'Wie trouwt voor het leven accepteert ups en downs'

GALWAY CITY/DUBLIN, 24 NOV. De banken zitten vol in de kathedraal van Galway, zoals altijd. In deze Westierse stad met honderdduizend inwoners gaan dagelijks rond de duizend mensen naar de kerk. Op deze regenachtige ochtend draagt priester Hayes, een frêle lange man met spierwit haar, gekleed in een effen wit gewaad de mis op. Hij wijst de kerkgangers op de boodschap die paus Johannes Paulus woensdag vanuit Rome gaf: het Ierse volk moet het heilige huwelijk beschermen. “Ik weet zeker dat u naar hem zult luisteren”, zegt Hayes. Vandaag moeten de Ieren in een referendum besluiten of echtscheiding in hun land moet worden toegestaan. Scheiden van tafel en bed is al wel een burgerrecht - vier procent van de Ieren leeft gescheiden - maar de Ierse grondwet is de enige in Europa die het huwelijk als een levenslange verplichting beschouwt. Opnieuw trouwen na een scheiding is in Ierland onmogelijk.

Zittend op een houten stoel als op een troon zegt vader Hayes even later in zijn kantoor: “Als echtscheiding legaal wordt, gaan we dezelfde weg op als Engeland, Australië en de Verenigde Staten. Echtscheiding is daar een complete ramp gebleken. De enigen die er beter van zijn geworden, zijn de advocaten.” De kerk heeft “al het mogelijke medeleven” met mensen wier huwelijk kapot gaat, zegt Hayes. Maar het gaat niet aan om de huwelijken van 96 procent van de Ieren in gevaar te brengen uit mededogen met de vier procent bij wie het fout is gegaan.

Dit referendum gaat dan ook niet over de vrijheid van keuze, zegt Hayes. “Eén persoon kan de vrije keus maken om uit het huwelijk te stappen, maar wat gebeurt er met de ander? Zoudt u willen dat uw man er vandoor ging met een mooiere vrouw en u achterlaat met drie kinderen?”

Volgens Hayes heeft de kerk in Ierland een “enorme invloed” op de bevolking, ook al verschijnen in de kranten bijna wekelijks verhalen over priesters die zich vergrijpen aan kinderen, en over andere seksschandalen. De bisschop van Galway moest twee jaar geleden vertrekken nadat was uitgekomen dat hij een kind had verwekt in Amerika. “Het Ierse volk is vergevingsgezind”, zegt Hayes. Hij weet zeker dat de nee-stem vandaag zal winnen. “Duizenden mensen hebben gebeden voor een 'nee' en God boven ons luistert naar al die mensen. Hij zal echtscheiding in dit land niet toelaten.”

Het referendum in Ierland is een krachtmeting tussen de invloedrijke katholieke kerk - meer dan tachtig procent van de bevolking gaat een of meer keren per week naar de kerk - en de regering die campagne voert voor de legalisering van echtscheiding. Vorige week besloot het Hooggerechtshof dat voor die campagne geen belastinggeld meer mocht worden gebruikt. In het oostelijke deel van Ierland, vooral in Dublin, wonen de meeste voorstemmers, op het westelijke platteland de meeste tegenstemmers.

“Als ik trouw, wil ik dat het voor het leven is”, zegt Niamh Fitzgerald, een tenger zwartharig meisje met een hoog zacht stemmetje. Ze is een van de activisten van de nee-campagne in Galway. “Als je weet dat het voor het leven is, accepteer je de ups en downs. Dan sla je je door moeilijke tijden heen. Je kunt ook niet zomaar uit het leven stappen, waarom zou dat uit een huwelijk dan wel kunnen?” Vrouwen en kinderen worden het slachtoffer van echtscheiding, zegt Mary Thornton, leider van de nee-campagne. “Het zijn meestal de mannen die het huis verlaten.” De Ierse vrouwen, van wie 75 procent huisvrouw is, hebben recht op het huwelijk als levenslange verbintenis, vindt Thornton. “Waarom moeten ze ons dat recht ontnemen? Om de respectabiliteit van het huwelijk aan de een te geven, wordt zij iemand anders ontnomen.” Thornton is katholiek, maar religie speelt bij de afwijzing van echtscheiding geen rol, zegt ze. “Onze seculiere argumenten zijn sterk genoeg. Beloon de deserteur niet, daar gaat het om.”

