh trachtte deze week wat argwaan bij Europeanen weg te nemen door er op te wijzen dat het economische succes van veel Aziatische landen, geen banen in Europa hoeft te kosten. “Er is juist een potentieel voor goede economische synergie tussen de twee continenten”, meent hij. De economische samenwerking tussen Singapore en Duitsland, die onder meer gestalte krijgt door gezamenlijke investeringen, trainings- en uitwisselingsprogramma's en een zakenforum, geeft volgens Goh aan hoe beide partijen kunnen profiteren van deze situatie.

Kohl prees kort voor zijn vertrek nog even zijn Singaporese ambtsgenoten. “In contrast met vele stemmen thuis, heb ik hier veel kennis ontdekt over Europese zaken”, zei hij. “Hier hebben de mensen als uitgangspunt dat een gezamenlijk Europees huis, ondanks alle moeilijkheden, toch tot stand zal komen”, besloot Kohl.

Zijn optimisme past mooi in de Azië-politiek die in 1993 in Bonn geformuleerd werd en erop neerkwam dat Duitsland zich moest heroriënteren op de expanderende economieën van het Verre Oosten. Kohl is daarin nu zover gevorderd dat een leidende rol voor een Europese politiek richting Azië voor hem in het verschiet ligt. Volgend jaar maart moet in Bangkok blijken hoe ver de bondskanselier daarin wil gaan.