Een paar straten verder leidt Shavan Fitzmaghan, een modern geklede donkerharige vrouw van in de veertig die zelf gescheiden leeft, de ja-campagne in Galway. Het aantal scheidingen in Ierland is toegenomen, vertelt ze, ook nadat de legalisering van echtscheiding negen jaar geleden in een referendum werd afgewezen. Sindsdien is het aantal scheidingen van tafel en bed gestegen van 36.000 naar 90.000 op een totale bevolking van vier miljoen. “Over tien jaar zal het 160.000 zijn”, zegt Fitzmaghan. “Als echtscheiding en de kans om opnieuw te trouwen worden afgewezen, krijgt dit streng-katholieke land een enorm groot percentage samenwonenden.” De kerk heeft minder invloed dan ze denkt, zegt Fitzmaghan. “Door alle schandalen accepteert niemand meer dat de kerk zegt: als u geen 'nee' stemt, is dat een zonde.”

De nee-campagne schermt met statistische gegevens, maar ziet volgens Fitzmaghan de realiteit van de stuklopende huwelijken niet onder ogen. “Vanochtend werd ik nog gebeld door iemand die zei: realiseert u zich wel dat mensen die scheiden jonger sterven? Gescheiden mensen in Ierland worden beschouwd als zielig. Een scheiding betekent: zielig, een echtscheiding betekent: hoofdstuk afgesloten”, zegt Fitzmaghan. Maar veel Ierse vrouwen zijn bang voor echtscheiding. “Ze hebben hier minder zelfvertrouwen dan in de rest van de wereld.

De meesten verdienen niet - dus de man is de baas.” bp“Dit is een mannenmaatschappij”, beaamt Mary-Jo Woods (33) “maar ik ben met mijn lot heel tevreden.” Ze is huisvrouw in Spiddle, een plattelandsdorp vijftien kilometer van Galway. Op de schoorsteenmantel staan foto's van haar huwelijksdag en van haar drie kinderen. xpHaar huwelijk, tien jaar geleden, was een “levenslange belofte”, zegt ze met haar duimende dochtertje (8) op schoot. “Jonge mensen hebben te hoge en romantische verwachtingen van het huwelijk. Ze zijn niet opgewassen tegen de moeilijkheden. Het is niet altijd love and roses, wij hebben ook onze moeilijke periodes gehad. Voor een huwelijk is verantwoordelijkheidsgevoel nodig.” Marie-Jo is bang dat als echtscheiding legaal wordt, jonge mensen te makkelijk zullen trouwen. “Wat voor leven zullen mijn kinderen dan straks leiden? Hoe vaak gebeurt het niet dat een man zijn echtgenote verlaat voor een jongere vrouw? Ik zou niet willen dat mijn dochter dat overkwam. We moeten onze rug recht houden en er trots op zijn dat we hebben geleerd van andere landen: echtscheiding is niet de juiste oplossing.” En wàt als ze verliefd zou worden op iemand anders? “Dat kan gebeuren”, zegt ze, “maar het zou niet moeten. We moeten ons niet altijd laten leiden door ons gevoel.” En, zegt ze, steeds fanatieker, “hoe moet een man een tweede gezin onderhouden?

Waar gaat de regering het geld vandaan halen voor al die sociale voorzieningen voor verlaten vrouwen? Daar moet de belastingbetaler straks weer voor opdraaien.” De romantiek van de eeuwige trouw is vals, zegt Amanda Mc Loughlin (27), medewerkster van de organisatie Parents Alone Resource (PAR) in een troosteloze buitenwijk van Dublin. “Ik was ook romantisch toen ik trouwde”, zegt ze, “maar ik werd wel wakker toen de dingen niet gingen zoals ik had verwacht.” Bij PAR kloppen dagelijks gescheiden vrouwen aan voor advies. Hoe komen ze aan een huis of aan een uitkering? Waar kunnen ze werk vinden? Behalve sociale en economische problemen, zijn de vrouwen vaak eenzaam en hebben ze een schuldcomplex. “Ze denken: ik ben gescheiden, dus ik ben slecht.” Amanda is zelf gescheiden omdat ze door haar man werd mishandeld. “Iedereen vroeg waarom ik geen moeite deed om mijn huwelijk te redden. Maar waarom moet ik blijven bij een man die niet van mij houdt? Grondwettelijk is ze nog steeds de echtgenote van een man die ze nu misschien “niet eens zou herkennen”. Ze heeft een nieuwe vriend, maar mag niet opnieuw trouwen. “Laatst zei iemand tegen mij: 'You've had your bite of the cherry, love. Bad luck.' Ze maakt een wanhopig gebaar. “Priesters zijn nooit getrouwd geweest en nooit mishandeld, hoe kunnen ze mij dan vertellen hoe ik moet leven?”

Amanda schaamt zich er niet voor dat ze is gescheiden. “Er is mij annulering van mijn huwelijk aangeboden, omdat er mishandeling in het spel was. Maar dat wil ik niet, want het betekent dat mijn huwelijk nooit heeft bestaan. Mijn huwelijk heeft wel bestaan, mijn dochter is uit dat huwelijk geboren. Ik heb een keus gemaakt en dat was een verkeerde keus. Ik wil het recht hebben om opnieuw een keus te maken.”